स मनुः पितरं देवं प्रजापतिमकल्मषम् । भक्त्या पर्यचरत्पूर्वं तमुवाचात्मभूः सुतम्
त्या मनूंनी आपल्या पवित्र आणि पापरहित पित्या प्रजापतीचे भक्तीभावाने पूर्वी सेवा केली; आणि आत्मभूने आपल्या पुत्राला उपदेश केला.
पुत्र पुत्र त्वया कार्यं देव्याराधनमुत्तमम् । तत्प्रसादेन ते तात प्रजासर्गः प्रसिद्ध्यति
माझ्या मुला, तुला देवीची श्रेष्ठ पूजा करावी लागेल; तिच्या कृपेने, तुझ्या हातून सृष्टीची निर्मिती यशस्वी होईल.
एवमुक्तः प्रजास्रष्ट्रा मनुः स्वायम्भुवो विराट् । जगद्योनिं तदा देवीं तपसातर्पयद् विभुः
पुत्रोत्पादक प्रजापतीने असे सांगितल्यावर, स्वायंभुव मनूंनी त्या जगाच्या मूळ असलेल्या देवीला तप करून संतुष्ट केले.
तुष्टाव देवीं देवेशीं समाहितमतिः किल । आद्यां मायां सर्वशक्तिं सर्वकारणकारणाम्
मनूंनी एकाग्र मनाने त्या देवीचे, देवांची अधिष्ठात्री, आदिमाया, सर्वशक्तिमान आणि सर्व कारणांची कारण असलेल्या देवीचे स्तवन केले.
मनुरुवाच नमो नमस्ते देवेशि जगत्कारणकारणे । शङ्खचक्रगदाहस्ते नारायणहृदाश्रिते
मनु म्हणाले: नमस्कार, नमस्कार, हे देवांचे अधिपती, जगाच्या सर्व कारणांची कारण असणाऱ्या, शंख, चक्र आणि गदा हातात धारण करणाऱ्या, नारायणाच्या हृदयात वास करणाऱ्या देवी, तुला नमस्कार.
वेदमूर्त्ते जगन्मातः कारणस्थानरूपिणि । वेदत्रयप्रमाणज्ञे सर्वदेवनुते शिवे
हे वेदस्वरूपे, जगाची जननी, सर्व कारणांच्या ठिकाणाचा रूप असणाऱ्या, तीन वेदांचे तत्त्व जाणणाऱ्या, सर्व देवांनी वंदित आणि कल्याणमयी देवी.
माहेश्वरि महाभागे महामाये महोदये । महादेवप्रियावासे महादेवप्रियंकरि
हे माहेश्वरी, महाभाग्यशाली, महामाया, महातेजस्विनी, महादेवाच्या प्रिय निवासस्थानी वास करणारी आणि महादेवाला प्रिय करणारी देवी.
गोपेन्द्रस्य प्रिये ज्येष्ठे महानन्दे महोत्सवे । महामारीभयहरे नमो देवादिपूजिते
गोपेंद्राची प्रिय आणि ज्येष्ठा, महान आनंद आणि महोत्सवाची मूर्ती, मोठ्या महामारीच्या भीतीचा नाश करणारी, देवांच्या अग्रगण्यांनी पूजित अशा देवीस मी नमस्कार करतो.
सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके । शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणि नमोऽस्तु ते
सर्व मंगलांचा स्रोत असणाऱ्या, कल्याणमयी, सर्व कार्ये साधणाऱ्या, शरण येणाऱ्यांना आधार देणाऱ्या, त्र्यंबके, गौरि, नारायणी, तुला नमस्कार.
यतश्चेदं यया विश्वमोतं प्रोतं च सर्वदा । चैतन्यमेकमाद्यन्तरहितं तेजसां निधिम्
जिच्यापासून आणि जिच्यामुळे हे विश्व नेहमी गुंफलेले आहे, ती एकच चेतना, आद्य आणि अंत नसलेली, तेजाचा खजिना आहे.
ब्रह्मा यदीक्षणात्सर्वं करोति च हरिः सदा । पालयत्यपि विश्वेशः संहर्ता यदनुग्रहात्
जिच्या कृपादृष्टीने ब्रह्मा सर्व काही निर्माण करतो, हरि नेहमी पालन करतो आणि विश्वाचा स्वामी नाश करतो.
मधुकैटभसम्भूतभयार्तः पद्मसम्भवः । यस्याः स्तवेन मुमुचे घोरदैत्यभवाम्बुधेः
मधु आणि कैटभ यांच्या भीतीने व्याकुळ झालेल्या पद्मसम्भवाने, तिच्या स्तवनामुळे त्या भयंकर दैत्यांच्या समुद्रातून मुक्ती मिळवली.
त्वं ह्रीः कीर्तिः स्मृतिः कान्तिः कमला गिरिजा सती । दाक्षायणी वेदगर्भा सिद्धिदात्री सदाभया
तूच ह्री, कीर्ती, स्मृती, कांती, कमला, गिरिजा, सती, दक्षकन्या, वेदांची जननी, सिद्धी देणारी आणि नेहमी निर्भय आहेस.
स्तोष्ये त्वां च नमस्यामि पूजयामि जपामि च । ध्यायामि भावये वीक्षे श्रोष्ये देवि प्रसीद मे
मी तुला स्तुती करतो, वंदन करतो, पूजा करतो, जप करतो, ध्यान करतो, चिंतन करतो, तुझ्याकडे पाहतो आणि ऐकतो; हे देवी, माझ्यावर कृपा कर.
ब्रह्मा वेदनिधिः कृष्णो लक्ष्यावासः पुरन्दरः । त्रिलोकाधिपतिः पाशी यादसाम्पतिरुत्तमः
ब्रह्मा हे वेदांचे साठे आहेत, कृष्ण हे सर्वांचे अंतिम ध्येय आहेत, पुरंदर हे निवासस्थान आहेत, तीनही लोकांचे स्वामी म्हणजे पाशधारी आहेत आणि यादवांचा श्रेष्ठ अधिपती आहेत.
कुबेरो निधिनाथोऽभूद्यमो जातः परेतराट् । नैर्ऋतो रक्षसां नाथः सोमो जातो ह्यपोमयः
कुबेर हा धनाचा स्वामी झाला, यम हा मृत लोकांचा राजा झाला, नैरृत हा राक्षसांचा नाथ झाला आणि सोम हा पाण्यातून उत्पन्न झाला.
त्रिलोकवन्द्ये लोकेशि महामाङ्गल्यरूपिणि । नमस्तेऽस्तु पुनर्भूयो जगन्मातर्नमो नमः
तीनही लोकांनी पूजलेली, जगाची स्वामिनी, परम मंगलमूर्ती देवी, तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार असो, जगन्माते, तुला माझा शतशः नमस्कार.
श्रीनारायण उवाच एवं स्तुता भगवती दुर्गा नारायणी परा । प्रसन्ना प्राह देवर्षे ब्रह्मपुत्रमिदं वचः
श्रीनारायण म्हणाले – अशा प्रकारे स्तुती केल्यावर भगवती दुर्गा नारायणी अतिशय प्रसन्न होऊन, ब्रह्मपुत्र ऋषीला म्हणाली.
देव्युवाच वरं वरय राजेन्द्र ब्रह्मपुत्र यदिच्छसि । प्रसन्नाहं स्तवेनात्र भक्त्या चाराधनेन च
देवी म्हणाली – राजेंद्र, ब्रह्मपुत्रा, तुला जे काही हवे असेल ते वर माग. तुझ्या भक्तीने, स्तोत्राने आणि पूजेमुळे मी अत्यंत प्रसन्न झाले आहे.
मनुरुवाच यदि देवि प्रसन्नासि भक्त्या कारुणिकोत्तमे । तदा निर्विघ्नतः सृष्टिः प्रजायाः स्यात्तवाज्ञया
मनु म्हणाले – देवी, जर तू माझ्या श्रेष्ठ भक्तीने आणि करुणेने प्रसन्न झाली असशील, तर तुझ्या आज्ञेने सृष्टी निर्विघ्नपणे वाढू दे.
देव्युवाच प्रजासर्गः प्रभवतु ममानुग्रहतः किल । निर्विघ्नेन च राजेन्द्र वृद्धिश्चाप्युत्तरोत्तरम्
देवी म्हणाली – माझ्या कृपेने प्रजांची निर्मिती नक्कीच होईल, राजेंद्र, आणि कोणताही विघ्न न येता प्रजांची वाढ सातत्याने होत जाईल.
यः कश्चित्पठते स्तोत्रं मद्भक्त्या त्वत्कृतं सदा । तेषां विद्या प्रजासिद्धिः कीर्तिः कान्त्युदयः खलु
जो कोणी तुझ्या भक्तीने रचलेले हे स्तोत्र नेहमी म्हणेल, त्यांना नक्कीच विद्या, संतती, कीर्ती आणि सौंदर्य यश मिळेल.
जायन्ते धनधान्यानि शक्तिरप्रहता नृणाम् । सर्वत्र विजयो राजन् सुखं शत्रुपरिक्षयः
त्यांना धन, धान्य मिळते, त्यांची शक्ती कमी होत नाही, राजन, सर्वत्र विजय मिळतो, सुख मिळते आणि शत्रूंचा नाश होतो.
श्रीनारायण उवाच एवं दत्त्वा वरान् देवी मनवे ब्रह्मसूनवे । अन्तर्धानं गता चासीत्पश्यतस्तस्य धीमतः
श्रीनारायण म्हणाले – अशा प्रकारे देवीने ब्रह्मपुत्र मनूला वर दिल्यावर, तो बुद्धिमान मनू पाहत असतानाच ती अदृश्य झाली.
अथ लब्धवरो राजा ब्रह्मपुत्रः प्रतापवान् । ब्रह्माणमब्रवीत्तात स्थानं मे दीयतां रहः
मग वर मिळाल्यावर, तेजस्वी ब्रह्मपुत्र राजा मनू ब्रह्माला म्हणाला – बाबा, मला एकांतातील स्थान द्या.
यत्राहं समधिष्ठाय प्रजाः स्रक्ष्यामि पुष्कलाः । यक्ष्यामि यज्ञैर्देवेशं तत्समादिश माचिरम्
जिथे मी राहून पुष्कळ प्रजा निर्माण करू शकेन आणि देवाधिदेवासाठी यज्ञ करू शकेन, असे स्थान मला लवकर दाखवा.
इति पुत्रवचः श्रुत्वा प्रजापतिपतिर्विभुः । चिन्तयामास सुचिरं कथं कार्यं भवेदिदम्
मुलाचे हे बोल ऐकून, प्रजापतींचे प्रभू, तो महाशक्तिमान, बराच वेळ विचार करू लागला – हे काम कसे साध्य होईल?
सृजतो मे गतः कालो विपुलोऽनन्तसंख्यकः । धरा वार्भिः स्तुता मग्ना रसं याताखिलाश्रया
सृष्टी करत असताना खूप मोठा आणि अनंत काळ गेला; पृथ्वी पाण्याने स्तुत्य झाली आणि ती सर्वांचा आधार असलेल्या रसात लुप्त झाली.
इदं मच्चिन्तितं कार्यं भगवानादिपूरुषः । करिष्यति सहायो मे यदादेशेऽहमाश्रितः
हे काम मी मनाशी ठरवले आहे – भगवंत आदिपुरुष हेच ते पूर्ण करतील, कारण मी त्यांच्या आज्ञेवर अवलंबून आहे आणि ते माझे सहाय्यक आहेत.
भुवनकोशप्रसङ्गे देव्या मनवे वरदानवर्णनम् श्रीनारायण उवाच एवं मीमांसतस्तस्य पद्मयोनेः परन्तप । मन्वादिभिर्मुनिवरैर्मरीच्याद्यैः समन्ततः
श्रीनारायण म्हणाले – अशा प्रकारे कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेव विचार करत असताना, मनू आणि मरीचि वगैरे मोठ्या ऋषींनी त्याला सर्व बाजूंनी वेढले होते.