अग्रतश्च नमस्तेऽस्तु पृष्ठतश्च नमो नमः । सर्वामराधारभूत बृहद्धाम नमोऽस्तु ते
समोरून तुला नमस्कार, मागूनही पुन्हा नमस्कार. सर्व देवतांचा आधार असलेल्या, अतीव विशाल स्वरूप असलेल्या देवी, तुला माझा नमस्कार.
त्वयाहं च प्रजासर्गे नियुक्त: शक्तिबृंहितः । त्वदाज्ञावशतः सर्गं करोमि विकरोमि च
तुझ्या शक्तीने मला सामर्थ्य मिळाले आणि तुझ्या आज्ञेने मी सृष्टी करतो, बदल घडवतो.
त्वत्सहायेन देवेशा अमराश्च पुरा हरे । सुधां विभेजिरे सर्वे यथाकालं यथाबलम्
देवतांचा स्वामी असलेल्या प्रभु, तुझ्या मदतीने पूर्वी सर्व देवांनी, योग्य वेळ आणि शक्तीनुसार, अमृत वाटून घेतले.
इन्द्रस्त्रिलोकीसाम्राज्यं लब्धवांस्तन्निदेशत: । भूनक्ति लक्ष्मीं बहुलां सुरसंघप्रपूजित:
इंद्राने तुझ्या आज्ञेने त्रैलोक्याचे राज्य मिळवले; तो भरपूर लक्ष्मीचा उपभोग घेतो आणि देवांच्या समूहाकडून सन्मानित होतो.
वह्निः पावकतां लब्ध्वा जाठरादिविभेदतः । देवासुरमनुष्याणां करोत्याप्यायनं तथा
अग्नीला जाळण्याची शक्ती मिळाली आणि तो पोटात व इतर ठिकाणी विभागला गेला; त्यामुळे देव, असुर आणि माणसांना पोषण मिळते.
धर्मराजोऽथ पितृणामधिपः सर्वकर्मदृक । कर्मणां फलदातासौ त्वन्नियोगादधीश्वरः
धर्मराज हा पितरांचा अधिपती आणि सर्व कर्मांचा निरीक्षक आहे; तो कर्माचे फळ देतो आणि तुझ्या आज्ञेने सर्वांचा स्वामी आहे.
नैर्ऋतो रक्षसामीशो यक्षो विघ्नविनाशन: । सर्वेषां प्राणिनां कर्मसाक्षी त्वत्तः प्रजायते
नैरृत हा राक्षसांचा स्वामी आहे, यक्ष विघ्नांचा नाश करतो; सर्व जीवांच्या कर्मांचा साक्षी तुझ्यापासूनच जन्मतो.
वरुणो यादसामीशो लोकपालो जलाधिपः । त्वदाज्ञाबलमाश्रित्य लोकपालत्वमागतः
वरुण हा जलचरांचा स्वामी, जलाचा अधिपती आणि लोकपाल आहे; त्याने तुझ्या सामर्थ्यावर विश्वास ठेवून लोकपालपद मिळवले.
वायुर्गन्धवह: सर्वभूतप्राणनकारणम् । जातस्तव निदेशेन लोकपालो जगद्गुरुः
वायू हा सुगंध वाहणारा आणि सर्व जीवांना प्राण देणारा आहे; तो तुझ्या आज्ञेने जन्मला, जगाचा रक्षक आणि गुरु आहे.
कुबेरः किन्नरादीनां यक्षाणां जीवनाश्रयः । त्वदाज्ञान्तर्गतः सर्वलोकपेषु च मान्यभू
कुबेर हा किन्नर, यक्ष आणि इतरांचा आधार आहे; तो तुझ्या आज्ञेत आहे आणि सर्व लोकपालांमध्ये मान्यता मिळवतो.
ईशान: सर्वरुद्राणामीश्वरान्तकरः प्रभूः । जातो लोकेशवन्द्योऽसौ सर्वदेवाधिपालकः
ईशान हा सर्व रुद्रांचा स्वामी, प्रभु आणि इतर स्वाम्यांचा संहार करणारा आहे; तो लोकांच्या राजांकडून पूजला जातो आणि सर्व देवांचा रक्षक आहे.
नमस्तुभ्यं भगवते जगदीशाय कुर्महे । यस्थांशभागाः सर्वे हि जाता देवाः सहस्रशः
हे भगवंत, जगाचे स्वामी, आम्ही तुला नमस्कार करतो. तुझ्या अंशातूनच हजारो देव जन्मले आहेत.
नारद उवाच एव स्तुतो विश्वसृजा भगवानादिपूरुष: । लीलावलोकमात्रेणाप्यनुग्रहमवासृजत्
नारद म्हणतो: विश्वाची सृष्टी करणाऱ्या ब्रह्मदेवाने अशा प्रकारे स्तुती केली असता, आदिपुरुष भगवंतांनी केवळ लीलया पाहून कृपा केली.
तत्रैवाभ्यागतं दैत्यं हिरण्याक्षं महासुरम् । रुन्धानमध्वनो भीमं गदयाताडयद्धरि:
तेथेच मोठा असुर हिरण्याक्ष आला आणि मार्ग अडवत होता; तेव्हा हरिने त्याला गदेद्वारे जोरात मारले.
तद्रक्तपङ्कदिग्धाङ्गो भगवानादिपूरुषः । उद्धृत्य धरणीं देवो दंष्ट्रया लीलयाप्सु ताम्
रक्त व चिखलाने माखलेले शरीर असलेल्या आदिपुरुषाने, सहजपणे आपल्या दातांनी पृथ्वीला पाण्यातून वर काढले.
निवेश्य लोकनाथेशो जगाम स्थानमात्मनः । एतद्भगवतश्चित्रं धरण्युद्धरणं परम्
पृथ्वी योग्य स्थळी ठेवून, लोकांचा स्वामी आपल्या स्थानाला गेला; भगवंतांचे हे अद्भुत आणि श्रेष्ठ कार्य म्हणजे पृथ्वीचे उध्दारण.
शृणूयाद्य: पुमान् यश्च पठेच्चरितमुत्तमम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो वैष्णवीं गतिमाप्नुयात्
जो कोणी आज हे उत्तम चरित्र ऐकतो किंवा वाचतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि वैष्णव मार्ग प्राप्त करतो.
भुवनकोशविस्तारे स्वायम्भुवमनुवंशकीर्तनम् श्रीनारायण उवाच महीं देव: प्रतिष्ठाप्य यथास्थाने च नारद । वैकुण्ठलोकमगमद् ब्रह्मोवाच स्वमात्मजम्
भुवनांचा विस्तार आणि स्वयंभुव मनूंच्या वंशाचे वर्णन. श्रीनारायण म्हणतात: नारद, देवाने पृथ्वी योग्य स्थळी स्थापन केली आणि वैकुंठात गेला; ब्रह्मदेवाने आपल्या पुत्राशी संवाद साधला.
स्वायम्भूव महाबाहो पुत्र तेजस्विनांवर । स्थाने महीमये तिष्ठ प्रजाः सृज यथोचितम्
महाबाहू स्वायंभुव, तेजस्वी पुत्रांमध्ये श्रेष्ठ, तू पृथ्वीवर आपल्या ठरवलेल्या जागी राहा आणि योग्य त्या प्रकारे प्रजांची निर्मिती कर.
देशकालविभागेन यज्ञेशं पुरुषं यज । उच्चावचपदार्थैश्च यज्ञसाधनकैर्विभो
देश आणि काळ यानुसार, यज्ञस्वरूप परमेश्वराची मोठ्या-लहान वस्तूंच्या अर्पणाने, यज्ञासाठी सांगितलेल्या साधनांनी भक्तीभावाने पूजा कर.
धर्ममाचर शास्त्रोक्तं वर्णाश्रमनिबन्धनम् । एतेन क्रमयोगेन प्रजावृद्धिर्भविष्यति
शास्त्रात सांगितलेल्या धर्माचं, वर्णाश्रमाच्या नियमांनुसार पालन कर. या योग्य पद्धतीमुळे प्रजांची वाढ होईल.
पुत्रानुत्पाद्य गुणतः कीर्त्या कान्त्यात्मरूपिणः । विद्याविनयसम्पन्नान् सदाचारवतां वरान्
तू गुण, कीर्ती, सौंदर्य आणि आत्मसंयम असलेली, विद्या आणि नम्रतेने संपन्न, चांगल्या वर्तनात श्रेष्ठ अशी मुले जन्माला घाल.
कन्याश्च दत्त्वा गुणवद्यशोवद्भ्यः समाहितः । मन: सम्यक् समाधाय प्रधानपुरुषे परे
आपल्या कन्यांचा विवाह गुणी आणि कीर्तीमान पुरुषांशी कर, आणि मन एकाग्र करून त्या आद्य परमेश्वरात लाव.
भक्तिसाधनयोगेन भगवत्परिचर्यया । गतिमिष्टां सदा वन्द्यां योगिनां गमिता भवान्
भक्तीच्या साधनेने आणि भगवंताची सेवा करून, योग्यांना वंदनीय आणि सर्वांना हवी अशी अवस्था तुला प्राप्त होईल.
इत्याश्वास्य मनुं पुत्र पद्मयोनिः प्रजापति: । प्रजासर्गे नियम्यामुं स्वधाम प्रत्यपद्यत
पद्मयोनि प्रजापतीने आपल्या पुत्र मनूला अशा प्रकारे धीर देऊन, प्रजांच्या सृष्टीची आज्ञा दिली आणि मग स्वतःच्या धामात गेला.
प्रजाः सृजत पुत्रेति पितुराज्ञां समादधत् । स्वायम्भुवः प्रजासर्गमकरोत्पृथिवीपतिः
पित्याची प्रजासृष्टीची आज्ञा मान्य करून, स्वायंभुव मनू या पृथ्वीच्या अधिपतीने प्रजांची निर्मिती सुरू केली.
भुवनकोशविषये प्रियव्रतवंशवर्णनम् श्रीनारायण उवाच मनोः स्वायम्भुवस्यासीज्ज्येष्ठः पुत्रः प्रियव्रतः । पितुः सेवापरो नित्यं सत्यधर्मपरायणः
भुवनकोशाच्या विषयावर प्रियव्रत वंशाचं वर्णन आहे. श्रीनारायण म्हणाले: मनूंचा ज्येष्ठ पुत्र प्रियव्रत हा नेहमी पित्याची सेवा करणारा, सत्य आणि धर्माला समर्पित होता.
प्रजापतेर्दुहितरं सुरूपां विश्वकर्मणः । बर्हिष्मतीं चोपयेमे समानां शीलकर्मभिः
त्याने प्रजापती विश्वकर्मा यांच्या सुंदर कन्या, बार्हिष्मतीशी विवाह केला, जी स्वभाव आणि कर्माने त्याच्यासारखीच होती.
तस्यां पुत्रान्दश गुणैरन्वितान्भावितात्मनः । जनयामास कन्यां चोर्जस्वतीं च यवीयसीम्
तिच्या पोटी त्याने गुणांनी युक्त, उत्तम मनाचे असे दहा पुत्र आणि सर्वांत धाकटी कन्या, उर्जस्वती यांना जन्म दिला.
आग्नीध्रश्चेध्मजिह्वश्च यज्ञबाहुस्तृतीयकः । महावीरश्चतुर्थस्तु पञ्चमो रुक्मशुक्रकः
त्यांची नावे होती: अग्नीध्र, चेद्मजिह्व, तिसरा यज्ञबाहू, चौथा महावीर आणि पाचवा रुक्मशुक्र.