हंसश्चैव पतङ्गश्च ऊर्ध्वायन इतीव च । सत्याङ्गसंज्ञाश्चत्वारो वर्णाः प्लक्षस्य द्वीपके
हंस, पतंग, ऊर्ध्वायन आणि सत्यांग या चार जाती प्लक्ष या द्वीपावर वास करतात.
सहस्रायुप्रमाणाश्च विविधोपमदर्शनाः । स्वर्गद्वारं त्रयीविद्याविधिनार्कं यजन्ति ते
त्यांचे आयुष्य हजार वर्षांचे असते, त्यांचे रूप वेगवेगळे असते; ते तिन्ही वेदांच्या विधीने सूर्याचे, जो स्वर्गाचा मार्ग आहे, पूजन करतात.
प्रत्नस्य विष्णो रूपं च सत्यर्तस्य च ब्रह्मणः । अमृतस्य च मृत्योश्च सूर्यमात्मानमीमहि
आपण सूर्याला प्राचीन विष्णूचे रूप, सत्य यज्ञाचा मूळ, अमरत्व आणि मृत्यूचे स्वरूप असे मानून ध्यान करतो.
प्लक्षादिषु च सर्वेषु पज्जद्वीपेषु नारद । आयुरिन्द्रियमोजश्च बलं बुद्धिः सहोऽपि च
नारद, प्लक्षपासून इतर सर्व द्वीपांमध्ये दीर्घायुष्य, इंद्रियांची ताकद, उत्साह, बळ, बुद्धी आणि सहनशक्ती आहे.
विक्रमः सर्वलोकानां सिद्धिरौत्पत्तिकी सदा । प्लक्षद्वीपात्परं चेक्षुरसोदः सरिताम्पतिः
तेथे सर्व लोकांत शौर्य, जन्मजात सिद्धी आणि नैसर्गिक यश असते; प्लक्षद्वीपाच्या पलीकडे सुरोदा नावाची, सर्व नद्यांची अधिष्ठात्री नदी आहे.
प्लक्षद्वीपं समग्रं च परिवार्यावतिष्ठते । शाल्मलाख्यस्ततो द्वीपश्चास्माद् द्विगुणविस्तरः
सुरोदा ही नदी संपूर्ण प्लक्षद्वीपाला वेढून आहे; त्याच्या पुढे शाल्मल नावाचा द्वीप आहे, जो प्लक्षपेक्षा दुप्पट मोठा आहे.
समानेन सुरोदेन सिन्धुना परिवेष्टितः । यत्र वै शाल्मलीवृक्षः प्लक्षायामः प्रकीर्तितः
तो द्वीपही तितक्याच रुंदीच्या सुरोदा नदीने वेढलेला आहे; तेथे शाल्मली वृक्ष आहे, जो प्लक्षाच्या आकाराचा म्हणून प्रसिद्ध आहे.
स्थानं तत्पक्षिराजस्य गरुडस्य महात्मनः । तस्य द्वीपस्य नाथो हि यज्ञबाहुः प्रियव्रतात्
तोच महात्मा गरुड, पक्षीराज याचे निवासस्थान आहे; त्या द्वीपाचा राजा यज्ञबाहू, प्रियव्रताचा पुत्र आहे.
जातः स एव सप्तभ्यः स्वपुत्रेभ्यो ददौ धराम् । तद्वर्षाणां च नामानि कथितानि निबोधत
तोच तेथे जन्मला आणि त्याने आपली भूमी आपल्या सात पुत्रांना दिली; आता त्या प्रदेशांची नावे ऐका.
सुरोचनं सौमनस्यं रमणं देववर्षकम् । पारिभद्रे तथा चाप्यायनं विज्ञातनामकम्
सुरोचन, सौमनस्य, रमण, देववर्षक, पारिभद्र, आप्यायन आणि विज्ञातनाम ही त्या प्रदेशांची नावे आहेत.
तेषु वर्षाद्रयः सप्त सप्तैव सरितः स्मृताः । सरसः शतशृङ्गश्च वामदेवश्च कन्दकः
त्या प्रदेशांत सात पर्वत आणि सात नद्या आहेत; पर्वतांची नावे शतशृंग, वामदेव, कंदक,
कुमुदः पुष्पवर्षश्च सहस्रश्रुतिरेव च । एते च पर्वताः सप्त नदीनामानि चोच्यते
कुमुद, पुष्पवर्ष, सहस्रश्रुति — ही सात पर्वते आहेत; आता नद्यांची नावे सांगतो.
अनुमतिः सिनीवाली सरस्वती कुहूस्तथा । रजनी चैव नन्दा च राकेति परिकीर्तिताः
अनुमती, सिनीवाली, सरस्वती, कुहू, रजनी, नंदा आणि राका — या त्या नद्या आहेत.
तद्वर्षपुरुषाः सर्वे चातुर्वर्ण्यसमाह्वयाः । श्रुतधरो वीर्यधरो वसुन्धर इषुन्धरः
त्या प्रदेशांतील सर्व लोक चार जातींमध्ये ओळखले जातात — श्रुतधर, वीर्यधर, वसुंधर आणि इषुंधर.
भगवन्तं वेदमयं यजन्ते सोममीश्वरम् । स्वगोभिः पितृदेवेभ्यो विभजत्कृष्णशुक्लयोः
ते भगवंत, वेदमय आणि सोमेश्वर यांची पूजा करतात; स्वतःच्या गायींनी पितरांना व देवांना काळ्या आणि पांढऱ्या भागांत विभागून अर्पण करतात.
सर्वासां च प्रजानां च राजा सोमः प्रसीदतु । एवं सुरोदाद् द्विगुणः स्वमानेन प्रकीर्तितः
सर्व प्राण्यांचा राजा सोम प्रसन्न होवो; अशा रीतीने सुरोदा नदीच्या पलीकडील द्वीप दुप्पट मोठा आहे असे सांगितले जाते.
घृतोदेनावृतः सोऽयं कुशद्वीपः प्रकाशते । यस्मिन्नास्ते कुशस्तम्बो द्वीपाख्याकारणो ज्वलन्
तो कुशद्वीप आहे, जो घृतोदा या नदीने वेढलेला आहे; तेथे तेजस्वी कुशाचा कांड आहे, ज्यामुळे या द्वीपाला नाव मिळाले.
स्वशष्परोचिषा काष्ठा भासयन्परितिष्ठते । हिरण्यरेतास्तद्द्वीपपतिः प्रैयव्रत स्वराट्
त्याच्या कांडांमधून स्वतःचे तेज पसरते आणि सर्वत्र प्रकाशमान होते; प्रियव्रताचा पुत्र, हिरण्यरेता, हा त्या द्वीपाचा राजा आहे.
स्वपुत्रेभ्यश्च सप्तभ्यस्तद्द्वीपं सन्तधाभजत् । वसुश्च वसुदानश्च तथा दृढरुचिः परः
त्याने ते बेट आपल्या सात मुलांमध्ये वाटले. त्या मुलांची नावे होती: वसु, वसुदान, दृढरुचि, पर, नाभिगुप्त, स्तुत्यव्रत आणि विविक्तनामदेव.
नाभिगुप्तस्तुत्यव्रतौ विविक्तनामदेवकौ । तेषां वर्षेषु सप्तैव सीमागिरिवराः स्मृताः
नाभिगुप्त, स्तुत्यव्रत आणि विविक्तनामदेव—या सातही प्रदेशांना मोठ्या पर्वतांनी सीमा घातली आहे, असे सांगितले जाते.
नद्यः सप्तैव सन्तीह तन्नामानि निबोधत । चक्रस्तथा चतुःशृङ्गः कपिलश्चित्रकूटकः
इथे सात नद्या आहेत, त्यांची नावे ऐका: चक्र, चतुःशृंग, कपिल, चित्रकूटक,
देवानीकश्चोर्ध्वरोमा द्रविण सप्त पर्वताः । रसकुल्या मधुकुल्या मित्रविन्दा तथैव च
देवानिक, ऊर्ध्वर्रोमा आणि द्रविण—हे सात पर्वत आहेत. तसेच रसकुल्या, मधुकुल्या आणि मित्रविंदा या नद्याही आहेत.
श्रुतविन्दा देवगर्भा घृतच्युन्मन्दमालिके । यत्पयोभिः कुशद्वीपवासिनः सर्व एव ते
श्रुतविंदा, देवगर्भा, घृतच्यु आणि मंदमालिका—यांच्या पाण्याने कुशद्वीपातील सर्व लोक जगतात.
कुशलः कोविदश्चैवाप्यभियुक्तस्तथैव च । कुलकश्चेति संज्ञाभिश्चतुर्वर्णाः प्रकीर्तिताः
कुशल, कोविद, अभियुक्त आणि कुलक—ही त्या चार वर्णांची नावे आहेत.
जातवेदसरूपं तं देवं कर्मजकौशलैः । यजन्ते देववर्याभाः सर्वे सर्वविदो जनाः
तेथील सर्व लोक कर्मकुशल असून, अग्निरूप जातवेद या देवतेची देवतुल्य भावाने पूजा करतात.
परस्यब्रह्मणः साक्षाज्जातवेदोऽसि हव्यवाट् । देवानां पुरुषाङ्गानां यज्ञेन पुरुषं यज । एवं यजन्ते ज्वलनं सर्वे द्वीपाधिवासिनः
हे जातवेद, तू प्रत्यक्ष हव्यवाहन अग्नि आहेस, जो परमब्रह्माला अर्पण नेतोस. यज्ञाने देवांच्या अंगरूप पुरुषाची पूजा करावी, असे तेथील सर्व लोक अग्नीची उपासना करतात.
भुवनकोशवर्णने क्रौञ्चशाकपुष्करद्वीपवर्णनम् नारद उवाच शिष्टद्वीपप्रमाणं च वद सर्वार्थदर्शन । येन विज्ञातमात्रेण परानन्दमयो भवेत्
भुवनांचा आणि क्रौंच, शाक, पुष्कर या बेटांचा वर्णन. नारद म्हणाले: हे सर्वार्थदर्शी, उरलेल्या बेटांचे प्रमाण सांग, ज्यामुळे ऐकताच परमानंद मिळतो.
श्रीरानारायण उवाच कुशद्वीपस्य परितो घृतोदावरणं महत् । ततो बहिः क्रौंचद्वीपो द्विगुणः स्यात्स्वमानतः
श्री नारायण म्हणाले: कुशद्वीपाभोवती मोठे तुपाचे समुद्र आहे. त्याच्या पलीकडे क्रौंचद्वीप आहे, जो मागच्या द्वीपाच्या दुप्पट मोठा आहे.
क्षीरोदेनावृतो भाति यस्मिन्क्रौंचाद्रिरस्ति च । नामनिर्वर्तकः सोऽयं द्वीपस्य परिवर्तते
तो समुद्र क्षीराने वेढलेला आहे, आणि त्यात क्रौंच पर्वत आहे. हा पर्वत त्या बेटाची सीमा दर्शवतो.
योऽसौ गुहस्य शक्त्या च भिन्नकुक्षिः पुराभवत् । क्षीरोदेनासिच्यमानो वरुणेन च रक्षितः
हा पर्वत पूर्वी गुहाच्या शक्तीने फोडला गेला होता, क्षीरसमुद्राने तो न्हालेला आहे आणि वरुणाने त्याचे रक्षण केले आहे.