नमो विराट्स्वरूपिण्यै नमः सूत्रात्ममूर्तये । नमोऽव्याकृतरूपिण्यै नमः श्रीब्रह्ममूर्तये
जिचं विराट रूप आहे, जिचं स्वरूप सर्वत्र व्यापलेलं आहे, जिचं अव्यक्त रूप आहे, आणि जी ब्रह्मस्वरूप आहे, तिला नमस्कार.
यदज्ञानाज्जगद्भाति रज्जुसर्पस्रगादिवत् । यज्ज्ञानाल्लयमाप्नोति नुमस्तां भुवनेश्वरीम्
जेव्हा अज्ञान असतं, तेव्हा जग सर्प समजलेल्या दोरीसारखं भासतं; पण ज्ञानाने ते नाहीसं होतं—त्या भुवनेश्वरीस आम्ही वंदन करतो.
नुमस्तत्पदलक्ष्यार्थां चिदेकरसरूपिणीम् । अखण्डानन्दरूपां तां वेदतात्पर्यभूमिकाम्
‘तत्’ या शब्दाने जी दर्शवली जाते, जी शुद्ध चैतन्यस्वरूप आहे, अखंड आनंदमूर्ती आहे, वेदांचा सारार्थ आहे, तिला आम्ही वंदन करतो.
पञ्चकोशातिरिक्तां तामवस्थात्रयसाक्षिणीम् । नुमस्त्वंपदलक्ष्यार्थां प्रत्यगात्मस्वरूपिणीम्
पंचकोशांपलीकडे असलेली, तीन अवस्थांची साक्षीदार, ‘त्वम्’ या शब्दाने दर्शवली जाणारी, अंतरात्म्याचं स्वरूप असलेली, तिला आम्ही वंदन करतो.
नमः प्रणवरूपायै नमो ह्रीङ्कारमूर्तये । नानामन्त्रात्मिकायै ते करुणायै नमो नमः
जिचं रूप प्रणव आहे, जिचं रूप ह्रीं आहे, जी अनेक मंत्रांची मूळ आहे, त्या करुणामयीस आम्ही पुन्हा पुन्हा नमस्कार करतो.
इति स्तुता तदा देवैर्मणिद्वीपाधिवासिनी । प्राह वाचा मधुरया मत्तकोकिलनिःस्वना
देवांनी अशी स्तुती केल्यावर, मणिद्वीपावर वास करणारी देवी, कोकिळेच्या मधुर स्वरासारख्या गोड आवाजात बोलली.
श्रीदेव्युवाच वदन्तु विबुधाः कार्यं यदर्थमिह सङ्गताः । वरदाहं सदा भक्तकामकल्पद्रुमास्मि च
श्रीदेवी म्हणाली: तुम्ही सर्व ज्ञानी येथे कोणत्या कार्यासाठी जमला आहात, ते सांगा; मी नेहमी वर देणारी आणि भक्तांसाठी इच्छापूर्ती करणारी कल्पवृक्ष आहे.
तिष्ठन्त्यां मयि का चिन्ता युष्माकं भक्तिशालिनाम् । समुद्धरामि मद्भक्तान्दुःखसंसारसागरात्
मी असताना, भक्तजनांनो, तुम्हाला कसली चिंता? मी माझ्या भक्तांना दुःखाच्या आणि संसाराच्या समुद्रातून उध्दार करते.
इति प्रतिज्ञां मे सत्यां जानीथ विबुधोत्तमाः । इति प्रेमाकुलां वाणीं श्रुत्वा सन्तुष्टमानसाः
माझं वचन खरं आहे, हे तुम्ही सर्व देवांमध्ये श्रेष्ठ आहात, हे जाणावं. तिच्या प्रेमाने ओतप्रोत अशा शब्दांनी सर्व देवांची मनं आनंदित झाली.
निर्भया निर्जरा राजन्नूचुर्दुःखं स्वकीयकम् । देवा ऊचुः नाज्ञातं किञ्चिदप्यत्र भवत्यास्ति जगत्त्रये
राजा, मग देव निर्भयपणे आपलं दुःख सांगू लागले. देव म्हणाले, या तिन्ही जगात तुमच्यापासून काहीही लपलेलं नाही.
सर्वज्ञया सर्वसाक्षिरूपिण्या परमेश्वरि । तारकेणासुरेन्द्रेण पीडिताः स्मो दिवानिशम्
परमेश्वरी, तुम्ही सर्वज्ञ आहात, सर्व गोष्टींच्या साक्षीदार आहात. आम्ही तारक नावाच्या असुरराजाने दिवस-रात्र त्रासले गेलो आहोत.
शिवाङ्गजाद्वधस्तस्य निर्मितो ब्रह्मणा शिवे । शिवाङ्गना तु नैवास्ति जानासि त्वं महेश्वरि
शिवाच्या अंगापासून त्याचा वध व्हावा असं ब्रह्मदेव आणि शिवाने ठरवलं, पण शिवाच्या अंगापासून जन्मलेली स्त्रीच नाही, हे तुम्हाला माहीत आहे, महेश्वरी.
सर्वज्ञपुरतः किं वा वक्तव्यं पामरैर्जनैः । एतदुद्देशतः प्रोक्तमपरं तर्कयाम्बिके
सर्वज्ञ समोर सामान्य माणसांनी काय बोलावं? हे फक्त कारण सांगण्यासाठी बोललो, बाकीचं तुम्हीच ठरवा, अंबिके.
सर्वदा चरणाम्भोजे भक्तिः स्यात्तव निश्चला । प्रार्थनीयमिदं मुख्यमपरं देहहेतवे
तुझ्या चरणकमळांवर आमची भक्ती नेहमी अढळ राहो, हीच मुख्य प्रार्थना आहे; बाकी सगळं फक्त शरीरासाठी आहे.
इति तेषां वचः श्रुत्वा प्रोवाच परमेश्वरी । मम शक्तिस्तु या गौरी भविष्यति हिमालये
त्यांची वचने ऐकून परमेश्वरी म्हणाली, माझी शक्ती गौरी म्हणून हिमालयात जन्म घेईल.
शिवाय सा प्रदेया स्यात्सा वः कार्यं विधास्यति । भक्तिर्यच्चरणाम्भोजे भूयाद्युष्माकमादरात्
ती गौरी शिवाला दिली जाईल आणि तीच तुमचं कार्य पूर्ण करील. तुमची माझ्या चरणकमळांवरील भक्ती अधिक वाढो.
हिमालयो हि मनसा मामुपास्तेऽतिभक्तितः । ततस्तस्य गृहे जन्म मम प्रियकरं मतम्
हिमालय मोठ्या भक्तीने मनात मला पूजतो, म्हणूनच माझा जन्म त्याच्या घरी होणं मला प्रिय वाटतं.
व्यास उवाच हिमालयोऽपि तच्छ्रुत्वात्यनुग्रहकरं वचः । बाष्पैः संरुद्धकण्ठाक्षो महाराज्ञीं वचोऽब्रवीत्
व्यास म्हणतो: ती कृपापूर्ण वचने ऐकून हिमालयाच्या डोळ्यांत आणि गळ्यात आनंदाश्रू दाटले, आणि त्याने महाराणीला बोलले.
महत्तरं तं कुरुषे यस्यानुग्रहमिच्छसि । नोचेत्क्वाहं जडः स्थाणुः क्व त्वं सच्चित्स्वरूपिणी
तुम्ही ज्याच्यावर कृपा करायची ठरवता त्याला मोठं भाग्य मिळतं; नाहीतर मी असा जड आणि स्थिर, आणि तुम्ही सच्चिदानंदस्वरूपा—यात काहीच ताळमेळ नाही.
असम्भाव्यं जन्मशतैस्त्वत्पितृत्वं ममानघे । अश्वमेधादिपुण्यैर्वा पुण्यैर्वा तत्समाधिजैः
निर्दोषे, तुझा पिता होणं हे शेकडो जन्मांतही अशक्य आहे, मग अश्वमेध यज्ञाच्या पुण्याने किंवा ध्यानाने मिळणाऱ्या पुण्याने तरी कसं शक्य आहे?
अद्य प्रपञ्चे कीर्तिः स्याज्जगन्माता सुताभवत् । अहो हिमालयस्यास्य धन्योऽसौ भाग्यवानिति
आज जगात माझी कीर्ती वाढेल, कारण विश्वमातेचं कन्यापण मला लाभलं; अहो, या हिमालयाचं किती मोठं भाग्य!
यस्यास्तु जठरे सन्ति ब्रह्माण्डानां च कोटयः । सैव यस्य सुता जाता को वा स्यात्तत्समो भुवि
जिच्या उदरात कोट्यवधी ब्रह्मांडं आहेत, तीच जर त्याची कन्या झाली, तर पृथ्वीवर त्याच्या बरोबरीचा दुसरा कोण असू शकेल?
न जानेऽस्मत्पितॄणां किं स्थानं स्यान्निर्मितं परम् । एतादृशानां वासाय येषां वंशेऽस्ति मादृशः
माझ्या पितरांसाठी कोणतं स्थान ठेवलं गेलं असेल, हे मला माहीत नाही; कारण ज्यांच्या वंशात असा मी आहे, त्यांच्यासाठी कोणती जागा असावी?
इदं यथा च दत्तं मे कृपया प्रेमपूर्णया । सर्ववेदान्तसिद्धं च त्वद्रूपं ब्रूहि मे तथा
जशी तुझ्या प्रेममय कृपेने ही कृपा मला मिळाली, तसंच सर्व वेदांतांनी सिद्ध झालेलं तुझं स्वरूप मला सांग.
योगं च भक्तिसहितं ज्ञानं च श्रुतिसम्मतम् । वदस्व परमेशानि त्वमेवाहं यतो भवेः
भक्तिसहित योग आणि श्रुतींनी मान्य केलेलं ज्ञान, हे सर्व सांग, परमेश्वानी, कारण सर्व काही तुझ्यापासूनच उत्पन्न होतं.
व्यास उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा प्रसन्नमुखपङ्कजा । वक्तुमारभताम्बा सा रहस्यं श्रुतिगूहितम्
व्यास म्हणतो: त्याचं बोलणं ऐकून, प्रसन्न कमळासारख्या चेहऱ्याने अंबा त्या गूढ आणि वेदांतांनी लपवलेल्या रहस्याचं वर्णन करू लागली.
देव्या व्यष्टिसमष्टिर्पवर्णनम् श्रीदेव्युवाच शृण्वन्तु निर्जराः सर्वे व्याहरन्त्या वचो मम । यस्य श्रवणमात्रेण मद्रूपत्वं प्रपद्यते
श्रीदेवी म्हणाली, अमर लोकांनो, माझे हे शब्द ऐका; फक्त ऐकले तरी माझ्या स्वरूपाची प्राप्ती होते.
अहमेवास पूर्वं तु नान्यत्किञ्चिन्नगाधिप । तदात्मरूपं चित्संवित्परब्रह्मैकनामकम्
हे पर्वतराज, आधी फक्त मीच होते; दुसरे काहीच नव्हते. माझे खरे स्वरूप हे शुद्ध चेतना आहे, ज्याला परमब्रह्म म्हणतात.
अप्रतर्क्यमनिर्देश्यमनौपम्यमनामयम् । तस्य काचित्स्वतः सिद्धा शक्तिर्मायेति विश्रुता
ते स्वरूप विचाराच्या पलीकडे, वर्णन करता येणार नाही, तुलना नाही आणि दुःखरहित आहे; त्याची एक नैसर्गिक शक्ती आहे, जी मायाज्ञा म्हणून प्रसिद्ध आहे.
न सती सा नासती सा नोभयात्मा विरोधतः । एतद्विलक्षणा काचिद्वस्तुभूतास्ति सर्वदा
ती ना अस्तित्वात आहे, ना नाही; दोन्हीही नाही, कारण त्यात विरोध आहे. एक वेगळी, कायमची वस्तु आहे, जी खरी आहे.