लिङ्गभेदक्रमेणैव बिन्दुचक्रं च प्रापयेत् । शम्भुना तां परां शक्तिमेकीभूतां विचिन्तयेत्
लिंगभेदनाच्या पद्धतीने त्या शक्तीला बिंदुचक्रापर्यंत नेलं पाहिजे; तिथे त्या परमशक्तीचा शंभूसोबत एकरूप झालेला विचार करावा.
तत्रोत्थितामृतं यत्तु द्रुतलाक्षारसोपमम् । पाययित्वा तु तां शक्तिं मायाख्यां योगसिद्धिदाम्
तिथे जो अमृत निर्माण होतो, जो पारद किंवा वितळलेल्या लाखेसारखा दिसतो, तो मायानामक शक्तीला, योगसिद्धी देणाऱ्या, प्यायला द्यावा.
षड्चक्रदेवतास्तत्र सन्तर्प्यामृतधारया । आनयेत्तेन मार्गेण मूलाधारं ततः सुधीः
तिथे सहा चक्रांच्या देवता अमृताच्या धारांनी तृप्त होतात; त्या मार्गाने, ज्ञानी माणसाने ते अमृत मग मूलाधारापर्यंत आणावं.
एवमभ्यस्यमानस्याप्यहन्यहनि निश्चितम् । पूर्वोक्तदूषिता मन्त्राः सर्वे सिध्यन्ति नान्यथा
अशा प्रकारे जो दररोज न चुकता सराव करतो, त्याचे पूर्वी सांगितलेले दोषयुक्त मंत्रही सिद्ध होतात, अन्यथा नाही.
जरामरणदुःखाद्यैर्मुच्यते भवबन्धनात् । ये गुणाः सन्ति देव्या मे जगन्मातुर्यथा तथा
तो जरा, मृत्यू आणि इतर दुःखांपासून, भवबंधनातून मुक्त होतो; देवी, जगन्मातेच्या ज्या ज्या गुणांचा उल्लेख आहे, ते सर्व गुण त्याच्यात प्रकट होतात.
ते गुणाः साधकवरे भवन्त्येव न चान्यथा । इत्येवं कथितं तात वायुधारणमुत्तमम्
हे गुण, साधकांमध्ये श्रेष्ठ असणाऱ्यांमध्येच प्रकट होतात, अन्यथा नाही. अशा प्रकारे, वायूधारणेचं श्रेष्ठ स्वरूप सांगितलं आहे.
इदानीं धारणाख्यं तु शृणुष्वावहितो मम । दिक्कालाद्यनवच्छिन्नदेव्यां चेतो विधाय च
आता, माझ्याकडून धारणेचं (एकाग्रतेचं) सांगणं लक्षपूर्वक ऐक; दिशा, काळ यांच्याने मर्यादित नसलेल्या देवीमध्ये मन स्थिर करावं.
तन्मयो भवति क्षिप्रं जीवब्रह्मैक्ययोजनात् । अथवा समलं चेतो यदि क्षिप्रं न सिद्ध्यति
जीव आणि ब्रह्म यांचं एकरूप केल्यावर साधक लवकरच त्या स्वरूपात विलीन होतो; पण मन शुद्ध नसेल तर यश लवकर मिळत नाही.
तदावयवयोगेन योगी योगान्समभ्यसेत् । मदीयहस्तपादादावङ्गे तु मधुरे नग
त्या वेळी, अंगांचे संयोग करून योगी योगाचा सराव करावा; माझ्या हातपायांत, अंगांत, हे पर्वता, त्या मधुर रूपात मन लावावं.
चित्तं संस्थापयेन्मन्त्री स्थानस्थानजयात्पुनः । विशुद्धचित्तः सर्वस्मिन्रूपे संस्थापयेन्मनः
स्थळ आणि आधारांवर प्रभुत्व मिळवून साधकाने मन स्थिर करावं; शुद्धचित्ताने सर्व रूपांत मन स्थिर करावं.
यावन्मनो लयं याति देव्यां संविदि पर्वत । तावदिष्टमनुं मन्त्री जपहोमैः समभ्यसेत्
जोपर्यंत मन देवीच्या चैतन्यात विलीन होत नाही, तोपर्यंत साधकाने इच्छित मंत्राचा जप आणि होम यांचा सराव करावा.
मन्त्राभ्यासेन योगेन ज्ञेयज्ञानाय कल्पते । न योगेन विना मन्त्रो न मन्त्रेण विना हि सः
मंत्र आणि योगाच्या सरावाने साधक ज्ञेयाचं ज्ञान मिळवण्यास पात्र होतो; योगाशिवाय मंत्र आणि मंत्राशिवाय योग, याने हे साध्य होत नाही.
द्वयोरभ्यासयोगो हि ब्रह्मसंसिद्धिकारणम् । तमः परिवृते गेहे घटो दीपेन दृश्यते
योग व अभ्यास या दोन्हींचा एकत्र सराव म्हणजेच ब्रह्मप्राप्तीचं खरं कारण आहे. जसं काळोखानं भरलेल्या घरात दिव्याच्या प्रकाशानं मडके दिसतं, तसं हे समजावं.
एवं मायावृतो ह्यात्मा मनुना गोचरीकृतः । इति योगविधिः कृत्स्नः साङ्गः प्रोक्तो मयाऽधुना
अगदी तसंच, माया झाकलेल्या आत्म्याला मनाच्या साहाय्यानं जाणता येतं. राजन्, योगाचा सर्व अंगांसह संपूर्ण उपाय मी आता सांगितला आहे.
गुरूपदेशतो ज्ञेयो नान्यथा शास्त्रकोटिभिः
हे केवळ गुरूच्या उपदेशानं समजतं; असंख्य शास्त्रं वाचली तरी दुसऱ्या मार्गानं समजत नाही.
देवीगीतायां ब्रह्मविद्योपदेशवर्णनम् देव्युवाच इत्यादियोगयुक्तात्मा ध्यायेन्मां ब्रह्मरूपिणीम् । भक्त्या निर्व्याजया राजन्नासने समुपस्थितः
देवी म्हणाली: योगानं मन एकाग्र करून, योग्य आसनावर बसून, राजन्, जो माझं ब्रह्मरूप ध्यान करतो, तो शुद्ध भक्तीनं मला स्मरावा.
आविः सन्निहितं गुहाचरं नाम महत्पदम् । अत्रैतत्सर्वमर्पितमेजत्प्राणमिषच्च यत्
जी जागा प्रकट आहे, जवळ आहे, गूढ आहे आणि 'महान निवास' म्हणून ओळखली जाते, तिथेच सर्व हालचाल, श्वास आणि इच्छा अर्पण केल्या जातात.
एतज्जानथ सदसद्वरेण्यं परं विज्ञानाद्यद्वरिष्ठं प्रजानाम् । यदर्चिमद्यदणुभ्योऽणु च यस्मिंल्लोका निहिता लोकिनश्च
हेच सर्व सत्व आणि असत्वांमध्ये श्रेष्ठ, प्राण्यांमध्ये सर्वोच्च ज्ञान, तेजस्वी, अत्यंत सूक्ष्म, ज्यात सर्व जग आणि त्यातील जीव आहेत, असं ओळखा.
तदेतदक्षरं ब्रह्म स प्राणस्तदु वाङ्मनः । तदेतत्सत्यममृतं तद्वेद्धव्यं सौम्य विद्धि
हेच अक्षय ब्रह्म आहे; हेच प्राण, वाणी आणि मन आहे; हेच सत्य, अमरत्व आहे; हेच जाणावं, हे प्रिय, हे समजून घ्या.
धनुर्गृहीत्वौपनिषदं महास्त्रं शरं ह्युपासानिशितं सन्धयीत । आयम्य तद्भावगतेन चेतसा लक्ष्यं तदेवाक्षरं सौम्य विद्धि
उपनिषदांचं धनुष्य म्हणजे महान अस्त्र, ध्यानरूपी तीक्ष्ण बाण त्यात बसवावा, आणि मन पूर्णपणे त्या ब्रह्मात लावून तो ओढावा; लक्ष्य हेच अक्षर आहे, हे प्रिय, हे जाणावं.
प्रणवो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते । अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत्तन्मयो भवेत्
ॐ हे धनुष्य आहे, आत्मा म्हणजे बाण, आणि ब्रह्म हेच लक्ष्य आहे असं म्हटलं जातं; ते सावधपणे भेदावं, आणि बाण एकरूप होतो तसं त्याच्याशी एकरूप व्हावं.
यस्मिन् द्यौश्च पृथिवी चान्तरिक्ष- मोतं मनः सह प्राणैश्च सर्वैः । तमेवैकं जानथात्मानं अन्या वाचो विमुञ्चथामृतस्यैष सेतुः
ज्याच्यात आकाश, पृथ्वी, आणि मधील जागा, मन आणि सर्व प्राण एकत्र आहेत, त्यालाच आत्मा म्हणून ओळखा आणि इतर शब्द सोडून द्या; कारण हेच अमरत्वाकडे नेणारा पूल आहे.
अरा इव रथनाभौ संहता यत्र नाड्यः । स एषोऽन्तश्चरते बहुधा जायमानः
जसं रथाच्या चाकात आरं मध्यभागाशी जोडलेल्या असतात, तसं नाड्या एकत्र येतात; हा आत्मा आत अनेक प्रकारे फिरतो, प्रकट होतो.
ओमित्येवं ध्यायथात्मानं स्वस्ति वः पाराय तमसः परस्तात् । दिव्ये ब्रह्मपुरे व्योम्नि आत्मा सम्प्रतिष्ठितः
ॐ असं म्हणून आत्म्याचं ध्यान करा; तुम्हाला अंधाराच्या पलीकडे सुखाकडे जाता येवो; दिव्य ब्रह्मपुरीत, त्या आकाशात आत्मा स्थिर आहे.
मनोमयः प्राणशरीरनेता प्रतिष्ठितोऽन्ने हृदयं सन्निधाय । तद्विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद्विभाति
जो मनाचा बनलेला, प्राणशरीराचा मार्गदर्शक, अन्नात स्थिर, हृदयात वास करणारा आहे, त्याच्या ज्ञानानं ज्ञानी लोक आनंदरूप, अमर तेज पाहतात.
भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः । क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन्दृष्टे परावरे
जेव्हा तो परब्रह्म आणि अपरा ब्रह्म पाहतो, तेव्हा हृदयातील गाठ सुटते, सर्व शंका नाहीशा होतात, आणि त्याची कर्मे संपतात.
हिरण्मये परे कोशे विराजं ब्रह्म निष्कलम् । तच्छुभ्रं ज्योतिषां ज्योतिस्तद्यदात्मविदो विदुः
सर्वोच्च सुवर्णमय आवरणात, अविभाज्य तेजस्वी ब्रह्म वास करतो; तेच निर्मळ, सर्व प्रकाशांचा प्रकाश, आत्मज्ञानी ज्याला जाणतात.
न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः । तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति
तेथे सूर्य, चंद्र, तारे, वीज किंवा अग्नी काहीच प्रकाश देत नाही; त्याच्या प्रकाशानं सर्वकाही उजळतं, आणि त्याच्या तेजानं हे सर्व जग प्रकाशित होतं.
ब्रह्मैवेदममृतं पुरस्ताद्ब्रह्म पश्चाद्ब्रह्म दक्षिणतश्चोत्तरेण । अधश्चोर्ध्वं च प्रसृतं ब्रह्मैवेदं विश्वं वरिष्ठम्
हे अमर ब्रह्म सर्वत्र आहे—पुढे, मागे, दक्षिणेला, उत्तरेला, वर, खाली—सर्वत्र ब्रह्मच पसरलेलं आहे; हे विश्व म्हणजेच सर्वोच्च ब्रह्म आहे.
एतादृगनुभवो यस्य स कृतार्थो नरोत्तमः । ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्क्षति
ज्याला अशी अनुभूती होते, तो श्रेष्ठ पुरुष खऱ्या अर्थानं कृतार्थ होतो; ब्रह्मरूप, प्रसन्न मनाचा, तो न शोक करतो, न काही इच्छा धरतो.