ध्यायतस्तस्य नासाग्राद्विरञ्चेः सहसानघ । वराहपोतो निरगादेकाङ्गुलप्रमाणतः
तो ध्यान करत असताना, पापरहितांनो, ब्रह्मदेवाच्या नाकाच्या टोकातून अचानक अंगठ्याएवढा लहान वराहशावक बाहेर आला.
तस्यैव पश्यतः खस्थः क्षणेन किल नारद । करिमात्रं प्रववृधे तदद्भूततमं ह्यभूत्
त्याच्या समोरच, हे नारद, त्या आकाशातल्या वराहाने क्षणातच हत्तीएवढं रूप घेतलं; हे खरंच फारच अद्भुत होतं.
मरीचिमुख्यैर्विप्रेन्द्रैः सनकाद्यैश्च नारद । तद्दृष्ट्वा सौकरं रूपं तर्कयामास पद्मभूः
मरीचि आणि इतर श्रेष्ठ ऋषी, सनक, नारद हे सर्वजण जेव्हा त्या वराहाच्या रूपाला पाहतात, तेव्हा कमळातून जन्मलेले ब्रह्मा मनात विचार करू लागले.
किमेतत्सौकरव्याजं दिव्यं सत्त्वमवस्थितम् । अत्याश्चर्यमिदं जातं नासिकाया विनिःसृतम्
हे काय दिव्य रूप आहे, वराहाच्या वेषात प्रकट झालंय? हे फारच अद्भुत घडलंय, नाकातून बाहेर आलंय.
दृष्टोऽङ्गुष्ठशिरोमात्रः क्षणाच्छैलेन्द्रसन्निभः । आहोस्विद्भगवान्किं वा यज्ञो मे खेदयन्मनः
मी हे आधी अंगठ्याच्या टोकाएवढं पाहिलं होतं, पण क्षणातच ते मोठ्या डोंगरासारखं झालं. हे परमेश्वरच आहे का, की माझ्या यज्ञामुळे माझं मन अस्वस्थ झालंय?
इति तर्कयतस्तस्य ब्रह्मणः परमात्मनः । वराहरूपो भगवाञ्जगर्जाचलसन्निभः
असा विचार करत असताना ब्रह्मा, जो स्वतः परब्रह्म आहे, त्याच वेळी वराहरूपातील भगवान पर्वतासारखा गडगडाट करीत गर्जना करू लागले.
विरञ्चिं हर्षयामास संहतांश्च द्विजोत्तमान् । स्वगर्जशब्दमात्रेण दिक्प्रान्तमनुनादयन्
त्या गर्जनेने ब्रह्मा आणि एकत्र आलेल्या श्रेष्ठ ऋषींच्या मनात आनंद भरला आणि त्या गर्जनेचा आवाज सर्व दिशांना घुमू लागला.
ते निशम्य स्वखेदस्य क्षयितुं घुर्धुरस्वनम् । जनस्तपःसत्यलोकवासिनोऽमरवर्यकाः
तो गडगडाट ऐकून, जो त्यांच्या दुःखाचा नाश करण्यासाठी होता, जन, तप आणि सत्य या लोकांतील रहिवासी आणि श्रेष्ठ देवता सर्व लक्ष देऊन ऐकू लागले.
छन्दोमयैः स्तोत्रवरैर्ऋक्सामाथर्वसम्भवैः । वचोभिः पुरुषं त्वाद्यं द्विजेन्द्राः पर्यवाकिरन्
मग श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी ऋग्वेद, सामवेद आणि अथर्ववेदातील छंदयुक्त स्तोत्रांनी त्या आदिपुरुषाची स्तुती केली.
तेषां स्तोत्रं निशम्याद्यो भगवान् हरिरीश्वरः । कृपावलोकमात्रेणानुगहीत्वाप आविशत्
त्यांची स्तुती ऐकून, भगवान हरि केवळ कृपेच्या कटाक्षाने त्यांची भक्ती स्वीकारून पाण्यात प्रवेश केला.
तस्यान्तर्विशतः क्रूरसटाघातप्रपीडितः । समुद्रोऽथाब्रवीद्देव रक्ष मां शरणार्तिहन्
तो आत जात असताना, त्याच्या तीव्र दातांच्या आघाताने समुद्र त्रस्त झाला आणि म्हणाला, 'देवा, शरण आलेल्यांचे रक्षण करणारा, मला वाचव.'
इत्याकर्ण्य समुद्रोक्तं वचनं हरिरीश्वरः । विदारयञ्जलचराञ्जगामान्तर्जले विभुः
समुद्राचं हे बोलणं ऐकून, भगवान हरि आपल्या हातांनी पाणी फाडत खोल पाण्यात गेले.
इतस्ततोऽभिधावन्सन् विचिन्वन्पृथिवीं धराम् । आघ्रायाघ्राय सर्वेशो धरामासादयच्छनैः
तो इकडून तिकडे धावत, पृथ्वी शोधू लागला. सर्वांचा स्वामी वारंवार वास घेऊन, हळूहळू पृथ्वी सापडली.
अनर्जलगतां भूमिं सर्वसत्त्वाश्रयां तदा । भूमिं स देवदेवेशो दंष्ट्रयोदाजहार ताम्
त्या वेळी, सर्व सत्त्वांचं आश्रय असलेली, पाण्यात बुडालेली पृथ्वी देवतांच्या देवाने आपल्या दातांवर उचलली.
तां समुद्धृत्य दंष्टाग्रे यज्ञेशो यज्ञपूरूषः । शुशुभे दिग्गजो यद्वदुद्धृत्याथ सुपद्मीनीम्
वराहाने पृथ्वी आपल्या दातांच्या टोकावर उचलून वर काढली. त्या वेळी यज्ञाचा स्वामी, यज्ञपुरुष, जसा हत्ती कमळ उचलतो तसा तेजस्वी दिसत होता.
तं दृष्ट्वा देवदेवेशो विरञ्चिः समनुः स्वराट् । तुष्टाव वाग्भिर्देवेशं दंष्ट्रोद्धतवसुन्धरम्
तो दृश्य पाहून, देवतांचा स्वामी ब्रह्मा, मनू आणि स्वयंभू यांनी, दातांवर पृथ्वी उचललेल्या त्या देवतेची स्तुती केली.
ब्रह्मोवाच जितं ते पुण्डरीकाक्ष भक्तानामार्तिनाशन । खर्वीकृतसुराधार सर्वकामफलप्रद
ब्रह्मा म्हणाले: 'कमळासारख्या डोळ्याच्या, भक्तांच्या दुःखाचा नाश करणाऱ्या, देवांचा गर्व मोडणाऱ्या आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या तुझ्या विजय असो.'
इयं च धरणी देव शोभते वसुधा तव । पद्यिनीव सुपत्राढ्या मतङ्गजकरोद्धृता
हे देवा, ही पृथ्वी तुझ्या मालकीची म्हणून फारच सुंदर दिसते, जशी मोठ्या हत्तीच्या सोंडेवर सुंदर कमळ शोभून दिसतं.
इदं च ते शरीरं वै शोभते भूमिसङ्गमात् । उद्धृताम्बुजशुण्डाग्रकरीन्द्रतनुसन्निभम्
पृथ्वीच्या स्पर्शाने तुझं शरीरही तसंच तेजस्वी दिसतं, जसं हत्तीने सोंडेवर कमळ उचललं की त्याचा देह शोभून दिसतो.
नमो नमस्ते देवेश सृष्टिसंहारकारक । दानवानां विनाशाय कृतनानाकृते प्रभो
देवतांचे स्वामी, सृष्टी आणि संहार करणारे, दानवांचा नाश करण्यासाठी नानाविध रूपे धारण करणारे प्रभो, तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.
अग्रतश्च नमस्तेऽस्तु पृष्ठतश्च नमो नमः । सर्वामराधारभूत बृहद्धाम नमोऽस्तु ते
समोरून तुला नमस्कार, मागूनही पुन्हा नमस्कार. सर्व देवतांचा आधार असलेल्या, अतीव विशाल स्वरूप असलेल्या देवी, तुला माझा नमस्कार.
त्वयाहं च प्रजासर्गे नियुक्त: शक्तिबृंहितः । त्वदाज्ञावशतः सर्गं करोमि विकरोमि च
तुझ्या शक्तीने मला सामर्थ्य मिळाले आणि तुझ्या आज्ञेने मी सृष्टी करतो, बदल घडवतो.
त्वत्सहायेन देवेशा अमराश्च पुरा हरे । सुधां विभेजिरे सर्वे यथाकालं यथाबलम्
देवतांचा स्वामी असलेल्या प्रभु, तुझ्या मदतीने पूर्वी सर्व देवांनी, योग्य वेळ आणि शक्तीनुसार, अमृत वाटून घेतले.
इन्द्रस्त्रिलोकीसाम्राज्यं लब्धवांस्तन्निदेशत: । भूनक्ति लक्ष्मीं बहुलां सुरसंघप्रपूजित:
इंद्राने तुझ्या आज्ञेने त्रैलोक्याचे राज्य मिळवले; तो भरपूर लक्ष्मीचा उपभोग घेतो आणि देवांच्या समूहाकडून सन्मानित होतो.
वह्निः पावकतां लब्ध्वा जाठरादिविभेदतः । देवासुरमनुष्याणां करोत्याप्यायनं तथा
अग्नीला जाळण्याची शक्ती मिळाली आणि तो पोटात व इतर ठिकाणी विभागला गेला; त्यामुळे देव, असुर आणि माणसांना पोषण मिळते.
धर्मराजोऽथ पितृणामधिपः सर्वकर्मदृक । कर्मणां फलदातासौ त्वन्नियोगादधीश्वरः
धर्मराज हा पितरांचा अधिपती आणि सर्व कर्मांचा निरीक्षक आहे; तो कर्माचे फळ देतो आणि तुझ्या आज्ञेने सर्वांचा स्वामी आहे.
नैर्ऋतो रक्षसामीशो यक्षो विघ्नविनाशन: । सर्वेषां प्राणिनां कर्मसाक्षी त्वत्तः प्रजायते
नैरृत हा राक्षसांचा स्वामी आहे, यक्ष विघ्नांचा नाश करतो; सर्व जीवांच्या कर्मांचा साक्षी तुझ्यापासूनच जन्मतो.
वरुणो यादसामीशो लोकपालो जलाधिपः । त्वदाज्ञाबलमाश्रित्य लोकपालत्वमागतः
वरुण हा जलचरांचा स्वामी, जलाचा अधिपती आणि लोकपाल आहे; त्याने तुझ्या सामर्थ्यावर विश्वास ठेवून लोकपालपद मिळवले.
वायुर्गन्धवह: सर्वभूतप्राणनकारणम् । जातस्तव निदेशेन लोकपालो जगद्गुरुः
वायू हा सुगंध वाहणारा आणि सर्व जीवांना प्राण देणारा आहे; तो तुझ्या आज्ञेने जन्मला, जगाचा रक्षक आणि गुरु आहे.
कुबेरः किन्नरादीनां यक्षाणां जीवनाश्रयः । त्वदाज्ञान्तर्गतः सर्वलोकपेषु च मान्यभू
कुबेर हा किन्नर, यक्ष आणि इतरांचा आधार आहे; तो तुझ्या आज्ञेत आहे आणि सर्व लोकपालांमध्ये मान्यता मिळवतो.