शङ्कुकर्णे ध्वनिः प्रोक्ता स्थूला स्यात्स्थूलकेश्वरे । ज्ञानिनां हृदयाम्भोजे हृल्लेखा परमेश्वरी
शंखाच्या कानात जो आवाज ऐकू येतो, त्याला 'ध्वनी' म्हणतात; स्थूलकेश्वरात तो ध्वनी जड स्वरूपाचा असतो. पण ज्ञानी लोकांच्या हृदयकमळात ती परात्पर देवी सूक्ष्म 'हृल्लेखा' म्हणून प्रकट होते.
प्रोक्तानीमानि स्थानानि देव्याः प्रियतमानि च । तत्तत्क्षेत्रस्य माहात्म्यं श्रुत्वा पूर्वं नगोत्तम
हे सर्व स्थान देवीला अतिशय प्रिय आहेत, असं सांगितलं आहे. या प्रत्येक क्षेत्राचं महत्त्व आधी ऐकून घे, हे उत्तम नगरा.
तदुक्तेन विधानेन पश्चाद्देवीं प्रपूजयेत् । अथवा सर्वक्षेत्राणि काश्यां सन्ति नगोत्तम
मग त्या-त्या ठिकाणी सांगितलेल्या पद्धतीने देवीची पूजा करावी; किंवा, हे उत्तम नगरा, काशीमध्ये ही सर्व पवित्र क्षेत्रं आहेत.
अतस्तत्र वसेन्नित्यं देवीभक्तिपरायणः । तानि स्थानानि सम्पश्यञ्जपन्देवीं निरन्तरम्
म्हणून जो देवीभक्त आहे, त्याने नेहमी तिथेच राहावं, ती सर्व स्थळं पाहत राहावीत आणि देवीचं नामस्मरण सतत करावं.
ध्यायंस्तच्चरणाम्भोजं मुक्तो भवति बन्धनात् । इमानि देवीनामानि प्रातरुत्थाय यः पठेत्
देवीच्या चरणकमळांचे ध्यान करत राहिल्यास सर्व बंधनांतून मुक्ती मिळते. जो कोणी सकाळी उठल्यावर या देवीच्या नावांचा पाठ करतो,
भस्मीभवन्ति पापानि तत्क्षणान्नग सत्वरम् । श्राद्धकाले पठेदेतान्यमलानि द्विजाग्रतः
त्याची पापं त्या क्षणीच जळून जातात, हे उत्तम नगरा. श्राद्धाच्या वेळी, ब्राह्मणांसमोर ही पवित्र नावं म्हटली, तर,
मुक्तास्तत्पितरः सर्वे प्रयान्ति परमां गतिम् । अधुना कथयिष्यामि व्रतानि तव सुव्रत
त्याचे सर्व पितर मुक्त होतात आणि परमगतीला जातात. आता मी तुला व्रतांची माहिती सांगतो, हे सुभ्रते,
नारीभिश्च नरैश्चैव कर्तव्यानि प्रयत्नतः । व्रतमनन्ततृतीयाख्यं रसकल्याणिनीव्रतम्
ही व्रतं स्त्री-पुरुषांनी मनापासून करावीत — अनंततृतीया व्रत, रसकल्याणी व्रत,
आर्द्रानन्दकरं नाम्ना तृतीयाया व्रतं च यत् । शुक्रवारव्रतं चैव तथा कृष्णचतुर्दशी
आर्द्रानंदकार व्रत, तृतीया व्रत, शुक्रवाराचं व्रत आणि कृष्णचतुर्दशीचं व्रत,
भौमवारव्रतं चैव प्रदोषव्रतमेव च । यत्र देवो महादेवो देवीं संस्थाप्य विष्टरे
मंगळवाराचं व्रत आणि प्रदोषाचं व्रत, ज्यात महादेव स्वतः देवीला आसनावर बसवून,
नृत्यं करोति पुरतः सार्धं देवैर्निशामुखे । तत्रोपोष्य रजन्यादौ प्रदोषे पूजयेच्छिवाम्
देवतांसह रात्र सुरू होताना देवीसमोर नृत्य करतो; त्या वेळी, रात्रीच्या सुरुवातीला उपवास करून, प्रदोषकाळी शिवेची पूजा करावी.
प्रतिपक्षं विशेषेण तद्देवीप्रीतिकारकम् । सोमवारव्रतं चैव ममातिप्रियकृन्नग
प्रत्येक पक्षात हे व्रत विशेषतः देवीला अत्यंत प्रिय ठरतं; आणि सोमवारीचं व्रत मला फारच आवडतं, हे उत्तम नगरा.
तत्रापि देवीं सम्पूज्य रात्रौ भोजनमाचरेत् । नवरात्रद्वयं चैव व्रतं प्रीतिकरं मम
त्यातही देवीची पूजा करून, रात्री जेवण करावं; आणि दोन नवरात्रांचं व्रत मला फार प्रिय आहे.
एवमन्यान्यपि विभो नित्यनैमित्तिकानि च । व्रतानि कुरुते यो वै मत्प्रीत्यर्थं विमत्सरः
अशा प्रकारे, हे प्रभो, जो कोणी माझ्या आनंदासाठी हे आणि इतर नित्य-नैमित्तिक व्रतं द्वेष न ठेवता करतो,
प्राप्नोति मम सायुज्यं स मे भक्तः स मे प्रियः । उत्सवानपि कुर्वीत दोलोत्सवसुखान्विभो
तो मला मिळतो, तो माझा भक्त आहे, तो मला प्रिय आहे. त्याने डोलोत्सवाचा आनंद घेत, इतर उत्सवही साजरे करावेत.
शयनोत्सवं यथा कुर्यात्तथा जागरणोत्सवम् । रथोत्सवं च मे कुर्याद्दमनोत्सवमेव च
शयनोत्सव, जागरणोत्सव, माझ्यासाठी रथोत्सव आणि दमनोत्सव असे उत्सवही करावेत.
पवित्रोत्सवमेवापि श्रावणो प्रीतिकारकम् । मम भक्तः सदा कुर्यादेवमन्यान्महोत्सवान्
पवित्रोत्सव आणि श्रावणमासातील उत्सव हेही आनंददायक आहेत; माझा भक्त नेहमी असे इतर मोठे उत्सवही साजरे करावा.
मद्भक्तान्भोजयेत्प्रीत्या तथा चैव सुवासिनीः । कुमारीर्बटुकांश्चापि मद्बुद्ध्या तद्गतान्तरः
माझ्या भक्तांना प्रेमाने जेवू घालावं, तसंच सुवासिनी, कुमारिका आणि बटुक यांनाही माझ्या रूपात मानून, मनाने माझ्यात एकरूप होऊन त्यांची सेवा करावी.
वित्तशाठ्येन रहितो यजेदेतान्सुमादिभिः । य एवं कुरुते भक्त्या प्रतिवर्षमतन्द्रितः
कोणताही कपट न ठेवता, संपत्तीच्या बाबतीत प्रामाणिक राहून, सोम वगैरे नैवेद्यांनी या देवतांची पूजा करावी. जो कोणी असे श्रद्धेने, दरवर्षी, मन लावून करतो—
स धन्यः कृतकृत्योऽसौ मत्प्रीतेः पात्रमञ्जसा । सर्वमुक्तं समासेन मम प्रीतिप्रदायकम् । नाशिष्याय प्रदातव्यं नाभक्ताय कदाचन
तो खरोखरच भाग्यवान आहे, त्याचे जीवन सफल झाले आहे आणि तो माझ्या कृपेचा योग्य पात्र ठरतो. मी जे सांगितले ते सर्व माझ्या आनंदासाठी आहे. हे कधीही अयोग्य किंवा श्रद्धावान नसलेल्या व्यक्तीस सांगू नये.
देवीगीतायां श्रीदेव्याः पूजाविधिवर्णनम् हिमालय उवाच देवदेवि महेशानि करुणासागरेऽम्बिके । ब्रूहि पूजाविधिं सम्यग्यथावदधुना निजम्
देवीगीतामध्ये श्रीदेवीच्या पूजेची पद्धत सांगितली आहे. हिमालय म्हणतो: हे देवांची देवी, महेश्वरी, करुणेचा सागर, अंबिके, कृपया आता मला तुझ्या पूजेची योग्य पद्धत नीट सांग.
श्रीदेव्युवाच वक्ष्ये पूजाविधिं राजन्नम्बिकाया यथा प्रियम् । अत्यन्तश्रद्धया सार्धं शृणु पर्वतपुङ्गव
श्रीदेवी म्हणते: राजन, मी अंबिकेची जी पूजा मला प्रिय आहे ती पद्धत सांगते, तू ती पूर्ण श्रद्धेने ऐक, हे पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ.
द्विविधा मम पूजा स्याद् बाह्या चाभ्यन्तरापि च । बाह्यापि द्विविधा प्रोक्ता वैदिकी तान्त्रिकी तथा
माझी पूजा दोन प्रकारची असते—बाह्य आणि अंतःकरणाने. त्यातली बाह्य पूजा देखील दोन प्रकारची आहे—वैदिक आणि तांत्रिक.
वैदिक्यर्चापि द्विविधा मूर्तिभेदेन भूधर । वैदिकी वैदिकैः कार्या वेददीक्षासमन्वितैः
वैदिक पूजा देखील मूर्तीच्या प्रकारानुसार दोन प्रकारची असते, हे पर्वतराज. वैदिक पूजा फक्त वेदाध्ययन केलेल्या आणि वेदांमध्ये दीक्षा घेतलेल्या लोकांनी करावी.
तन्त्रोक्तदीक्षावद्भिस्तु तान्त्रिकी संश्रिता भवेत् । इत्थं पूजारहस्यं च न ज्ञात्वा विपरीतकम्
तांत्रिक पूजा तंत्रानुसार दीक्षा घेतलेल्या लोकांनीच करावी. या पूजेचे रहस्य न समजता उलट वागणारा—
करोति यो नरो मूढः स पतत्येव सर्वथा । तत्र या वैदिकी प्रोक्ता प्रथमा तां वदाम्यहम्
—जो मूर्ख माणूस असे करतो तो नक्कीच अधःपाताला जातो. आता मी प्रथम वैदिक पूजेचे वर्णन करतो.
यन्मे साक्षात्परं रूपं दृष्ट्वानसि भूधर । अनन्तशीर्षनयनमनन्तचरणं महत्
हे पर्वतराज, जे माझे श्रेष्ठ रूप तू प्रत्यक्ष पाहिले आहेस—असंख्य डोकी, डोळे आणि पाय असलेले, अती विशाल—
सर्वशक्तिसमायुक्तं प्रेरकं यत्परात्परम् । तदेव पूजयेन्नित्यं नमेद् ध्यायेत्स्मरेदपि
सर्व शक्तींनी युक्त, सर्वश्रेष्ठ, प्रेरणा देणारे तेच रूप नेहमी पूजावे, त्याला वंदन करावे, ध्यान करावे आणि आठवत राहावे.
इत्येतत्प्रथमार्चायाः स्वरूपं कथितं नग । शान्तः समाहितमना दम्भाहङ्कारवर्जितः
अशा प्रकारे या पहिल्या पूजेचे स्वरूप मी सांगितले, हे पर्वतराज. मन शांत ठेव, एकाग्रता राख, आणि दंभ व अभिमान टाळ.
तत्परो भव तद्याजी तदेव शरणं व्रज । तदेव चेतसा पश्य जप ध्यायस्व सर्वदा
त्याच्यावर निष्ठा ठेव, त्याची पूजा कर, त्याच्याच आश्रयाला जा. मनाने त्याचे दर्शन घे, जप कर आणि नेहमी त्याचे ध्यान कर.