पृष्टो दक्षेण स मुनिर्माला कस्यास्त्यलौकिकी । कथं लब्धा त्वया नाथ दुर्लभा भुवि मानवैः
दक्षाने त्या ऋषीला विचारलं, 'ही अलौकिक माळ कुणाची आहे? हे नाथा, तुला ती कशी मिळाली, जी पृथ्वीवर माणसांना सहज मिळत नाही?'
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य प्रोवाचाश्रुयुतेक्षणः । देव्याः प्रसादमतुलं प्रेमगद्गदितान्तरः
त्याचं बोलणं ऐकून, डोळ्यात अश्रू येऊन, ऋषीने प्रेमाने गदगदलेल्या अंतःकरणाने देवीच्या अतुल कृपेचा अनुभव सांगितला.
प्रार्थयामास तां मालां तं मुनिं स सतीपिता । अदेयं शक्तिभक्ताय नास्ति त्रैलोक्यमण्डले
सतीच्या वडिलांनी, त्या ऋषीने, तिच्याकडून ती माळ मागितली आणि म्हणाले, 'शक्तीच्या भक्तासाठी या तिन्ही लोकांत काहीही अशक्य नाही.'
इति बुद्ध्या तु तां मालां मनवे स समर्पयत् । गृहीता शिरसा माला मनुना निजमन्दिरे
अशी भावना मनात ठेवून, त्यांनी ती माळ मनुला दिली; मनुने ती माळ डोक्यावर घेतली आणि आपल्या घरी नेली.
स्थापिता शयनं यत्र दम्पत्योरतिसुन्दरम् । पशुकर्मरतो रात्रौ मालागन्धेन मोदितः
ती माळ जिथे त्या दाम्पत्याचं सुंदर शयनस्थान होतं तिथे ठेवली; रात्री घरकाम करत असताना, त्या माळेच्या सुगंधाने तो आनंदित झाला.
अभवत्स महीपालस्तेन पापेन शङ्करे । शिवे द्वेषमतिर्जातो देव्यां सत्यां तथा नृप
शंकराविरुद्ध केलेल्या त्या पापामुळे, त्या राजाच्या मनात शंकराबद्दल आणि सत्यस्वरूप सतीबद्दल द्वेष उत्पन्न झाला.
राजंस्तेनापराधेन तज्जन्यो देह एव च । सत्या योगाग्निना दग्धः सतीधर्मदिदृक्षया
त्या अपराधामुळे, राजन, सतीच्या धर्मासाठी तिच्या योगाग्नीने त्याचा देह जळून खाक झाला.
पुनश्च हिमवत्पृष्ठे प्रादुरासीत्तु तन्महः । जनमेजय उवाच - दह्यमाने सतीदेहे जाते किमकरोच्छिवः
पुन्हा हिमालयाच्या कड्यावर ते तेज प्रकट झाले; जनमेजय म्हणाला - 'सतीचा देह जळत असताना, शंकराने काय केले?'
प्राणाधिका सती तस्य तद्वियोगेन कातरः । व्यास उवाच - ततः परं तु यज्जातां मया वक्तुं न शक्यते
सती त्याला प्राणाहूनही प्रिय होती; तिच्या वियोगाने तो व्याकुळ झाला. व्यास म्हणाले - 'त्याच्या पुढे जे घडलं, ते सांगणं माझ्या शक्तीपलीकडचं आहे.'
त्रैलोक्यप्रलयो जातः शिवकोपाग्निना नृप । वीरभद्रः समुत्पन्नो भद्रकालीगणान्वितः
शिवाच्या कोपाग्नीमुळे तिन्ही लोकांचं प्रलय घडलं, राजन; वीरभद्र भद्रकाळीच्या गणांसह प्रकट झाला.
त्रैलोक्यनाशनोद्युक्तो वीरभद्रो यदाभवत् । ब्रह्मादयस्तदा देवां शङ्करं शरणं ययुः
जेव्हा वीरभद्र तिन्ही लोकांचा नाश करण्यासाठी सज्ज झाला, तेव्हा ब्रह्मा आणि इतर देवांनी शंकराच्या शरण जाऊन मदत मागितली.
जाते सर्वस्वनाशेऽपि करुणानिधिरीश्वरः । अभयं दत्तवांस्तेभ्यो बस्तवक्रेण तं मनुम्
सर्वस्वाचा नाश होत असतानाही, दयार्णव असलेल्या प्रभूंनी त्यांना अभय दिलं; आणि वाकलेल्या मनुला पुन्हा जिवंत केलं.
अजीवयन्महात्मासौ ततः खिन्नो महेश्वरः । यज्ञवाटमुपागम्य रुरोद भृशदुःखितः
तो महात्मा पुन्हा जिवंत झाला; मग महेश्वर दुःखाने व्याकुळ होऊन यज्ञस्थळी गेला आणि तिथे फार रडला.
अपश्यत्तां सतीं वह्नौ दह्यमानां तु चित्कलाम् । स्कन्धेऽप्यारोपयामास हा सतीति वदन्मुहुः
त्याने सतीला अग्नित जळताना, तिच्या सूक्ष्म देहात पाहिलं; 'हाय सती!' असं पुन्हा पुन्हा म्हणत तिला खांद्यावर उचललं.
बभ्राम भ्रान्तचित्तः सन्नानादेशेषु शङ्करः । तदा ब्रह्मादयो देवाश्चिन्तामापुरनुत्तमाम्
शंकराचा मन गोंधळून गेला आणि तो वेगवेगळ्या ठिकाणी भटकू लागला; तेव्हा ब्रह्मा आणि इतर देव मोठ्या चिंतेत पडले.
विष्णुस्तु त्वरया तत्र धनुरुद्यम्य मार्गणैः । चिच्छेदावयवान्सत्यास्तत्तत्स्थानेषु तेऽपतन्
विष्णूने घाईने धनुष्यबाण उचलले आणि सतीचे अवयव छाटले, जे वेगवेगळ्या ठिकाणी पडले.
तत्तत्स्थानेषु तत्रासीन्नानामूर्तिधरो हरः । उवाच च ततो देवान्स्थानेष्वेतेषु ये शिवाम्
त्या त्या ठिकाणी हराने वेगवेगळ्या रूपात वास केला; मग त्याने देवांना सांगितले, 'या ठिकाणी जे कोणी शिवेला अत्यंत भक्तीने पूजतील—'
भजन्ति परया भक्त्या तेषां किञ्चिन्न दुर्लभम् । नित्यं सन्निहिता यत्र निजाङ्गेषु पराम्बिका
'त्यांना काहीही अशक्य नाही; ज्या ठिकाणी तिचे अवयव आहेत, तिथे परंबिका नेहमीच वास करते.'
स्थानेष्वेतेषु ये मर्त्याः पुरश्चरणकर्मिणः । तेषां मन्त्राः प्रसिद्ध्यन्ति मायाबीजं विशेषतः
'या ठिकाणी जे मर्त्य विशेष पूजा करतात, त्यांचे मंत्र सिद्ध होतात, विशेषतः मायाबीज.'
इत्युक्त्वा शङ्करस्तेषु स्थानेषु विरहातुरः । कालं निन्ये नृपश्रेष्ठ जपध्यानसमाधिभिः
असं सांगून, विरहाने व्याकुळ झालेला शंकर त्या ठिकाणी जप, ध्यान आणि समाधीमध्ये काळ घालवू लागला, राजश्रेष्ठ.
जनमेजय उवाच - कानि स्थानानि तानि स्युः सिद्धपीठानि चानघ । कति संख्यानि नामानि कानि तेषां च मे वद
जनमेजय म्हणाला — हे पापरहित महात्मा, सिद्धपीठे म्हणतात ती कोणती ठिकाणे आहेत? ती एकूण किती आहेत, त्यांची नावे काय आहेत आणि ती कुठे आहेत, हे मला कृपया सांगा.
तत्र स्थितानां देवीनां नामानि च कृपाकर । कृतार्थोऽहं भवे येन तद्वदाशु महामुने
त्या ठिकाणी वास करणाऱ्या देवींची नावेही मला सांगा, कृपाळू महर्षे, जेणेकरून मी ती जाणून समाधान पावू शकेन.
व्यास उवाच - शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि देवेपीठानि साम्प्ततम् । येषां श्रवणमात्रेण पापहीनो भवेन्नरः
व्यास म्हणाले — राजन, ऐका, मी तुला देवीची पीठे सविस्तर सांगतो; ज्यांची नावे फक्त ऐकली तरी मनुष्य पापमुक्त होतो.
येषु येषु च पीठेषूपास्येयं सिद्धिकाङ्क्षिभिः । भूतिकामैरभिध्येया तानि वक्ष्यामि तत्त्वतः
या प्रत्येक पीठांमध्ये सिद्धीची इच्छा असलेले लोक देवीची पूजा करतात, आणि संपत्ती हवी असलेले तिचे ध्यान करतात. मी ती पीठे तुला खरीखुरी सांगतो.
वाराणस्यां विशालाक्षी गौरीमुखनिवासिनी । क्षेत्रे वै नैमिषारण्ये प्रोक्ता सा लिङ्गधारिणी
वाराणसीमध्ये विशालाक्षी देवी आहे, ती गौरीच्या मुखाजवळ वसते; नैमिषारण्यात ती लिंगधारिणी म्हणून ओळखली जाते.
प्रयागे ललिता प्रोक्ता कामुकी गन्धमादने । मानसे कुमुदा प्रोक्ता दक्षिणे चोत्तरे तथा
प्रयागात तिला ललिता म्हणतात; गंधमादन पर्वतावर ती कामुकी आहे; मानस सरोवरात ती कुमुदा म्हणून ओळखली जाते, दक्षिण आणि उत्तर दोन्ही भागात.
विश्वकामा भगवती विश्वकामप्रपूरणी । गोमन्ते गोमती देवी मन्दरे कामचारिणी
विश्वकामादेवी सर्व इच्छा पूर्ण करणारी आहे; गोमंतात ती गोमती देवी आहे; मंदर पर्वतावर ती कामचारीणी म्हणून ओळखली जाते.
मदोत्कटा चैत्ररथे जयन्ती हस्तिनापुरे । गौरी प्रोक्ता कान्यकुब्जे रम्भा तु मलयाचले
चैत्ररथात ती मदोत्कटा आहे; हस्तिनापुरात जयंती; कण्याकुब्जात ती गौरी आहे; मल्याचल पर्वतावर ती रंभा आहे.
एकाम्रपीठे सम्प्रोक्ता देवी सा कीर्तिमत्यपि । विश्वे विश्वेश्वरीं प्राहुः पुरुहूतां च पुष्करे
एकाम्रपीठावर तिला कीर्ती म्हणतात; विश्वात ती विश्वेश्वरी आहे; पुष्करात ती पुरुहूता म्हणून ओळखली जाते.
केदारपीठे सम्प्रोक्ता देवी सन्मार्गदायिनी । मन्दा हिमवतः पृष्ठे गोकर्णे भद्रकर्णिका
केदारपीठावर ती सनमार्गदायिनी आहे; हिमालयाच्या पाठीमागे ती मंदा आहे; गोकार्णमध्ये ती भद्रकर्णिका म्हणून ओळखली जाते.