नृत्यं करोति पुरतः सार्धं देवैर्निशामुखे । तत्रोपोष्य रजन्यादौ प्रदोषे पूजयेच्छिवाम्
देवतांसह रात्र सुरू होताना देवीसमोर नृत्य करतो; त्या वेळी, रात्रीच्या सुरुवातीला उपवास करून, प्रदोषकाळी शिवेची पूजा करावी.
प्रतिपक्षं विशेषेण तद्देवीप्रीतिकारकम् । सोमवारव्रतं चैव ममातिप्रियकृन्नग
प्रत्येक पक्षात हे व्रत विशेषतः देवीला अत्यंत प्रिय ठरतं; आणि सोमवारीचं व्रत मला फारच आवडतं, हे उत्तम नगरा.
तत्रापि देवीं सम्पूज्य रात्रौ भोजनमाचरेत् । नवरात्रद्वयं चैव व्रतं प्रीतिकरं मम
त्यातही देवीची पूजा करून, रात्री जेवण करावं; आणि दोन नवरात्रांचं व्रत मला फार प्रिय आहे.
एवमन्यान्यपि विभो नित्यनैमित्तिकानि च । व्रतानि कुरुते यो वै मत्प्रीत्यर्थं विमत्सरः
अशा प्रकारे, हे प्रभो, जो कोणी माझ्या आनंदासाठी हे आणि इतर नित्य-नैमित्तिक व्रतं द्वेष न ठेवता करतो,
प्राप्नोति मम सायुज्यं स मे भक्तः स मे प्रियः । उत्सवानपि कुर्वीत दोलोत्सवसुखान्विभो
तो मला मिळतो, तो माझा भक्त आहे, तो मला प्रिय आहे. त्याने डोलोत्सवाचा आनंद घेत, इतर उत्सवही साजरे करावेत.
शयनोत्सवं यथा कुर्यात्तथा जागरणोत्सवम् । रथोत्सवं च मे कुर्याद्दमनोत्सवमेव च
शयनोत्सव, जागरणोत्सव, माझ्यासाठी रथोत्सव आणि दमनोत्सव असे उत्सवही करावेत.
पवित्रोत्सवमेवापि श्रावणो प्रीतिकारकम् । मम भक्तः सदा कुर्यादेवमन्यान्महोत्सवान्
पवित्रोत्सव आणि श्रावणमासातील उत्सव हेही आनंददायक आहेत; माझा भक्त नेहमी असे इतर मोठे उत्सवही साजरे करावा.
मद्भक्तान्भोजयेत्प्रीत्या तथा चैव सुवासिनीः । कुमारीर्बटुकांश्चापि मद्बुद्ध्या तद्गतान्तरः
माझ्या भक्तांना प्रेमाने जेवू घालावं, तसंच सुवासिनी, कुमारिका आणि बटुक यांनाही माझ्या रूपात मानून, मनाने माझ्यात एकरूप होऊन त्यांची सेवा करावी.
वित्तशाठ्येन रहितो यजेदेतान्सुमादिभिः । य एवं कुरुते भक्त्या प्रतिवर्षमतन्द्रितः
कोणताही कपट न ठेवता, संपत्तीच्या बाबतीत प्रामाणिक राहून, सोम वगैरे नैवेद्यांनी या देवतांची पूजा करावी. जो कोणी असे श्रद्धेने, दरवर्षी, मन लावून करतो—
स धन्यः कृतकृत्योऽसौ मत्प्रीतेः पात्रमञ्जसा । सर्वमुक्तं समासेन मम प्रीतिप्रदायकम् । नाशिष्याय प्रदातव्यं नाभक्ताय कदाचन
तो खरोखरच भाग्यवान आहे, त्याचे जीवन सफल झाले आहे आणि तो माझ्या कृपेचा योग्य पात्र ठरतो. मी जे सांगितले ते सर्व माझ्या आनंदासाठी आहे. हे कधीही अयोग्य किंवा श्रद्धावान नसलेल्या व्यक्तीस सांगू नये.
देवीगीतायां श्रीदेव्याः पूजाविधिवर्णनम् हिमालय उवाच देवदेवि महेशानि करुणासागरेऽम्बिके । ब्रूहि पूजाविधिं सम्यग्यथावदधुना निजम्
देवीगीतामध्ये श्रीदेवीच्या पूजेची पद्धत सांगितली आहे. हिमालय म्हणतो: हे देवांची देवी, महेश्वरी, करुणेचा सागर, अंबिके, कृपया आता मला तुझ्या पूजेची योग्य पद्धत नीट सांग.
श्रीदेव्युवाच वक्ष्ये पूजाविधिं राजन्नम्बिकाया यथा प्रियम् । अत्यन्तश्रद्धया सार्धं शृणु पर्वतपुङ्गव
श्रीदेवी म्हणते: राजन, मी अंबिकेची जी पूजा मला प्रिय आहे ती पद्धत सांगते, तू ती पूर्ण श्रद्धेने ऐक, हे पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ.
द्विविधा मम पूजा स्याद् बाह्या चाभ्यन्तरापि च । बाह्यापि द्विविधा प्रोक्ता वैदिकी तान्त्रिकी तथा
माझी पूजा दोन प्रकारची असते—बाह्य आणि अंतःकरणाने. त्यातली बाह्य पूजा देखील दोन प्रकारची आहे—वैदिक आणि तांत्रिक.
वैदिक्यर्चापि द्विविधा मूर्तिभेदेन भूधर । वैदिकी वैदिकैः कार्या वेददीक्षासमन्वितैः
वैदिक पूजा देखील मूर्तीच्या प्रकारानुसार दोन प्रकारची असते, हे पर्वतराज. वैदिक पूजा फक्त वेदाध्ययन केलेल्या आणि वेदांमध्ये दीक्षा घेतलेल्या लोकांनी करावी.
तन्त्रोक्तदीक्षावद्भिस्तु तान्त्रिकी संश्रिता भवेत् । इत्थं पूजारहस्यं च न ज्ञात्वा विपरीतकम्
तांत्रिक पूजा तंत्रानुसार दीक्षा घेतलेल्या लोकांनीच करावी. या पूजेचे रहस्य न समजता उलट वागणारा—
करोति यो नरो मूढः स पतत्येव सर्वथा । तत्र या वैदिकी प्रोक्ता प्रथमा तां वदाम्यहम्
—जो मूर्ख माणूस असे करतो तो नक्कीच अधःपाताला जातो. आता मी प्रथम वैदिक पूजेचे वर्णन करतो.
यन्मे साक्षात्परं रूपं दृष्ट्वानसि भूधर । अनन्तशीर्षनयनमनन्तचरणं महत्
हे पर्वतराज, जे माझे श्रेष्ठ रूप तू प्रत्यक्ष पाहिले आहेस—असंख्य डोकी, डोळे आणि पाय असलेले, अती विशाल—
सर्वशक्तिसमायुक्तं प्रेरकं यत्परात्परम् । तदेव पूजयेन्नित्यं नमेद् ध्यायेत्स्मरेदपि
सर्व शक्तींनी युक्त, सर्वश्रेष्ठ, प्रेरणा देणारे तेच रूप नेहमी पूजावे, त्याला वंदन करावे, ध्यान करावे आणि आठवत राहावे.
इत्येतत्प्रथमार्चायाः स्वरूपं कथितं नग । शान्तः समाहितमना दम्भाहङ्कारवर्जितः
अशा प्रकारे या पहिल्या पूजेचे स्वरूप मी सांगितले, हे पर्वतराज. मन शांत ठेव, एकाग्रता राख, आणि दंभ व अभिमान टाळ.
तत्परो भव तद्याजी तदेव शरणं व्रज । तदेव चेतसा पश्य जप ध्यायस्व सर्वदा
त्याच्यावर निष्ठा ठेव, त्याची पूजा कर, त्याच्याच आश्रयाला जा. मनाने त्याचे दर्शन घे, जप कर आणि नेहमी त्याचे ध्यान कर.
अनन्यया प्रेमयुक्तभक्त्या मद्भावमाश्रितः । यज्ञैर्यज तपोदानैर्मामेव परितोषय
एकनिष्ठ, प्रेमयुक्त भक्तीने माझ्या स्वरूपाचा आश्रय घे. यज्ञ, तप आणि दान यांद्वारे माझीच पूजा कर आणि मला संतुष्ट कर.
इत्थं ममानुग्रहतो मोक्ष्यसे भवबन्धनात् । मत्परा ये मदासक्तचित्ता भक्तवरा मताः
माझ्या कृपेने तू संसाराच्या बंधनातून मुक्त होशील. जे माझ्या भक्तीत लीन आहेत, ज्यांचे मन माझ्यात गुंतले आहे, तेच श्रेष्ठ भक्त मानले जातात.
प्रतिजाने भवादस्मादुद्धराम्यचिरेण तु । ध्यानेन कर्मयुक्तेन भक्तिज्ञानेन वा पुनः
मी वचन देतो—या संसारातून मी त्यांना लवकरच मुक्त करीन, मग ते ध्यानासह कर्माने असो किंवा भक्ती व ज्ञानाने असो.
प्राप्याहं सर्वथा राजन्न तु केवलकर्मभिः । धर्मात्सञ्जायते भक्तिर्भक्त्या सञ्जायते परम्
राजन, मी सर्व प्रकारे प्राप्त होते, पण केवळ कर्माने नाही. धर्मातून भक्ती उत्पन्न होते आणि भक्तीतून परम पद मिळते.
श्रुतिस्मृतिभ्यामुदितं यत्स धर्मः प्रकीर्तितः । अन्यशास्त्रेण यः प्रोक्तो धर्माभासः स उच्यते
श्रुती आणि स्मृतींमध्ये जो धर्म सांगितला आहे तोच खरा धर्म आहे. इतर ग्रंथांमध्ये जो सांगितला आहे तो केवळ धर्माचा आभास आहे.
सर्वज्ञात्सर्वशक्तेश्च मत्तो वेदः समुत्थितः । अज्ञानस्य ममाभावादप्रमाणा न च श्रुतिः
सर्वज्ञ आणि सर्वशक्तिमान असलेल्या माझ्यापासून वेद निर्माण झाले आहेत. माझ्यात अज्ञान नसल्याने श्रुती कधीही अप्रमाण नाही.
स्मृतयश्च श्रुतेरर्थं गृहीत्वैव च निर्गताः । मन्वादीनां श्रुतीनां च ततः प्रामाण्यमिष्यते
स्मृतींना श्रुतीतील अर्थ घेऊनच जन्म मिळाला आहे. म्हणून मनु वगैरे ऋषींच्या श्रुतींचे प्रमाणत्व सर्वांनी मान्य केले आहे.
क्वचित्कदाचित्तन्त्रार्थकटाक्षेण परोदितम् । धर्मं वदन्ति सोंऽशस्तु नैव ग्राह्योऽस्ति वैदिकैः
कधी कधी, काही ठिकाणी तंत्रातील अर्थाचा थोडक्यात उल्लेख करून धर्म सांगितला जातो; पण वेद मानणाऱ्यांनी तो भाग स्वीकारू नये.
अन्येषां शास्त्रकर्तॄणामज्ञानप्रभवत्वतः । अज्ञानदोषदुष्टत्वात्तदुक्तेर्न प्रमाणता
इतर शास्त्रांचे कर्ते अज्ञानामुळेच ग्रस्त असतात, त्यांच्या बोलण्यात अज्ञानाचा दोष असतो, म्हणून त्यांच्या वचनांना प्रमाण मानता येत नाही.
तस्मान्मुमुक्षुर्धर्मार्थं सर्वथा वेदमाश्रयेत् । राजाज्ञा च यथा लोके हन्यते न कदाचन
म्हणून जो मुक्ती इच्छितो त्याने नेहमी धर्मासाठी वेदांचा आधार घ्यावा; जसे जगात राजाज्ञा कधीच मोडली जात नाही.