जनमेजय उवाच - कानि स्थानानि तानि स्युः सिद्धपीठानि चानघ । कति संख्यानि नामानि कानि तेषां च मे वद
जनमेजय म्हणाला — हे पापरहित महात्मा, सिद्धपीठे म्हणतात ती कोणती ठिकाणे आहेत? ती एकूण किती आहेत, त्यांची नावे काय आहेत आणि ती कुठे आहेत, हे मला कृपया सांगा.
तत्र स्थितानां देवीनां नामानि च कृपाकर । कृतार्थोऽहं भवे येन तद्वदाशु महामुने
त्या ठिकाणी वास करणाऱ्या देवींची नावेही मला सांगा, कृपाळू महर्षे, जेणेकरून मी ती जाणून समाधान पावू शकेन.
व्यास उवाच - शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि देवेपीठानि साम्प्ततम् । येषां श्रवणमात्रेण पापहीनो भवेन्नरः
व्यास म्हणाले — राजन, ऐका, मी तुला देवीची पीठे सविस्तर सांगतो; ज्यांची नावे फक्त ऐकली तरी मनुष्य पापमुक्त होतो.
येषु येषु च पीठेषूपास्येयं सिद्धिकाङ्क्षिभिः । भूतिकामैरभिध्येया तानि वक्ष्यामि तत्त्वतः
या प्रत्येक पीठांमध्ये सिद्धीची इच्छा असलेले लोक देवीची पूजा करतात, आणि संपत्ती हवी असलेले तिचे ध्यान करतात. मी ती पीठे तुला खरीखुरी सांगतो.
वाराणस्यां विशालाक्षी गौरीमुखनिवासिनी । क्षेत्रे वै नैमिषारण्ये प्रोक्ता सा लिङ्गधारिणी
वाराणसीमध्ये विशालाक्षी देवी आहे, ती गौरीच्या मुखाजवळ वसते; नैमिषारण्यात ती लिंगधारिणी म्हणून ओळखली जाते.
प्रयागे ललिता प्रोक्ता कामुकी गन्धमादने । मानसे कुमुदा प्रोक्ता दक्षिणे चोत्तरे तथा
प्रयागात तिला ललिता म्हणतात; गंधमादन पर्वतावर ती कामुकी आहे; मानस सरोवरात ती कुमुदा म्हणून ओळखली जाते, दक्षिण आणि उत्तर दोन्ही भागात.
विश्वकामा भगवती विश्वकामप्रपूरणी । गोमन्ते गोमती देवी मन्दरे कामचारिणी
विश्वकामादेवी सर्व इच्छा पूर्ण करणारी आहे; गोमंतात ती गोमती देवी आहे; मंदर पर्वतावर ती कामचारीणी म्हणून ओळखली जाते.
मदोत्कटा चैत्ररथे जयन्ती हस्तिनापुरे । गौरी प्रोक्ता कान्यकुब्जे रम्भा तु मलयाचले
चैत्ररथात ती मदोत्कटा आहे; हस्तिनापुरात जयंती; कण्याकुब्जात ती गौरी आहे; मल्याचल पर्वतावर ती रंभा आहे.
एकाम्रपीठे सम्प्रोक्ता देवी सा कीर्तिमत्यपि । विश्वे विश्वेश्वरीं प्राहुः पुरुहूतां च पुष्करे
एकाम्रपीठावर तिला कीर्ती म्हणतात; विश्वात ती विश्वेश्वरी आहे; पुष्करात ती पुरुहूता म्हणून ओळखली जाते.
केदारपीठे सम्प्रोक्ता देवी सन्मार्गदायिनी । मन्दा हिमवतः पृष्ठे गोकर्णे भद्रकर्णिका
केदारपीठावर ती सनमार्गदायिनी आहे; हिमालयाच्या पाठीमागे ती मंदा आहे; गोकार्णमध्ये ती भद्रकर्णिका म्हणून ओळखली जाते.
स्थानेश्वरे भवानी तु बिल्वले बिल्वपत्रिका । श्रीशैले माधवी प्रोक्ता भद्रा भद्रेश्वरे तथा
स्थानेश्वरात ती भवानी आहे; बिल्वक्षेत्रात ती बिल्वपत्रिका; श्रीशैलावर ती माधवी आहे; भद्रेश्वरात ती भद्रा आहे.
वराहशैले तु जया कमला कमलालये । रुद्राणी रुद्रकोट्यां तु काली कालञ्जरे तथा
वराहशैलावर ती जया आहे; कमलालयात ती कमला; रुद्रकोटीमध्ये ती रुद्राणी; कालंजरात ती काली आहे.
शालग्रामे महादेवी शिवलिङ्गे जलप्रिया । महालिङ्गे तु कपिला माकोटे मुकुटेश्वरी
शाळग्रामात ती महादेवी आहे; शिवलिंगावर ती जलप्रिया; महालिंगात ती कपिला; मकोटात ती मुकुटेश्वरी आहे.
मायापुर्यां कुमारी स्यात्सन्ताने ललिताम्बिका । गंयायां मङ्गला प्रोक्ता विमला पुरुषोत्तमे
मायापुरीमध्ये ती कुमारी आहे; संतानात ती ललितांबिका; गम्यायामध्ये ती मंगळा; पुरुषोत्तम क्षेत्रात ती विमला आहे.
उत्पलाषी सहस्राक्षे हिरण्याक्षे महोत्पला । विपाशायाममोघाक्षी पाडला पुण्ड्रवर्धने
उत्पलाशीमध्ये ती सहस्राक्षी आहे; हिरण्याक्षात ती महोत्पला; विपाशा नदीवर ती अमोघाक्षी; पाडळात ती पुंड्रवर्धिनी आहे.
नारायणी सुपार्श्वे तु त्रिकुटे रुद्रसुन्दरी । विपुले विपुला देवी कल्याणी मलयाचले
नारायणीमध्ये ती सुपार्श्वा आहे; त्रिकूट पर्वतावर ती रुद्रसुंदरी; विपुलात ती विपुला देवी; मल्याचलावर ती कल्याणी आहे.
सह्याद्रावकवीरा तु हरिश्चन्द्रे तु चन्द्रिका । रमणा रामतीर्थे तु यमुनायां मृगावती
सह्याद्रीमध्ये ती अवकवीरा आहे; हरिश्चंद्रावर ती चंद्रिका; रमणात ती रमातीर्था; यमुनेच्या काठी ती मृगावती आहे.
कोटवी कोटतीर्थे तु सुगन्धा माधवे वने । गोदावर्यां त्रिसन्ध्या तु गङ्गाद्वारे रतिप्रिया
कोटवीमध्ये ती कोटतीर्था आहे; माधववनात ती सुगंधा; गोदावरीवर ती त्रिसंध्या; गंगाद्वारावर ती रतिप्रिया आहे.
शिवकुण्डे शुभानन्दा नन्दिनी देविकातटे । रुक्मिणी द्वारवयां तु राधा वृन्दावने वने
शिवकुंडाजवळ ती शुभानंदा म्हणून ओळखली जाते; देविकेच्या काठी ती नंदिनी आहे; द्वारकेत ती रुक्मिणी म्हणून प्रसिद्ध आहे आणि वृंदावनाच्या वनात ती राधा म्हणून पूजली जाते.
देवकी मथुरायां तु पाताले परमेश्वरी । चित्रकूटे तथा सीता विन्ध्ये विन्ध्याधिवासिनी
मथुरेत ती देवकी म्हणून ओळखली जाते; पाताळात ती परमेश्वरी आहे; चित्रकूटात ती सीता म्हणून वास करते आणि विंध्य पर्वतात ती विंध्याधिवासिनी म्हणून ओळखली जाते.
करवीरे महालक्षीरुमा देवी विनायके । आरोग्या वैद्यनाथे तु महाकाले महेश्वरी
करवीर येथे ती महालक्ष्मी आहे; विनायकाजवळ ती उमा देवी म्हणून पूजली जाते; वैद्यनाथ येथे ती आरोग्या आहे आणि महाकाळ येथे ती महेश्वरी म्हणून ओळखली जाते.
अभयेत्युष्णतीर्थेषु नितम्बा विन्ध्यपर्वते । माण्डव्ये माण्डवी नाम स्वाहा माहेश्वरीपुरे
उष्णतीर्थाजवळ ती अभया आहे; विंध्य पर्वतात ती नितंबा म्हणून ओळखली जाते; मांडव्य येथे ती मांडवी आहे आणि महेश्वरीपुरात ती स्वाहा म्हणून पूजली जाते.
छगलण्डे प्रचण्डा तु चण्डीकामरकण्टके । सोमेश्वरे वरारोहा प्रभासे पुष्करावती
छगलंड येथे ती प्रचंडा आहे; चंडीकामरकंठक येथे ती चंडिका म्हणून ओळखली जाते; सोमेश्वर येथे ती वरारोहा आहे आणि प्रभास येथे ती पुष्करावती म्हणून पूजली जाते.
देवमाता सरस्वत्यां पारावारा तटे स्मृता । महालये महाभागा पयोष्ण्यां पिङ्गलेश्वरी
सरस्वतीच्या काठी, समुद्राच्या किनारी, ती देवमाता म्हणून स्मरण केली जाते; महालय येथे ती महाभागा आहे आणि पयोष्णी येथे ती पिंगलेश्वरी म्हणून ओळखली जाते.
सिंहिका कृतशौचे तु कार्तिके त्वतिशाङ्करी । उत्पलावर्तके लोला सुभद्रा शोणसङ्गमे
कृतशौच येथे ती सिंहिका आहे; कार्तिकेत ती अतिशांकरी म्हणून ओळखली जाते; उत्पलावर्तक येथे ती लोला आहे आणि शोनसंगमावर ती सुभद्रा म्हणून पूजली जाते.
माता सिद्धवने लक्ष्मीरनङ्गा भरताश्रमे । जालन्धरे विश्वमुखी तारा किष्किन्धपर्वते
सिद्धवनात ती लक्ष्मी आहे; अनंग येथे ती माता म्हणून ओळखली जाते; भरताच्या आश्रमात ती अनंगा आहे; जालंधर येथे ती विश्वमुखी आहे आणि किष्किंधा पर्वतात ती तारा म्हणून पूजली जाते.
देवदारुवने पुष्टिर्मेधा काश्मीरमण्डले । भीमा देवी हिमाद्रौ तु तुष्टिर्विश्वेश्वरे तथा
देवदारूच्या वनात ती पुष्टी आहे; काश्मीर प्रदेशात ती मेधा म्हणून ओळखली जाते; हिमालयावर ती भीमा देवी आहे आणि विश्वेश्वर येथे ती तुष्टी म्हणून पूजली जाते.
कपालमोचने शुद्धिर्माता कामावरोहणे । शङ्खोद्धारे धरा नाम धृतिः पिण्डारके तथा
कपालमोचन येथे ती शुद्धी आहे; कामावरोहण येथे ती माता म्हणून ओळखली जाते; शंखोद्धार येथे ती धरा आहे आणि पिंडारक येथे ती धृती म्हणून पूजली जाते.
कला तु चन्द्रभागायामच्छोदे शिवधारिणी । वेणायाममृता नाम बदर्यामुर्वशी तथा
चंद्रभागेच्या काठी ती कला आहे; अच्चोद येथे ती शिवधारिणी म्हणून ओळखली जाते; वेणा नदीवर ती अमृता आहे आणि बदरी येथे ती उर्वशी म्हणून पूजली जाते.
औषधिश्चोत्तरकुरौ कुशद्वीपे कुशोदका । मन्मथा हेमकूटे तु कुमुदे सत्यवादिनी
उत्तरकुरू येथे ती औषधी आहे; कुशद्वीपावर ती कुशोदका आहे; हेमकूट येथे ती मनमथा आहे आणि कुमुद येथे ती सत्यवादिनी म्हणून ओळखली जाते.