त्रैलोक्यनाशनोद्युक्तो वीरभद्रो यदाभवत् । ब्रह्मादयस्तदा देवां शङ्करं शरणं ययुः
जेव्हा वीरभद्र तिन्ही लोकांचा नाश करण्यासाठी सज्ज झाला, तेव्हा ब्रह्मा आणि इतर देवांनी शंकराच्या शरण जाऊन मदत मागितली.
जाते सर्वस्वनाशेऽपि करुणानिधिरीश्वरः । अभयं दत्तवांस्तेभ्यो बस्तवक्रेण तं मनुम्
सर्वस्वाचा नाश होत असतानाही, दयार्णव असलेल्या प्रभूंनी त्यांना अभय दिलं; आणि वाकलेल्या मनुला पुन्हा जिवंत केलं.
अजीवयन्महात्मासौ ततः खिन्नो महेश्वरः । यज्ञवाटमुपागम्य रुरोद भृशदुःखितः
तो महात्मा पुन्हा जिवंत झाला; मग महेश्वर दुःखाने व्याकुळ होऊन यज्ञस्थळी गेला आणि तिथे फार रडला.
अपश्यत्तां सतीं वह्नौ दह्यमानां तु चित्कलाम् । स्कन्धेऽप्यारोपयामास हा सतीति वदन्मुहुः
त्याने सतीला अग्नित जळताना, तिच्या सूक्ष्म देहात पाहिलं; 'हाय सती!' असं पुन्हा पुन्हा म्हणत तिला खांद्यावर उचललं.
बभ्राम भ्रान्तचित्तः सन्नानादेशेषु शङ्करः । तदा ब्रह्मादयो देवाश्चिन्तामापुरनुत्तमाम्
शंकराचा मन गोंधळून गेला आणि तो वेगवेगळ्या ठिकाणी भटकू लागला; तेव्हा ब्रह्मा आणि इतर देव मोठ्या चिंतेत पडले.
विष्णुस्तु त्वरया तत्र धनुरुद्यम्य मार्गणैः । चिच्छेदावयवान्सत्यास्तत्तत्स्थानेषु तेऽपतन्
विष्णूने घाईने धनुष्यबाण उचलले आणि सतीचे अवयव छाटले, जे वेगवेगळ्या ठिकाणी पडले.
तत्तत्स्थानेषु तत्रासीन्नानामूर्तिधरो हरः । उवाच च ततो देवान्स्थानेष्वेतेषु ये शिवाम्
त्या त्या ठिकाणी हराने वेगवेगळ्या रूपात वास केला; मग त्याने देवांना सांगितले, 'या ठिकाणी जे कोणी शिवेला अत्यंत भक्तीने पूजतील—'
भजन्ति परया भक्त्या तेषां किञ्चिन्न दुर्लभम् । नित्यं सन्निहिता यत्र निजाङ्गेषु पराम्बिका
'त्यांना काहीही अशक्य नाही; ज्या ठिकाणी तिचे अवयव आहेत, तिथे परंबिका नेहमीच वास करते.'
स्थानेष्वेतेषु ये मर्त्याः पुरश्चरणकर्मिणः । तेषां मन्त्राः प्रसिद्ध्यन्ति मायाबीजं विशेषतः
'या ठिकाणी जे मर्त्य विशेष पूजा करतात, त्यांचे मंत्र सिद्ध होतात, विशेषतः मायाबीज.'
इत्युक्त्वा शङ्करस्तेषु स्थानेषु विरहातुरः । कालं निन्ये नृपश्रेष्ठ जपध्यानसमाधिभिः
असं सांगून, विरहाने व्याकुळ झालेला शंकर त्या ठिकाणी जप, ध्यान आणि समाधीमध्ये काळ घालवू लागला, राजश्रेष्ठ.
जनमेजय उवाच - कानि स्थानानि तानि स्युः सिद्धपीठानि चानघ । कति संख्यानि नामानि कानि तेषां च मे वद
जनमेजय म्हणाला — हे पापरहित महात्मा, सिद्धपीठे म्हणतात ती कोणती ठिकाणे आहेत? ती एकूण किती आहेत, त्यांची नावे काय आहेत आणि ती कुठे आहेत, हे मला कृपया सांगा.
तत्र स्थितानां देवीनां नामानि च कृपाकर । कृतार्थोऽहं भवे येन तद्वदाशु महामुने
त्या ठिकाणी वास करणाऱ्या देवींची नावेही मला सांगा, कृपाळू महर्षे, जेणेकरून मी ती जाणून समाधान पावू शकेन.
व्यास उवाच - शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि देवेपीठानि साम्प्ततम् । येषां श्रवणमात्रेण पापहीनो भवेन्नरः
व्यास म्हणाले — राजन, ऐका, मी तुला देवीची पीठे सविस्तर सांगतो; ज्यांची नावे फक्त ऐकली तरी मनुष्य पापमुक्त होतो.
येषु येषु च पीठेषूपास्येयं सिद्धिकाङ्क्षिभिः । भूतिकामैरभिध्येया तानि वक्ष्यामि तत्त्वतः
या प्रत्येक पीठांमध्ये सिद्धीची इच्छा असलेले लोक देवीची पूजा करतात, आणि संपत्ती हवी असलेले तिचे ध्यान करतात. मी ती पीठे तुला खरीखुरी सांगतो.
वाराणस्यां विशालाक्षी गौरीमुखनिवासिनी । क्षेत्रे वै नैमिषारण्ये प्रोक्ता सा लिङ्गधारिणी
वाराणसीमध्ये विशालाक्षी देवी आहे, ती गौरीच्या मुखाजवळ वसते; नैमिषारण्यात ती लिंगधारिणी म्हणून ओळखली जाते.
प्रयागे ललिता प्रोक्ता कामुकी गन्धमादने । मानसे कुमुदा प्रोक्ता दक्षिणे चोत्तरे तथा
प्रयागात तिला ललिता म्हणतात; गंधमादन पर्वतावर ती कामुकी आहे; मानस सरोवरात ती कुमुदा म्हणून ओळखली जाते, दक्षिण आणि उत्तर दोन्ही भागात.
विश्वकामा भगवती विश्वकामप्रपूरणी । गोमन्ते गोमती देवी मन्दरे कामचारिणी
विश्वकामादेवी सर्व इच्छा पूर्ण करणारी आहे; गोमंतात ती गोमती देवी आहे; मंदर पर्वतावर ती कामचारीणी म्हणून ओळखली जाते.
मदोत्कटा चैत्ररथे जयन्ती हस्तिनापुरे । गौरी प्रोक्ता कान्यकुब्जे रम्भा तु मलयाचले
चैत्ररथात ती मदोत्कटा आहे; हस्तिनापुरात जयंती; कण्याकुब्जात ती गौरी आहे; मल्याचल पर्वतावर ती रंभा आहे.
एकाम्रपीठे सम्प्रोक्ता देवी सा कीर्तिमत्यपि । विश्वे विश्वेश्वरीं प्राहुः पुरुहूतां च पुष्करे
एकाम्रपीठावर तिला कीर्ती म्हणतात; विश्वात ती विश्वेश्वरी आहे; पुष्करात ती पुरुहूता म्हणून ओळखली जाते.
केदारपीठे सम्प्रोक्ता देवी सन्मार्गदायिनी । मन्दा हिमवतः पृष्ठे गोकर्णे भद्रकर्णिका
केदारपीठावर ती सनमार्गदायिनी आहे; हिमालयाच्या पाठीमागे ती मंदा आहे; गोकार्णमध्ये ती भद्रकर्णिका म्हणून ओळखली जाते.
स्थानेश्वरे भवानी तु बिल्वले बिल्वपत्रिका । श्रीशैले माधवी प्रोक्ता भद्रा भद्रेश्वरे तथा
स्थानेश्वरात ती भवानी आहे; बिल्वक्षेत्रात ती बिल्वपत्रिका; श्रीशैलावर ती माधवी आहे; भद्रेश्वरात ती भद्रा आहे.
वराहशैले तु जया कमला कमलालये । रुद्राणी रुद्रकोट्यां तु काली कालञ्जरे तथा
वराहशैलावर ती जया आहे; कमलालयात ती कमला; रुद्रकोटीमध्ये ती रुद्राणी; कालंजरात ती काली आहे.
शालग्रामे महादेवी शिवलिङ्गे जलप्रिया । महालिङ्गे तु कपिला माकोटे मुकुटेश्वरी
शाळग्रामात ती महादेवी आहे; शिवलिंगावर ती जलप्रिया; महालिंगात ती कपिला; मकोटात ती मुकुटेश्वरी आहे.
मायापुर्यां कुमारी स्यात्सन्ताने ललिताम्बिका । गंयायां मङ्गला प्रोक्ता विमला पुरुषोत्तमे
मायापुरीमध्ये ती कुमारी आहे; संतानात ती ललितांबिका; गम्यायामध्ये ती मंगळा; पुरुषोत्तम क्षेत्रात ती विमला आहे.
उत्पलाषी सहस्राक्षे हिरण्याक्षे महोत्पला । विपाशायाममोघाक्षी पाडला पुण्ड्रवर्धने
उत्पलाशीमध्ये ती सहस्राक्षी आहे; हिरण्याक्षात ती महोत्पला; विपाशा नदीवर ती अमोघाक्षी; पाडळात ती पुंड्रवर्धिनी आहे.
नारायणी सुपार्श्वे तु त्रिकुटे रुद्रसुन्दरी । विपुले विपुला देवी कल्याणी मलयाचले
नारायणीमध्ये ती सुपार्श्वा आहे; त्रिकूट पर्वतावर ती रुद्रसुंदरी; विपुलात ती विपुला देवी; मल्याचलावर ती कल्याणी आहे.
सह्याद्रावकवीरा तु हरिश्चन्द्रे तु चन्द्रिका । रमणा रामतीर्थे तु यमुनायां मृगावती
सह्याद्रीमध्ये ती अवकवीरा आहे; हरिश्चंद्रावर ती चंद्रिका; रमणात ती रमातीर्था; यमुनेच्या काठी ती मृगावती आहे.
कोटवी कोटतीर्थे तु सुगन्धा माधवे वने । गोदावर्यां त्रिसन्ध्या तु गङ्गाद्वारे रतिप्रिया
कोटवीमध्ये ती कोटतीर्था आहे; माधववनात ती सुगंधा; गोदावरीवर ती त्रिसंध्या; गंगाद्वारावर ती रतिप्रिया आहे.
शिवकुण्डे शुभानन्दा नन्दिनी देविकातटे । रुक्मिणी द्वारवयां तु राधा वृन्दावने वने
शिवकुंडाजवळ ती शुभानंदा म्हणून ओळखली जाते; देविकेच्या काठी ती नंदिनी आहे; द्वारकेत ती रुक्मिणी म्हणून प्रसिद्ध आहे आणि वृंदावनाच्या वनात ती राधा म्हणून पूजली जाते.
देवकी मथुरायां तु पाताले परमेश्वरी । चित्रकूटे तथा सीता विन्ध्ये विन्ध्याधिवासिनी
मथुरेत ती देवकी म्हणून ओळखली जाते; पाताळात ती परमेश्वरी आहे; चित्रकूटात ती सीता म्हणून वास करते आणि विंध्य पर्वतात ती विंध्याधिवासिनी म्हणून ओळखली जाते.