अधिभूताधिदैवानां सत्यभावान्नृपाभवन् । अथाऽस्मिन्नेव काले तु तारकाख्यो महसुरः
राजा, जेव्हा सर्व भूतं आणि देवता खरोखरच अशा अवस्थेत होते, तेव्हा तारक नावाचा एक मोठा असुर प्रकट झाला.
ब्रह्मदत्तवरो दैत्योऽभवत्त्रैलोक्यनायकः । शिवौरसस्तु यः पुत्रः स ते हन्ता भविष्यति
त्या दैत्याला ब्रह्मदेवाने वर दिला होता, त्यामुळे तो तीनही लोकांचा स्वामी झाला. असं सांगितलं गेलं होतं की, शंकराच्या वीर्यापासून जन्मलेला पुत्रच त्याचा वध करेल.
इति कल्पितमृत्युः स देवदेवैर्महासुरः । शिवौरससुताभावाज्जगर्ज च ननन्द च
अशा रीतीने देवांनी त्याचा मृत्यू ठरवला होता. पण शंकराचा पुत्रच नव्हता, म्हणून तो महाअसुर मोठ्या गर्वाने हसला आणि आनंद मानला.
तेन चोपद्रुताः सर्वे स्वस्थानात्प्रच्युताः सुराः । शिवौरससुताभावाच्चिन्तामापुर्दुरत्ययाम्
त्यामुळे सर्व देवता त्रस्त झाले आणि आपल्या जागा सोडून पळाले. शंकराचा पुत्र नाही म्हणून त्यांना मोठी चिंता आणि भीती वाटू लागली.
नाङ्गना शङ्करस्यास्ति कथं तत्सुतसम्भवः । अस्माकं भाग्यहीनानां कथं कार्यं भविष्यति
शंकराला पत्नीच नाही, मग त्यांचा मुलगा कसा जन्मेल? आम्ही इतके दुर्भाग्यवान, आमचं काम कसं पूर्ण होणार?
इति चिन्तातुराः सर्वे जग्मुर्वैकुण्ठमण्डले । शशंसुर्हरिमेकान्ते स चोपायं जगाद ह
अशा प्रकारे सर्वजण चिंता करत, वैकुंठ लोकात गेले. त्यांनी सर्व गोष्ट हरिपाशी सांगितली, आणि त्याने एक उपाय सांगितला.
कुतश्चिन्तातुराः सर्वे कामकल्पद्रुमा शिवा । जागर्ति भूवनेशानी मणिद्वीपाधिवासिनी
तुम्ही सगळे इतके चिंतेत का आहात? शिवा, जी इच्छा पूर्ण करणारी आहे, जी जगाची मालकीण आहे, आणि मणिद्वीपात वास करते, ती नेहमी जागी आहे.
अस्माकमनया देव तदुपेक्षास्ति नान्यथा । शिक्षैवेयं जगन्मात्रा कृतास्मच्छिक्षणाय च
हे देवांनो, तिच्यामुळेच आपली उपेक्षा झाली आहे, दुसरं काही नाही. जगदंबेने आपल्याला शिकवण्यासाठीच हे केलं आहे.
लालने ताडने मातुर्नाकारुण्यं यथार्भके । तद्वदेव जगन्मातुर्नियन्त्र्या गुणदोषयोः
जसं आई आपल्या मुलाला कधी लाड करते, कधी शिक्षा करते, पण तिच्या मनात कधीच दया कमी होत नाही, तसंच जगदंबा, जी सर्वांचं नियंत्रण करते, गुणदोष दोन्ही बाबतीत तशीच असते.
अपराधो भवत्येव तनयस्य पदे पदे । कोऽपरः सहते लोके केवलं मातरं विना
मुलाकडून चुक होतच राहते, पण जगात आईशिवाय दुसरं कोण सहन करतं?
तस्माद्यूयं पराम्बां तां शरणं यात मा चिरम् । निर्व्याजया चित्तवृत्त्या सा वः कार्यं विधास्यति
म्हणून तुम्ही सर्वांनी लवकरच त्या परात्पर आईच्या आश्रयाला जावं. मनापासून तिची प्रार्थना केलीत तर ती तुमचं काम नक्की पूर्ण करेल.
इत्यादिश्य सुरान्सर्वान्महाविष्णुः स्वजायया । संयुतो निर्जगामाशु देवैः सह सुराधिपः
अशा प्रकारे सर्व देवांना सांगून, महाविष्णू आपल्या पत्नीबरोबर, देव आणि देवांचा स्वामी यांच्या सोबत लवकर निघून गेले.
आजगाम महाशैलं हिमवन्तं नगाधिपम् । अभवंश्च सुराः सर्वे पुरश्चरणकर्मिणः
सर्व देवता आणि पूर्वसंकल्प पूजा करणारे, हिमालय या पर्वतराजाजवळ पोहोचले.
अम्बायज्ञविधानज्ञा अम्बायज्ञं च चक्रिरे । तृतीयादिव्रतान्याशु चक्रुः सर्वे सुरा नृप
अंबेच्या यज्ञाची विधी जाणणाऱ्यांनी अंबेचा यज्ञ केला; आणि सर्व देवांनी, राजन, तिसऱ्या दिवसापासून सुरू होणारी व्रते लवकरच पाळली.
केचित्समाधिनिष्णाताः केचिन्नामपरायणाः । केचित्सूक्तपराः केचिन्नामपारायणोत्सुकाः
काही ध्यानात मग्न होते, काहींना नामस्मरणात मन होते, काही स्तोत्रपठणात दंग होते, तर काहींना नामपठणाची उत्सुकता होती.
मन्त्रपारायणपराः केचित्कृच्छ्रादिकारिणः । अन्तर्यागपराः केचित्केचिन्न्यासपरायणाः
काही जण मंत्रपठणात गुंतले होते, काहींनी कठोर व्रते व तप केले; काही अंतर्मुख पूजा करत होते, तर काही न्यासाच्या साधनेत मग्न होते.
हृल्लेखया पराशक्तेः पूजां चक्रुरतन्द्रिताः । इत्येवं बहुवर्षाणि कालोऽगाज्जनमेजय
ह्रीं या बीजाक्षराने, त्यांनी त्या पराशक्तीची अखंड पूजा केली; अशा प्रकारे, अनेक वर्षे गेली, जनमेजय.
अकस्माच्चैत्रमासीयनवम्यां च भृगोर्दिने । प्रादुर्बभूव पुरतस्तन्महः श्रुतिबोधितम्
अचानक, चैत्र महिन्यातल्या शुक्ल नवमीच्या शुक्रवारी, वेदांत सांगितलेली ती तेजस्वी प्रभा त्यांच्या समोर प्रकट झाली.
चतुर्दिक्षु चतुर्वेदैर्मूर्तिमद्भिरभिष्टुतम् । कोटिसूर्यप्रतीकाशं चन्द्रकोटिसुशीतलम्
चारही दिशांना मूर्तिमंत चार वेदांनी तिची स्तुती केली; ती प्रभा कोटी सूर्यांसारखी तेजस्वी, आणि कोटी चंद्रांसारखी शीतल होती.
विद्युत्कोटिसमानाभमरुणं तत्परं महः । नैव चोर्ध्वं न तिर्यक्च न मध्ये परिजग्रभत्
ती परम तेजस्विता कोटी विजेसारखी लालसर दिसत होती; ती वर, आडवी किंवा मध्ये कुठेच पकडता येत नव्हती.
आद्यन्तरहितं तत्तु न हस्ताद्यङ्गसंयुतम् । न च स्त्रीरूपमथवा न पुंरूपमथोभयम्
ती तेजस्विता आरंभ आणि अंत नसलेली, हात किंवा इतर अवयव नसलेली होती; ती ना स्त्रीरूपात, ना पुरुषरूपात, ना दोन्ही रूपात होती.
दीप्त्या पिधानं नेत्राणां तेषामासीन्महीपते । पुनश्च धैर्यमालम्ब्य यावत्ते ददृशुः सुराः
राजन, त्या तेजामुळे सर्वांच्या डोळ्यांवर झाक पडली; पण पुन्हा धीर धरून देवांनी ती प्रभा पाहिली.
तावत्तदेव स्त्रीरूपेणाभाद्दिव्यं मनोहरम् । अतीव रमणीयाङ्गीं कुमारीं नवयौवनाम्
तेवढ्यात, तीच प्रभा दिव्य आणि मनोहारी स्त्रीरूपात प्रकटली; ती अतिशय सुंदर, नवयौवनातली कुमारिका होती.
उद्यत्पीनकुचद्वन्द्वनिन्दिताम्भोजकुड्मलाम् । रणत्किङ्किणिकाजालसिञ्जन्मञ्जीरमेखलाम्
तिची उन्नत आणि गोल छाती कमळाच्या कळ्यांनाही लाजवणारी होती; तिच्या कंबरेला घंटांच्या मंजिरींची किंकिणींची साखळी झुलत होती.
कनकाङ्गदकेयूरग्रैवेयकविभूषिताम् । अनर्घ्यमणिसम्भिन्नगलबन्धविराजिताम्
ती सुवर्ण कडे, केयूर आणि हारांनी सजलेली होती; तिच्या गळ्यात अनमोल रत्नांचा हार शोभत होता.
तनुकेतकसंराजन्नीलभ्रमरकुन्तलाम् । नितम्बबिम्बसुभगां रोमराजिविराजिताम्
तिचे केस काळ्या भुंग्यांच्या झुंडीप्रमाणे होते, त्यात केतकीची फुले माळलेली होती; तिची नितंबे गोल आणि सुंदर, शरीरावर रेषेने रोम शोभत होते.
कर्पूरशकलोन्मिश्रताम्बूलपूरिताननाम् । कनत्कनकताटङ्कविटङ्कवदनाम्बुजाम्
तिच्या तोंडात कर्पूर मिसळलेला तांबूल होता; तिच्या कमळासारख्या मुखावर सोन्याच्या झुमके झळकत होते.
अष्टमीचन्द्रबिम्बाभललाटामायतभ्रुवम् । रक्तारविन्दनयनामुन्नसां मधुराधराम्
तिचे कपाळ अष्टमीच्या चंद्रासारखे उजळ, भुवया लांब, डोळे रक्तकमळासारखे, नाक उंच, ओठ मधुर होते.
कुन्दकुड्मलदन्ताग्रां मुक्ताहारविराजिताम् । रत्नसम्भिन्नमुकुटां चन्द्ररेखावतंसिनीम्
तिचे दात कुंदाच्या कळ्यांसारखे, गळ्यात मोत्यांचा हार, मुकुटात रत्नांची झळाळी, आणि शिरावर चंद्रकोर माळलेली होती.
मल्लिकामालतीमालाकेशपाशविराजिताम् । काश्मीरबिन्दुनिटिलां नेत्रत्रयविलासिनीम्
तिच्या केसात मल्लिका आणि मालतीच्या फुलांच्या माळा होत्या, कपाळावर केशरी टिळा, आणि तिला तीन डोळे होते.