तत्र वेदाविरुद्धांशोऽप्युक्त एव क्वचित्क्वचित् । वैदिकैस्तद्ग्रहे देषो न भवत्येव कर्हिचित्
त्यामध्ये, जेथे जेथे वेदाला विरोध नाही, तेथे ते सांगितले आहे; आणि वेद मानणाऱ्यांनी ते स्वीकारले तर कधीच दोष लागत नाही.
सर्वथा वेदभिन्नार्थे नाधिकारी द्विजो भवेत् । वेदाधिकारहीनस्तु भवेत्तत्राधिकारवान्
सर्व प्रकारे, वेदविरुद्ध असलेल्या गोष्टींमध्ये द्विजांना अधिकार नसतो; पण ज्यांना वेदाधिकार नाही, त्यांना तिथे अधिकार असतो.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन वैदिको वेदमाश्रयेत् । धर्मेण सहितं ज्ञानं परं ब्रह्म प्रकाशयेत्
म्हणून, सर्व प्रयत्नांनी वेद मानणाऱ्याने वेदाचा आधार घ्यावा; धर्मासह ज्ञानाने परम ब्रह्म प्रकट होते.
सर्वैषणाः परित्यज्य मामेव शरणं गताः । सर्वभूतदयावन्तो मानाहङ्कारवर्जिताः
सर्व इच्छा सोडून, माझ्यातच शरण आलेले, सर्व प्राण्यांवर दया करणारे, मान आणि अहंकार सोडलेले,
मच्चित्ता मद्गतप्राणा मत्स्थानकथने रताः । संन्यासिनो वनस्थाश्च गृहस्था ब्रह्मचारिणः
जे लोक आपला मन माझ्यात एकरूप करतात, आपले प्राण मला अर्पण करतात, आणि माझ्या निवासस्थानाच्या गोष्टींमध्ये आनंद मानतात — मग ते संन्यासी असोत, वनात राहणारे असोत, गृहस्थ असोत किंवा ब्रह्मचारी असोत —
उपासन्ते सदा भक्त्या योगमैश्वरसञ्ज्ञितम् । तेषां नित्याभियुक्तानामहमज्ञानजं तमः
ते नेहमी भक्तीभावाने माझी उपासना करतात, मला योग आणि ऐश्वर्याचा स्वरूप मानतात; असे जे नेहमीच माझ्यात तल्लीन असतात, त्यांचं अज्ञानाचं अंधार मी दूर करते.
ज्ञानसूर्यप्रकाशेन नाशयामि न संशयः । इत्थं वैदिकपूजायाः प्रथमाया नगाधिप
ज्ञानरूपी सूर्याच्या प्रकाशाने मी तो अंधार नाहीसा करते — यात शंका नाही. हे नगराधिपती, अशा प्रकारे वैदिक पूजेचं मूळ स्वरूप थोडक्यात सांगितलं आहे.
स्वरूपमुक्तं संक्षेपाद् द्वितीयाया अथो ब्रुवे । मूर्तौ वा स्थण्डिले वापि तथा सूर्येन्दुमण्डले
स्वरूपाचं संक्षिप्त वर्णन झालं. आता दुसऱ्या प्रकाराबद्दल सांगते — मूर्तीमध्ये, पिंडीवर, सूर्य किंवा चंद्रमंडलात,
जलेऽथवा बाणलिङ्गे यन्त्रे वापि महापटे । तथा श्रीहृदयाम्भोजे ध्यात्वा देवीं परात्पराम्
पाण्यात, बाणलिंगात, यंत्रात किंवा मोठ्या कापडावर, तसेच आपल्या हृदयाच्या कमळात, त्या परात्पर देवीचं ध्यान करावं,
सगुणां करुणापूर्णां तरुणीमरुणारुणाम् । सौन्दर्यसारसीमां तां सर्वावयवसुन्दरीम्
गुणांनी युक्त, करुणेने भरलेली, तरुण व अरुणवर्णाची, सौंदर्याची परिसीमा असलेली, सर्व अंगांनी सुंदर अशी देवी,
शृङ्गाररससम्पूर्णां सदा भक्तार्तिकातराम् । प्रसादसुमुखीमम्बां चन्द्रखण्डशिखण्डिनीम्
शृंगाररसाने परिपूर्ण, भक्तांच्या दुःखावर नेहमीच द्रवणारी, प्रसन्न मुख असलेली, चंद्रकोरीने सुशोभित अशी आई,
पाशाङ्कुशवराभीतिधरामानन्दरूपिणीम् । पूजयेदुपचारैश्च यथावित्तानुसारतः
पाश, अंकुश, वर आणि अभय या हातात धरलेली, आनंदस्वरूप असलेली, तिची पूजा आपल्या सामर्थ्यानुसार उपचारांनी करावी.
यावदान्तरपूजायामधिकारो भवेन्न हि । तावद्बाह्यामिमां पूजां श्रयेज्जाते तु तां त्यजेत्
जोपर्यंत अंतःकरणातील पूजा करण्याचा अधिकार मिळत नाही, तोपर्यंत ही बाह्य पूजा करावी; जेव्हा तो अधिकार मिळेल, तेव्हा बाह्य पूजा सोडावी.
आभ्यन्तरा तु या पूजा सा तु संविल्लयः स्मृतः । संविदेव परं रूपमुपाधिरहितं मम
अंतर्गत पूजा म्हणजेच संमिलन, असं मानलं जातं; ती संमितच माझं परमार्थ स्वरूप आहे, जी सर्व उपाधींपासून मुक्त आहे.
अतः संविदि मद्रूपे चेतः स्थाप्यं निराश्रयम् । संविद्रूपातिरिक्तं तु मिथ्या मायामयं जगत्
म्हणून, मन माझ्या संमितस्वरूपात, कोणत्याही आधाराविना स्थिर करावं; संमितरूपापलीकडचं जग हे खोटं आणि मायेमय आहे.
अतः संसारनाशाय साक्षिणीमात्मरूपिणीम् । भावयेन्निर्मनस्केन योगयुक्तेन चेतसा
म्हणून, संसारनाशासाठी, साक्षीस्वरूप, आत्मरूप देवीचं ध्यान, निश्चल आणि योगयुक्त मनाने करावं.
अतः परं बाह्यपूजाविस्तारः कथ्यते मया । सावधानेन मनसा शृणु पर्वतसत्तम
आता मी बाह्य पूजेचं सविस्तर वर्णन करणार आहे; हे पर्वतश्रेष्ठ, लक्षपूर्वक ऐक.
देवीगीतायां बाह्यपूजाविधिवर्णनम् श्री देव्युवाच प्रातरुत्थाय शिरसि संस्मरेत्पद्ममुज्ज्वलम् । कर्पूराभं स्मरेत्तत्र श्रीगुरुं निजरूपिणम्
देवीगीतेमध्ये बाह्य पूजेच्या विधीचं वर्णन. श्रीदेवी म्हणाली: सकाळी उठून, डोक्याच्या शिखरावर उजळ कमळ आठवावं आणि तिथेच कर्पूरासारखा तेजस्वी, आपल्या खऱ्या रूपात असलेला श्रीगुरू स्मरावा.
सुप्रसन्नं लसद्भूषाभूषितं शक्तिसंयुतम् । नमस्कृत्य ततो देवीं कुण्डलीं संस्मरेद्बुधः
तो अत्यंत प्रसन्न, सुंदर अलंकारांनी सजलेला आणि शक्तिसंयुक्त असं आठवावं; त्याला नमस्कार करून, नंतर ज्ञानीजनांनी कुंडलिनी देवीचं स्मरण करावं.
प्रकाशमानां प्रथमे प्रयाणे प्रतिप्रयाणेऽप्यमृतायमानाम् । अन्तः पदव्यामनुसञ्चरन्ती- मानन्दरूपामबलां प्रपद्ये
ती प्रथम जागरणाच्या क्षणी आणि परतीच्या वेळीही तेजाने झळकते, अमृतासारखी वाहते, अंतःपथाने संचार करते — अशा आनंदमयी, तरुण देवीला मी शरण जातो.
ध्यात्वैवं तच्छिखामध्ये सच्चिदानन्दरूपिणीम् । मां ध्यायेदथ शौचादिक्रियाः सर्वाः समापयेत्
अशा प्रकारे तिच्या शिखराच्या मध्ये, सत्चितानंदस्वरूप असलेल्या देवीचं ध्यान करावं; मग माझं ध्यान करावं आणि सर्व शौचादी क्रिया पूर्ण कराव्यात.
अग्निहोत्रं ततो हूत्वा मत्प्रीत्यर्थं द्विजोत्तमः । होमान्ते स्वासने स्थित्वा पूजासङ्कल्पमाचरेत्
मग माझ्या प्रीत्यर्थ अग्निहोत्र करावं; त्यानंतर, आपल्या आसनावर बसून, पूजेचा संकल्प करावा.
भूतशुद्धिं पुरा कृत्वा मातृकान्यासमेव च । हृल्लेखामातृकान्यासं नित्यमेव समाचरेत्
सर्वप्रथम पंचमहाभूतांची शुद्धी करून, मातेच्या वर्णमालेचा न्यास करावा. त्यानंतर हृल्लेखा वर्णमालेचाही न्यास नेहमी करावा.
मूलाधारे हकारं च हृदये च रकारकम् । भ्रूमध्ये तद्वदीकारं ह्रीङ्कारं मस्तके न्यसेत्
मूळाधारात 'ह' अक्षर, हृदयात 'र' अक्षर, भृकुटीमध्ये 'इ' अक्षर आणि मस्तकावर 'ह्रीं' अक्षर ठेवावे.
तत्तन्मन्त्रोदितानन्यान्न्यासान्सर्वान्समाचरेत् । कल्पयेत्स्वात्मनो देहे पीठं धर्मादिभिः पुनः
ज्या मंत्रांनी सांगितले आहेत, त्या सर्व न्यासांची योग्य रीतीने स्थापना करावी. त्यानंतर आपल्या शरीरात धर्मादी देवतांसह पवित्र आसन तयार करावे.
ततो ध्यायेन्महादेवीं प्राणायामैर्विजृम्भिते । हृदम्भोजे मम स्थाने पञ्चप्रेतासने बुधः
प्राणायामाने श्वास स्थिर करून, बुद्धिमान साधकाने हृदयकमळावर, माझ्या आसनावर, पाच प्रेतांच्या सिंहासनावर बसलेल्या महादेवीचे ध्यान करावे.
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः । एते पञ्च महाप्रेताः पादमूले मम स्थिताः
ब्रह्मा, विष्णु, रुद्र, ईश्वर आणि सदाशिव — हे पाच महाप्रेत माझ्या पायाशी स्थित आहेत.
पञ्चभूतात्मका ह्येते पञ्चावस्थात्मका अपि । अहं त्वव्यक्तचिद्रूपा तदतीतास्ति सर्वथा
हे सर्व पंचमहाभूतांचे आणि पाच अवस्थांचे स्वरूप आहेत. पण मी मात्र अव्यक्त चैतन्यरूप आहे आणि नेहमीच त्यापलीकडे आहे.
ततो विष्टरतां याताः शक्तितन्त्रेषु सर्वदा । ध्यात्वैवं मानसैर्भोगैः पूजयेन्मां जपेदपि
शक्तितंत्रात व्यापकता प्राप्त झाल्यावर, अशा प्रकारे ध्यान करावे. मनोभावाने मला पूजावे आणि माझा मंत्र जपावा.
जपं समर्प्य श्रीदेव्यै ततोऽर्घ्यस्थापनं चरेत् । पात्रासादनकं कृत्वा पूजाद्रव्याणि शोधयेत्
माझा जप श्रीदेवीला अर्पण करून, नंतर अर्घ्याची स्थापना करावी. पूजेची पात्रे तयार करून, सर्व पूजेची सामग्री शुद्ध करावी.