एतादृशं महारूपं ददृशुः सुरपुङ्गवाः । ज्वालामालासहस्राढ्यं लेलिहानं च जिह्वया
अशा विशाल रूपाला, हजारो ज्वाळांच्या हारांनी सजलेले, जिभेने चाटणारे, देवांच्या श्रेष्ठांनी पाहिले.
दंष्ट्राकटकटारावं वमन्तं वह्निमक्षिभिः । नानायुधधरं वीरं ब्रह्मक्षत्रौदनं च यत्
तिच्या दातांनी कटकट आवाज करत, डोळ्यांतून अग्नी ओकत, विविध शस्त्रे धारण केलेली, वीर, ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि इतरांना भक्षण करणारी.
सहस्रशीर्षनयनं सहस्रचरणं तथा । कोटिसूर्यप्रतीकाशं विद्युत्कोटिसमप्रभम्
हजारो डोके, हजारो डोळे, हजारो पाय असलेली, कोटी सूर्यांसारखी तेजस्वी, आणि कोटी वीजेसारखी चमकणारी.
भयङ्करं महाघोरं हृदक्ष्णोस्त्रासकारकम् । ददृशुस्ते सुराः सर्वे हाहाकारं च चक्रिरे
भयावह, अत्यंत भयानक, हृदय आणि डोळ्यांना भय उत्पन्न करणारी, सर्व देवांनी तिला पाहिले आणि हाहाकार केला.
विकम्पमानहृदया मूर्च्छामापुर्दुरत्ययाम् । स्मरणं च गतं तेषां जगदम्बेयमित्यपि
त्यांचे हृदय थरथरले, ते असह्य मूर्च्छेत पडले, आणि 'ही जगदंबा आहे' हे स्मरणही त्यांना राहिले नाही.
अथ ते ये स्थिता वेदाश्चतुर्दिक्षु महाविभोः । बोधयामासुरत्युग्रं मूर्छातो मूर्च्छितान्सुरान्
मग महाप्रभूच्या चारही दिशांमध्ये असलेल्या वेदांनी, ती तीव्र मूर्च्छेत पडलेल्या देवांना जागे केले.
अथ ते धैर्यमालम्ब्य लब्ध्वा च श्रुतिमुत्तमाम् । प्रेमाश्रुपूर्णनयना रुद्धकण्ठास्तु निर्जराः
तेव्हा अमरांनी धैर्य गोळा केले आणि उत्तम ज्ञान मिळवले. प्रेमाने डोळे पाण्याने भरले, गळा भावनेने अडला.
बाष्पगद्गदया वाचा स्तोतुं समुपचक्रिरे । देवा ऊचुः अपराधं क्षमस्वाम्ब पाहि दीनांस्त्वदुद्भवान्
ते अश्रूंनी भरलेल्या आवाजाने स्तुती करू लागले. देव म्हणाले: आई, आमचे अपराध क्षमा कर. आम्ही तुझ्या पासून जन्मलेले, असहाय्य आहोत, आम्हाला वाचव.
कोपं संहर देवेशि सभया रूपदर्शनात् । का ते स्तुतिः प्रकर्तव्या पामरैर्निर्जरैरिह
देवांच्या देवी, तुझ्या रूपाचे दर्शन झाल्याने आम्हाला भीती वाटते, कृपया राग आवर. आम्ही साधे अमर, आम्ही काय स्तुती करू शकतो?
स्वस्याप्यज्ञेय एवासौ यावान्यश्च स्वविक्रमः । तदर्वाग्जायमानानां कथं स विषयो भवेत्
तुझी शक्ती तुलाही समजत नाही, इतरांना तर कशी समजेल? आम्ही तुझ्या नंतर जन्मलेले, आमची भाषा आणि समज मर्यादित आहे, आम्ही कसे तुझे स्वरूप जाणू?
नमस्ते भुवनेशानि नमस्ते प्रणवात्मिके । सर्ववेदान्तसंसिद्धे नमो ह्रीङ्कारमूर्तये
ब्रह्मांडाची अधीशा, तुझ्या चरणी नमस्कार. ॐ स्वरूपे, सर्व वेदांताने सिद्ध झालेली, ह्रीं रूप असलेल्या तुला नमस्कार.
यस्मादग्निः समुत्पन्नो यस्मात्सूर्यश्च चन्द्रमाः । यस्मादोषधयः सर्वास्तस्मै सर्वात्मने नमः
जिच्या पासून अग्नी, सूर्य, चंद्र आणि सर्व औषधी उत्पन्न होतात, त्या सर्वांच्या आत्मरूप देवीला नमस्कार.
यस्माच्च देवाः सम्भूताः साध्याः पक्षिण एव च । पशवश्च मनुष्याश्च तस्मै सर्वात्मने नमः
जिच्या पासून देव, साध्य, पक्षी, पशू आणि माणसे जन्मतात, त्या सर्वांच्या आत्मरूप देवीला नमस्कार.
प्राणापानौ व्रीहियवौ तपः श्रद्धा ऋतं तथा । ब्रह्मचर्यं विधिश्चैव यस्मात्तस्मै नमो नमः
जिच्या पासून प्राण, अपान, तांदूळ, ज्वारी, तप, श्रद्धा, सत्य, ब्रह्मचर्य आणि विधी उत्पन्न होतात, त्या देवीला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.
सप्त प्राणार्चिषो यस्मात्समिधः सप्त एव च । होमाः सप्त तथा लोकास्तस्मै सर्वात्मने नमः
जिच्या पासून सात प्राणशक्ती, सात समिधा, सात होम, आणि सात लोक उत्पन्न होतात, त्या सर्वांच्या आत्मरूप देवीला नमस्कार.
यस्मात्समुद्रा गिरयः सिन्धवः प्रचरन्ति च । यस्मादोषधयः सर्वा रसास्तस्मै नमो नमः
जिच्या पासून समुद्र, पर्वत, नद्या वाहतात, सर्व औषधी आणि त्यांच्या रस उत्पन्न होतात, त्या देवीला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.
यस्माद्यज्ञः समुद्भूतो दीक्षा यूपश्च दक्षिणाः । ऋचो यजूंषि सामानि तस्मै सर्वात्मने नमः
जिच्या पासून यज्ञ, दीक्षा, यूप, दक्षिणा, ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद उत्पन्न होतात, त्या सर्वांच्या आत्मरूप देवीला नमस्कार.
नमः पुरस्तात्पृष्ठे च नमस्ते पार्श्वयोर्द्वयोः । अध ऊर्ध्वं चतुर्दिक्षु मातर्भूयो नमो नमः
समोर, मागे, दोन्ही बाजूंना, खाली, वर आणि चारही दिशांना, आई, तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.
उपसंहर देवेशि रूपमेतदलौकिकम् । तदेव दर्शयास्माकं रूपं सुन्दरसुन्दरम्
देवांच्या देवी, हे अद्भुत रूप आवर. आम्हाला सुंदर, मनाला आनंद देणारे रूप दाखव.
व्यास उवाच इति भीतान्सुरान्दृष्ट्वा जगदम्बा कृपार्णवा । संहृत्य रूपं घोरं तद्दर्शयामास सुन्दरम्
व्यास म्हणतो: देव भयभीत झालेले पाहून, जगदंबा, करुणेचा समुद्र, ती भयानक रूप आवरून सुंदर रूप दाखवते.
पाशाङ्कुशवराभीतिधरं सर्वाङ्गकोमलम् । करुणापूर्णनयनं मन्दस्मितमुखाम्बुजम्
तिच्या हातात पाश, अंकुश, वर आणि अभयाचा संकेत होता. सर्वांग कोमल, डोळे करुणेने भरलेले, चेहरा मंद स्मिताने फुललेला.
दृष्ट्वा तत्सुन्दरं रूपं तदा भीतिविवर्जिताः । शान्तचित्ताः प्रणेमुस्ते हर्षगद्गदनिःस्वनाः
ते सुंदर रूप पाहून, देवांची भीती गेली, मन शांत झाले, आनंदाने गदगदलेल्या आवाजाने त्यांनी नमस्कार केला.
श्रीदेवीविराड्रूपदर्शनसहितं देवकृततत्स्तववर्णनम् श्री देव्युवाच क्व यूयं मन्दभाग्या वै क्वेदं रूपं महाद्भुतम् । तथापि भक्तवात्सल्यादीदृशं दर्शितं मया
श्रीदेवीचे विराट रूप आणि देवांनी केलेली स्तुती. श्रीदेवी म्हणते: तुम्ही इतके दुर्भाग्यवान, आणि हे अद्भुत रूप किती भव्य! तरीही भक्तांवर प्रेम असल्याने मी हे रूप तुम्हाला दाखवले.
न वेदाध्ययनैर्योगैर्न दानैस्तपसेज्यया । रूपं द्रष्टुमिदं शक्यं केवलं मत्कृपां विना
वेदांचा अभ्यास, योग, दान, तप किंवा यज्ञाने हे रूप पाहता येत नाही; फक्त माझ्या कृपेनेच हे शक्य आहे.
प्रकृतं शृणु राजेन्द्र परमात्मात्र जीवताम् । उपाधियोगात्सम्प्राप्तः कर्तृत्वादिकमप्युत
राजेंद्र, ऐक — सर्व जीवांमध्ये फक्त परमात्माच आहे; पण उपाधींच्या संगामुळे तो कर्ता वगैरे भासतो.
क्रियाः करोति विविधा धर्माधर्मैकहेतवः । नाना योनीस्ततः प्राप्य सुखदुःखैश्च युज्यते
तो विविध कृती करतो, ज्यामुळे धर्म आणि अधर्म निर्माण होतात; मग वेगवेगळ्या जन्मांत येऊन सुखदुःख अनुभवतो.
पुनस्तत्संस्कृतिवशान्नानाकर्मरतः सदा । नानादेहान्समाप्नोति सुखदुःखैश्च युज्यते
पुन्हा त्या संस्कारांच्या प्रभावामुळे तो नेहमी वेगवेगळ्या कर्मात रमतो, वेगवेगळ्या शरीरांत जन्म घेतो आणि सुखदुःख भोगतो.
घटीयन्त्रवदेतस्य न विरामः कदापि हि । अज्ञानमेव मूलं स्यात्ततः कामः क्रियास्ततः
घड्याळाच्या यंत्रासारखे त्याला कधीही थांबा मिळत नाही; अज्ञान हेच मूळ आहे, त्यातून इच्छा निर्माण होते आणि त्यातून कृती.
तस्मादज्ञाननाशाय यतेत नियतं नरः । एतद्धि जन्मसाफल्यं यदज्ञानस्य नाशनम्
म्हणून माणसाने अज्ञान नष्ट करण्यासाठी सतत प्रयत्न करावा; कारण जन्माचा खरा अर्थ अज्ञानाचा नाश होणे आहे.
पुरुषार्थसमाप्तिश्च जीवन्मुक्तदशापि च । अज्ञाननाशने शक्ता विद्यैव तु पटीयसी
सर्व पुरुषार्थांची प्राप्ती आणि जिवंत मुक्ती हे अज्ञान नष्ट केल्यावरच शक्य आहे; आणि त्यासाठी ज्ञानच खरे शक्तिशाली आहे.