सर्वज्ञया सर्वसाक्षिरूपिण्या परमेश्वरि । तारकेणासुरेन्द्रेण पीडिताः स्मो दिवानिशम्
परमेश्वरी, तुम्ही सर्वज्ञ आहात, सर्व गोष्टींच्या साक्षीदार आहात. आम्ही तारक नावाच्या असुरराजाने दिवस-रात्र त्रासले गेलो आहोत.
शिवाङ्गजाद्वधस्तस्य निर्मितो ब्रह्मणा शिवे । शिवाङ्गना तु नैवास्ति जानासि त्वं महेश्वरि
शिवाच्या अंगापासून त्याचा वध व्हावा असं ब्रह्मदेव आणि शिवाने ठरवलं, पण शिवाच्या अंगापासून जन्मलेली स्त्रीच नाही, हे तुम्हाला माहीत आहे, महेश्वरी.
सर्वज्ञपुरतः किं वा वक्तव्यं पामरैर्जनैः । एतदुद्देशतः प्रोक्तमपरं तर्कयाम्बिके
सर्वज्ञ समोर सामान्य माणसांनी काय बोलावं? हे फक्त कारण सांगण्यासाठी बोललो, बाकीचं तुम्हीच ठरवा, अंबिके.
सर्वदा चरणाम्भोजे भक्तिः स्यात्तव निश्चला । प्रार्थनीयमिदं मुख्यमपरं देहहेतवे
तुझ्या चरणकमळांवर आमची भक्ती नेहमी अढळ राहो, हीच मुख्य प्रार्थना आहे; बाकी सगळं फक्त शरीरासाठी आहे.
इति तेषां वचः श्रुत्वा प्रोवाच परमेश्वरी । मम शक्तिस्तु या गौरी भविष्यति हिमालये
त्यांची वचने ऐकून परमेश्वरी म्हणाली, माझी शक्ती गौरी म्हणून हिमालयात जन्म घेईल.
शिवाय सा प्रदेया स्यात्सा वः कार्यं विधास्यति । भक्तिर्यच्चरणाम्भोजे भूयाद्युष्माकमादरात्
ती गौरी शिवाला दिली जाईल आणि तीच तुमचं कार्य पूर्ण करील. तुमची माझ्या चरणकमळांवरील भक्ती अधिक वाढो.
हिमालयो हि मनसा मामुपास्तेऽतिभक्तितः । ततस्तस्य गृहे जन्म मम प्रियकरं मतम्
हिमालय मोठ्या भक्तीने मनात मला पूजतो, म्हणूनच माझा जन्म त्याच्या घरी होणं मला प्रिय वाटतं.
व्यास उवाच हिमालयोऽपि तच्छ्रुत्वात्यनुग्रहकरं वचः । बाष्पैः संरुद्धकण्ठाक्षो महाराज्ञीं वचोऽब्रवीत्
व्यास म्हणतो: ती कृपापूर्ण वचने ऐकून हिमालयाच्या डोळ्यांत आणि गळ्यात आनंदाश्रू दाटले, आणि त्याने महाराणीला बोलले.
महत्तरं तं कुरुषे यस्यानुग्रहमिच्छसि । नोचेत्क्वाहं जडः स्थाणुः क्व त्वं सच्चित्स्वरूपिणी
तुम्ही ज्याच्यावर कृपा करायची ठरवता त्याला मोठं भाग्य मिळतं; नाहीतर मी असा जड आणि स्थिर, आणि तुम्ही सच्चिदानंदस्वरूपा—यात काहीच ताळमेळ नाही.
असम्भाव्यं जन्मशतैस्त्वत्पितृत्वं ममानघे । अश्वमेधादिपुण्यैर्वा पुण्यैर्वा तत्समाधिजैः
निर्दोषे, तुझा पिता होणं हे शेकडो जन्मांतही अशक्य आहे, मग अश्वमेध यज्ञाच्या पुण्याने किंवा ध्यानाने मिळणाऱ्या पुण्याने तरी कसं शक्य आहे?
अद्य प्रपञ्चे कीर्तिः स्याज्जगन्माता सुताभवत् । अहो हिमालयस्यास्य धन्योऽसौ भाग्यवानिति
आज जगात माझी कीर्ती वाढेल, कारण विश्वमातेचं कन्यापण मला लाभलं; अहो, या हिमालयाचं किती मोठं भाग्य!
यस्यास्तु जठरे सन्ति ब्रह्माण्डानां च कोटयः । सैव यस्य सुता जाता को वा स्यात्तत्समो भुवि
जिच्या उदरात कोट्यवधी ब्रह्मांडं आहेत, तीच जर त्याची कन्या झाली, तर पृथ्वीवर त्याच्या बरोबरीचा दुसरा कोण असू शकेल?
न जानेऽस्मत्पितॄणां किं स्थानं स्यान्निर्मितं परम् । एतादृशानां वासाय येषां वंशेऽस्ति मादृशः
माझ्या पितरांसाठी कोणतं स्थान ठेवलं गेलं असेल, हे मला माहीत नाही; कारण ज्यांच्या वंशात असा मी आहे, त्यांच्यासाठी कोणती जागा असावी?
इदं यथा च दत्तं मे कृपया प्रेमपूर्णया । सर्ववेदान्तसिद्धं च त्वद्रूपं ब्रूहि मे तथा
जशी तुझ्या प्रेममय कृपेने ही कृपा मला मिळाली, तसंच सर्व वेदांतांनी सिद्ध झालेलं तुझं स्वरूप मला सांग.
योगं च भक्तिसहितं ज्ञानं च श्रुतिसम्मतम् । वदस्व परमेशानि त्वमेवाहं यतो भवेः
भक्तिसहित योग आणि श्रुतींनी मान्य केलेलं ज्ञान, हे सर्व सांग, परमेश्वानी, कारण सर्व काही तुझ्यापासूनच उत्पन्न होतं.
व्यास उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा प्रसन्नमुखपङ्कजा । वक्तुमारभताम्बा सा रहस्यं श्रुतिगूहितम्
व्यास म्हणतो: त्याचं बोलणं ऐकून, प्रसन्न कमळासारख्या चेहऱ्याने अंबा त्या गूढ आणि वेदांतांनी लपवलेल्या रहस्याचं वर्णन करू लागली.
देव्या व्यष्टिसमष्टिर्पवर्णनम् श्रीदेव्युवाच शृण्वन्तु निर्जराः सर्वे व्याहरन्त्या वचो मम । यस्य श्रवणमात्रेण मद्रूपत्वं प्रपद्यते
श्रीदेवी म्हणाली, अमर लोकांनो, माझे हे शब्द ऐका; फक्त ऐकले तरी माझ्या स्वरूपाची प्राप्ती होते.
अहमेवास पूर्वं तु नान्यत्किञ्चिन्नगाधिप । तदात्मरूपं चित्संवित्परब्रह्मैकनामकम्
हे पर्वतराज, आधी फक्त मीच होते; दुसरे काहीच नव्हते. माझे खरे स्वरूप हे शुद्ध चेतना आहे, ज्याला परमब्रह्म म्हणतात.
अप्रतर्क्यमनिर्देश्यमनौपम्यमनामयम् । तस्य काचित्स्वतः सिद्धा शक्तिर्मायेति विश्रुता
ते स्वरूप विचाराच्या पलीकडे, वर्णन करता येणार नाही, तुलना नाही आणि दुःखरहित आहे; त्याची एक नैसर्गिक शक्ती आहे, जी मायाज्ञा म्हणून प्रसिद्ध आहे.
न सती सा नासती सा नोभयात्मा विरोधतः । एतद्विलक्षणा काचिद्वस्तुभूतास्ति सर्वदा
ती ना अस्तित्वात आहे, ना नाही; दोन्हीही नाही, कारण त्यात विरोध आहे. एक वेगळी, कायमची वस्तु आहे, जी खरी आहे.
पावकस्योष्णतेवेयमुष्णांशोरिव दीधितिः । चन्द्रस्य चन्द्रिकेवेयं ममेयं सहजा ध्रुवा
जशी आगेला उष्णता, सूर्याला किरणे, आणि चंद्राला चांदणे असते, तशीच माझी ही जन्मजात, शाश्वत शक्ती आहे.
तस्यां कर्माणि जीवानां जीवाः कालाश्च सञ्चरे । अभेदेन विलीनाः स्युः सुषुप्तौ व्यवहारवत्
ती शक्तीमध्ये जीवांचे कर्म, जीव आणि काळ फिरतात; गाढ झोपेत हे सर्व तिच्यात एकरूप होतात, जसे व्यवहारात दिसते.
स्वशक्तेश्च समायोगादहं बीजात्मतां गता । स्वाधारावरणात्तस्या दोषत्वं च समागतम्
माझ्या स्वतःच्या शक्तीच्या संगतीने मी बीजस्वरूप होते; तिच्या आच्छादनामुळे तिलाही दोष उत्पन्न होतो.
चैतन्यस्य समायोगान्निमित्तत्वं च कथ्यते । प्रपञ्चपरिणामाच्च समवायित्वमुच्यते
चेतनेच्या संगतीमुळे ती कारण मानली जाते; आणि जगाच्या रूपांतरणामुळे ती आधार आहे असे म्हणतात.
केचित्तां तप इत्याहुस्तमः केचिज्जडं परे । ज्ञानं मायां प्रधानं च प्रकृतिं शक्तिमप्यजाम्
काही लोक तिला अंधार म्हणतात, काही जडत्व, तर काही ज्ञान, माया, प्रधान, प्रकृती, शक्ती किंवा अजन्मा म्हणतात.
विमर्श इति तां प्राहुः शैवशास्त्रविशारदाः । अविद्यामितरे प्राहुर्वेदतत्त्वार्थचिन्तकाः
शैव शास्त्रातील जाणकार तिला विमर्श म्हणतात; वेदातील सत्याचा अर्थ शोधणारे तिला अविद्या म्हणतात.
एवं नानाविधानि स्युर्नामानि निगमादिषु । तस्या जडत्वं दृश्यत्वाज्ज्ञाननाशात्ततोऽसती
अशा प्रकारे वेद-शास्त्रात तिची अनेक नावे आहेत; तिचे जडत्व हे दृश्य असल्यामुळे आहे, आणि ज्ञान नष्ट झाल्यामुळे ती असत्य मानली जाते.
चैतन्यस्य न दृश्यत्वं दृश्यत्वे जडमेव तत् । स्वप्रकाशं च चैतन्यं न परेण प्रकाशितम्
चेतना ही दृश्य नसते; ती दृश्य झाली तर जडच ठरेल. चेतना ही स्वतः प्रकाशमान असते, ती दुसऱ्याने उजळली जात नाही.
अनवस्थादोषसत्त्वान्न स्वेनापि प्रकाशितम् । कर्मकर्त्रीविरोधः स्यात्तस्मात्तद्दीपवत्स्वयम्
अनंत परताव्यामुळे ती स्वतःही स्वतःला उजळू शकत नाही; नाहीतर कर्ता आणि कृती यांचा विरोध होईल. म्हणून, दिव्याप्रमाणे ती स्वतःच प्रकाशते.
प्रकाशमानमन्येषां भासकं विद्धि पर्वत । अत एव च नित्यत्वं सिद्धसंवित्तनोर्मम
हे पर्वतराज, ती इतरांना प्रकाश देते आणि त्यांचा प्रकाशाचा स्रोत आहे; त्यामुळे माझ्या स्थिर चेतनेचे शाश्वतत्व सिद्ध होते.