तस्माद्रजोरागविषादमन्यु- मानस्पृहाभयदैन्याधिमूलम् । हित्वा गृहं संसृतिचक्रवालं नृसिंहपादं भजतां कुतो भयम्
म्हणून, रजोगुण, राग, दुःख, अहंकार, इच्छा, भीती आणि दैन्य यांचे मूळ सोडून, घर आणि संसाराचा फेर सोडून, जे नरसिंहाच्या पायांची भक्ती करतात, त्यांना कोणतीच भीती राहत नाही.
एवं दैत्यपतिः सोऽपि भक्त्यानुदिनमीडते । नृहरिं पापमातङ्गहरिं हृत्पद्मवासिनम्
अशा प्रकारे, दैत्यांचा स्वामी सुद्धा भक्तीने दररोज नृहरिची स्तुती करतो, जो पापरूपी हत्तीचा नाश करणारा आणि हृदयकमळात वास करणारा आहे.
केतुमाले च वर्षे हि भगवान्स्मररूपधृक् । आस्ते तद्वर्षनाथानां पूजनीयश्च सर्वदा
केतुमाळ देशात भगवान स्मररूप धारण करून नेहमी वास करतो आणि त्या देशातील राजांना तो नेहमी पूजनीय आहे.
एतेनोपासते स्तोत्रजालेन च रमाब्धिजा । तद्वर्षनाथा सततं महतां मानदायिका
त्या देशाचे राजे, जे नेहमी थोरांना मान देतात, ते आणि समुद्रातून जन्मलेली लक्ष्मी, अनेक स्तोत्रांनी त्याची उपासना करतात.
स वै पतिः स्यादकुतोभयः स्वतः समन्ततः पाति भयातुरं जनम् । स एक एवेतरथा मिथो भयं नैवात्मलाभादधिमन्यते परम्
तोच खरा पती आहे, जो स्वतःच्या सामर्थ्याने सर्व बाजूंनी भयग्रस्त लोकांचे रक्षण करतो आणि ज्याला कुठलीच भीती नाही; अन्यथा, परस्पर भीती निर्माण होते आणि आत्मसाक्षात्काराशिवाय कोणतीही गोष्ट श्रेष्ठ वाटत नाही.
या तस्य ते पादसरोरुहार्हणं न कामयेत्साखिलकामलम्पटा । तदेव रासीप्सितमीप्सितोऽर्चितो यद्भग्नयाञ्चा भगवन् प्रतप्यते
जी स्त्री तुझ्या पादकमळांची सेवा करण्याची इच्छा करत नाही, ती इतर सर्व इच्छांमध्ये गुंतलेली असते; जे मिळवायचे ते मिळाले की त्याची पूजा करते, पण न मिळाल्यावर तुटलेल्या आशेने दुःखी होते.
मत्प्राप्तयेऽजेशसुरासुरादय- स्तप्यन्त उग्रं तप ऐन्द्रिये धियः । ऋते भवत्पादपरायणान्न मां विदन्त्यहं त्वद्धृदया यतोऽजित
माझ्या प्राप्तीसाठी, अजे, इंद्र, देव, असुर आणि इतर कठोर तप करतात; पण तुझ्या पायांवर प्रेम करणाऱ्यांशिवाय मला कोणी ओळखू शकत नाही, कारण, अजेय प्रभो, मी तुझ्या हृदयात वास करते.
स त्वं ममाप्यच्युत शीर्ष्णि वन्दितं कराम्बुजं यत्त्वदधायि सात्वताम् । बिभर्षि मां लक्ष्य वरेण्य मायया क ईश्वरस्येहितमूहितुं विभुः
अच्युत, तुझ्या कमळासारख्या हाताने माझ्या डोक्यावर आशीर्वाद दिलास आणि सात्वतांमध्ये निवडलेली मी, तुझ्या अद्भुत मायेमुळे तू मला सांभाळतोस. सर्वव्यापी प्रभु, तुझ्या इच्छेचा अर्थ कोण समजू शकतो?
एवं कामं स्तुवन्त्येव लोकबन्धुस्वरूपिणम् । प्रजापतिमुखा वर्षनाथाः कामस्य सिद्धये
अशीच इच्छा पूर्ण व्हावी म्हणून प्रजापतीसह सर्व लोकांचे अधिपती, सर्वांचा मित्र असलेल्या तुझी नेहमी स्तुती करतात.
रम्यके नामवर्षे च मूर्तिं भगवतः पराम् । मात्स्यां देवासुरैर्वन्द्यां मनुः स्तौति निरन्तरम्
रम्यक नावाच्या प्रदेशात मनू नेहमी त्या भगवंताच्या मत्स्य रूपाची स्तुती करतो, ज्याची देव आणि दैत्यही पूजा करतात.
मनुरुवाच ॐ नमो भगवते मुख्यतमाय नमः सत्त्वाय प्राणायौजसे बलाय महामत्स्याय नमः । अन्तर्बहिश्चाखिललोकपालकै- रदृष्टरूपो विचरस्युरुस्वनः । स ईश्वरस्त्वं य इदं वशे नय- न्नाम्ना यथा दारुमयीं नरः स्त्रियम्
मनू म्हणतो: ॐ, सर्वश्रेष्ठ भगवंतास वंदन, सत्त्वस्वरूप, प्राणशक्ती, बळ, महा मत्स्यरूपाला नमस्कार. सर्व लोकपालांना न दिसता, तू सर्वत्र मोठ्या आवाजात वावरतोस. जसा मनुष्य लाकडी बाहुलीला नावाने चालवतो, तसा तू हे जग आपल्या इच्छेने चालवतोस.
यं लोकपालाः किल मत्सरज्वरा हित्वा यतन्तोऽपि पृथक् समेत्य च । पातुं न शेकुर्द्विपदश्चतुष्पदः सरीसृपं स्थाणु यदत्र दृश्यते
ज्यांना लोकपालही मत्सराने ग्रासलेले असून, एकत्र येऊन किंवा वेगवेगळे प्रयत्न करूनही, या जगात दिसणारे द्विपाद, चतुष्पाद, सरपटणारे आणि स्थावर प्राणी यांना वाचवू शकले नाहीत.
भवान् युगान्तार्णव ऊर्मिमालिनि क्षोणीमिमामोषधिवीरुधां निधिम् । मया सहोरुक्रम तेऽज ओजसा तस्मै जगत्प्राणगणात्मने नमः
युगाच्या शेवटी, विश्वसमुद्राच्या लाटा उसळताना, तू पृथ्वी, औषधी आणि वनस्पतींचा आधार आहेस. माझ्यासह, हे महाबळवान, अजन्मा, तुझ्या शक्तीने तू सर्व जीवांचा आत्मा आहेस. तुला मी वंदन करतो.
एवं स्तौति च देवेशं मनुः पार्थिवसत्तमः । मत्स्यावतारं देवेशं संशयच्छेदकारणम्
असा हा मनू, राजांमध्ये श्रेष्ठ, देवांचा देव असलेल्या, संशय दूर करणाऱ्या मत्स्यावताराची स्तुती करतो.
ध्यानयोगेन देवस्य निर्धूताशेषकल्मषः । आस्ते परिचरन्भक्त्या महाभागवतोत्तमः
भगवंताच्या ध्यानयोगाने, सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, तो मनू भक्तीने सेवा करत, अत्यंत भाग्यशाली आणि श्रेष्ठ भक्त म्हणून राहतो.
भुवनकोशवर्णने हिरण्मयकिम्पुरुषवर्षवर्णनम् श्रीनारायण उवाच हिरण्मये नाम वर्षे भगवान्कूर्मरूपधृक् । आस्ते योगपतिः सोऽयमर्यम्णा पूज्य ईड्यते
श्री नारायण म्हणतात: हिरण्मय नावाच्या प्रदेशात, योगाचा अधिपती असलेला भगवान कूर्म रूपात वास करतो आणि आर्यमा त्याची पूजा व स्तुती करतो.
अर्यमोवाच ॐ नमो भगवते अकूपाराय सर्वसत्त्वगुण- विशेषणाय नोपलक्षितस्थानाय नमो वर्ष्मणे नमो भूमे नमोऽवस्थानाय नमस्ते । यद्रूपमेतन्निजमाययार्पित- मर्थस्वरूपं बहुरूपरूपितम् । संख्या न यस्यास्त्ययथोपलम्भना- त्तस्मै नमस्तेऽव्यपदेशरूपिणे
आर्यमा म्हणतो: ॐ, सर्व सत्त्वांच्या गुणांचे विशेष ओळखणारा, ज्याचे स्थान कुणालाही कळत नाही, अशा भगवंतास वंदन. या रूपात, तुझ्या मायेमुळे असंख्य रूपे प्रकट होतात. त्याची मोजदाद नाही, सामान्य मार्गाने त्याला कळता येत नाही. अशा अवर्णनीय रूपाला मी वंदन करतो.
जरायुजं स्वेदजमण्डजोद्भिदं चराचरं देवर्षिपितृभूतमैन्द्रियम् । द्यौः खं क्षितिः शैलसरित्समुद्रं द्वीपग्रहर्क्षेत्यभिधेय एकः
ज्याला एकच नाव आहे, पण जो गर्भातून, घामातून, अंड्यातून, अंकुरातून जन्मणारे, चल-अचल, देव, ऋषी, पितर, भूत, इंद्र, आकाश, अवकाश, पृथ्वी, पर्वत, नद्या, समुद्र, द्वीप, ग्रह, तारे — या सर्वांमध्ये व्यापलेला आहे.
यस्मिनसंख्येयविशेषनाम- रूपाकृतौ कविभिः कल्पितेयम् । संख्या यया तत्त्वदृशापनीयते तस्मै नमः सांख्यनिदर्शनाय ते
ज्याच्यामध्ये कवींनी असंख्य नाव, रूप, आकार कल्पिले, पण ज्याची खरी संख्या तत्त्वदर्शींनी नाकारली आहे, त्या सांख्यदर्शनाच्या मूर्तिमंत उदाहरणाला मी वंदन करतो.
एवं स्तुवति देवेशमर्यमा सह वर्षपैः । गीयते चापि भजते सर्वभूतभवं प्रभुम्
अशा प्रकारे आर्यमा आणि त्या प्रदेशातील लोक सर्व भूतांचा आधार असलेल्या प्रभूची स्तुती करतात आणि त्याची भक्ती करतात.
तथोत्तरेषु कुरुषु भगवान्यज्ञपूरुषः । आदिवाराहरूपोऽसौ धरण्या पूज्यते सदा
उत्तर कुरू प्रदेशात, यज्ञपुरुष असलेला भगवंत आदिवराह रूपात नेहमी पूजिला जातो आणि पृथ्वी त्याची पूजा करते.
सम्पूज्य विधिवद्देवं तद्भक्त्यार्द्रार्द्रहृत्कजा । भूमिः स्तौति हरिं यज्ञवाराहं दैत्यमर्दनम्
विधीपूर्वक देवाची पूजा करून, भक्तीने ओतप्रोत आणि प्रेमाने भरलेल्या हृदयाने, पृथ्वी हरी, यज्ञवराह, दैत्यांचा संहार करणारा याची स्तुती करते.
भूरुवाच ॐ नमो भगवते मन्त्रतत्त्वलिङ्गाय यज्ञक्रतवे महाध्वरावयवाय महावराहाय नमः कर्मशुक्लाय त्रियुगाय नमस्ते
पृथ्वी म्हणते: ॐ, मंत्र आणि तत्त्वाचा आधार असलेल्या, यज्ञाचे कर्ता, महाध्वराचा भाग असलेल्या, महावराह, शुद्ध कर्म असलेल्या, त्रियुगस्वरूपा, तुला नमस्कार.
यस्य स्वरूपं कवयो विपश्चितो गुणेषु दारुष्विव जातवेदसम् । मज्जन्ति मथ्ना मनसा दिदृक्षवो गूढं क्रियार्थेर्नम ईरितात्मने
ज्याचे खरे रूप, जसे लाकडात अग्नी लपलेला असतो, तसे गुणांमध्ये लपलेले असते; ज्ञानी लोक मनाने शोधतात, तरीही ते गुप्त राहते. अशा क्रियामय स्वरूपाला मी वंदन करतो.
द्रव्यक्रियाहेत्वयनेशकर्तृभि- र्मायागुणैर्वस्तुभिरीक्षितात्मने । अन्वीक्षयाङ्गातिशयात्मबुद्धिभि- निंरस्तमायाकृतये नमोऽस्तु ते
ज्याचे स्वरूप द्रव्य, क्रिया, कारण, कर्ता, मायेचे गुण आणि वस्तू यांद्वारे जाणले जाते; ज्याचे रूप विवेचन आणि श्रेष्ठ बुद्धीने प्रकट होते, अज्ञानाचा अंधार दूर करणाऱ्या तुला मी वंदन करतो.
करोति विश्वस्थितिसंयमोदयं यस्येप्सितं नेष्मितुमीक्षितुर्गुणैः । माया यथाऽयो भ्रमते तदाश्रयं ग्राव्णो नमस्ते गुणकर्मसाक्षिणे
ज्यांच्या इच्छेनुसार, आपल्या गुणांनी हे विश्व निर्माण, स्थिती आणि संहार होते, आणि ज्यांची माया जशी हवी तशी फिरते, जणू काही चाकाला आधार देणारा दगड; अशा सर्व गुण आणि कर्मांचे साक्षी असलेल्या, आधाररूप असलेल्या प्रभू, तुला माझा नमस्कार.
प्रमथ्य दैत्यं प्रतिवारणं मृधे यो मां रसाया जगदादिसूकरः । कृत्वाग्रदंष्ट्रं निरगादुदन्वतः क्रीडन्निवेभः प्रणतास्मि तं विभुम्
ज्यांनी सृष्टीच्या प्रारंभी वराहाचा अवतार घेऊन, युद्धात अडथळा आणणाऱ्या दैत्याचा नाश केला आणि पृथ्वीला आपल्या मोठ्या सुळ्यावर ठेवून समुद्रातून वर काढले, आणि मोठ्या हत्तीप्रमाणे खेळत राहिले, त्या सर्वशक्तिमान प्रभूला मी वंदन करतो.
किम्पुरुषे वर्षेऽस्मिन्भगवन्तं दाशरथिं च सर्वेशम् । सीतारामं देवं श्रीहनुमानादिपूरुषं स्तौति
या किम्पुरुष प्रदेशात, वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेले श्रीहनुमान, दशरथकुमार, सर्वांचा अधिपती, सीतेचे प्रिय राम, देवस्वरूप, आदिपुरुष यांची स्तुती करतात.
रमोवाच ओं ह्रां ह्रीं ह्रूं स्म नमो भगवते हृषीकेशाय सर्वगुणविशेषैर्विलक्षितात्मने आकूतीनां चित्तीनां चेतसां विशेषाणां चाधिपतये षोडशकलाय छन्दोमयायान्नमयायामृतमयाय सर्वमयाय महसे ओजसे बलाय कान्ताय कामाय नमस्ते उभयत्र भूयात् । स्त्रियो व्रतैस्त्वां हृषीकेश्वरं स्वतो ह्याराध्य लोके पतिमाशासतेऽन्यम् । तासां न ते वै परिपान्त्यपत्यं प्रियं धनायूंषि यतोऽस्वतन्त्राः
लक्ष्मी म्हणाली: ॐ ह्रां ह्रीं ह्रूं, भगवान हृषीकेशा, सर्व गुणांनी युक्त, मन, विचार आणि इच्छांचा स्वामी, सोळा कलांनी युक्त, छंदमय, अन्नमय, अमृतमय, सर्वमय, तेजस्वी, बलवान, सुंदर आणि आकर्षक, तुला दोन्ही लोकांत नमस्कार. स्त्रिया व्रतांनी तुला स्वतःचा मानून पूजतात, पण या जगात दुसऱ्याला पती म्हणून इच्छितात; म्हणून त्यांचे मुले, प्रियजन, धन किंवा दीर्घायुष्य सुरक्षित राहत नाही, कारण त्या स्वतंत्र नाहीत.
ॐ नमो भगवते उत्तमश्लोकाय नम इति । आर्यलक्षणशीलव्रताय नम उपशिक्षितात्मने उपासितलोकाय नमः । साधुवादनिकषणाय नमो ब्रह्मण्यदेवाय महापुरुषाय महाभागाय नम इति । यत्तद्विशुद्धानुभवात्ममेकं स्वतेजसा ध्वस्तगुणव्यवस्थम् । प्रत्यक् प्रशान्तं सुधियोपलम्भनं ह्यनामरूपं निरहं प्रपद्ये
ॐ, उत्तम स्तोत्रांनी गौरविलेल्या भगवंतास नमस्कार; श्रेष्ठ गुण, आचार आणि व्रत असलेल्या, आत्मशिक्षित, सर्व लोकांनी पूजिलेल्या, सज्जनांच्या वचनांचा कस लावणाऱ्या, ब्राह्मणांचा देव, महापुरुष, अत्यंत भाग्यवान अशा प्रभूला नमस्कार. ज्यांचे स्वरूप पूर्णपणे शुद्ध, स्वतःच्या तेजाने सर्व गुणांचा नाश करणारे, अंतर्मुख, शांत, ज्ञानी लोकांना अनुभवता येणारे, नावरूपरहित आणि अहंकाररहित आहे, अशा त्या परमात्म्याला मी शरण जातो.