निमित्तं नैव जानेऽहं कथं कार्या प्रतिक्रिया । इति चिन्तातुरोऽत्यर्थं दध्यौ मीलितलोचनः
'मुळ कारण काय, आणि उपाय काय हेच मला कळत नाही.' अशा चिंतेने तो डोळे मिटून ध्यान करू लागला.
पराशक्तिप्रकोपात्तु जातमेतदिति स्म ह । जानंस्तदा सावधानः पद्मजोऽभून्नृपोत्तम
म्हणून, हे सर्व पराशक्तीच्या रागामुळे घडलं हे त्याला उमगलं; तेव्हा कमळजन्म ब्रह्मदेव सावध झाला, राजन.
ततस्तयोश्च यत्कार्यं स्वयमेवाऽकरोत्तदा । स्वशक्तेश्च प्रभावेण कियत्कालं तपोनिधिः
मग काही काळ त्याने त्या दोघांचं काम स्वतःच केलं, आपल्या शक्तीच्या प्रभावाने, तपस्वी.
ततस्तयोस्तु स्वस्त्यर्थं मन्वादीन्स्वसुतानथ । आह्वयामास धर्मात्मा सनकादींश्च सत्वरः
नंतर, त्या दोघांच्या कल्याणासाठी, धर्मात्म्याने पटकन मनु वगैरे आपल्या मुलांना आणि सनकादींना बोलावलं.
उवाच वचनं तेभ्यः सन्नतेभ्यस्तपोनिधिः । कार्यासक्तोऽहमधुना तपः कर्तुं न च क्षमः
तपस्वी ब्रह्मदेव नम्रपणे त्यांना म्हणाला, 'आता मी कामात गुंतलो आहे, म्हणून तप करायला समर्थ नाही.'
पराशक्तेस्तु तोषार्थं जगद्भारयुतोऽस्म्यहम् । शिवविष्णू च विक्षिप्तौ पराशक्तिप्रकोपतः
'पराशक्तीचं समाधान व्हावं म्हणून मी जगाचा भार वाहतो आहे; शिव आणि विष्णू पराशक्तीच्या रागामुळे अशक्त झाले आहेत.'
तस्मात्तां परमां शक्तिं यूयं सन्तोषयन्त्वथ । अत्यद्भुतं तपः कृत्वा भक्त्या परमया युताः
म्हणून तुम्ही सगळ्यांनी ती परमशक्ती प्रसन्न करावी, अत्यंत कठीण तप करून आणि पूर्ण भक्तीने.
यथा तौ पूर्ववृत्तौ च स्यात शक्तियुतावपि ां। तथा कुरुत मत्पुत्रा यशोवृद्धिर्भवेद्धि वः
माझ्या मुलांनो, जसे पूर्वी त्या दोघांना शक्ती मिळाली होती, तसेच तुम्हीही करा म्हणजे तुमचे यश आणि कीर्ती वाढेल.
कुले यस्य भवेज्जन्म तयोः शक्त्योस्तु तत्कुलम् । पावयेज्जगतीं सर्वां कृतकृत्यं स्वयं भवेत्
ज्या कुळात त्या दोन शक्तींचा जन्म होतो, ते घराणं साऱ्या जगाला पावन करतं आणि स्वतःही पूर्णत्वाला पोहोचतं.
व्यास उवाच - पितामहवचः श्रुत्वा गताः सर्वे वनान्तरे । रिराधयिषवः सर्वे दक्षाद्या विमलान्तराः
व्यास म्हणाले – पितामहांचे शब्द ऐकून दक्ष व इतर सगळे निर्मळ अंतःकरणाचे ऋषी वनात गेले आणि देवीची उपासना करायला लागले.
देवीपीठवर्णनम् व्यास उवाच - ततस्ते तु वनोद्देशे हिमाचलतटाश्रयाः । मायाबीजजपासक्तास्तपश्चेरुः समाहिताः
मग ते सर्व हिमालयाच्या कड्यावर असलेल्या एका वनप्रदेशात राहू लागले, मायाबीजाचा जप करत, मन लावून कठोर तपस्या करू लागले.
ध्यायतां परमां शक्तिं लक्षवर्षाण्यभून्नृप । ततः प्रसन्ना देवी सा प्रत्यक्ष्यं दर्शनं ददौ
राजा, त्यांनी त्या परमशक्तीचे ध्यान करत शंभर हजार वर्षे घालवली; शेवटी देवी प्रसन्न होऊन प्रत्यक्ष प्रकट झाली.
पाशाङ्कुशवराभीतिचतुर्बाहुस्त्रिलोचना । करुणारससम्पूर्णा सच्चिदानन्दरूपिणी
ती देवी चार हातांनी, पाश, अंकुश, वर आणि अभय घेऊन, तीन डोळ्यांची, करुणेने भरलेली आणि सच्चिदानंदरूपात प्रकट झाली.
दृष्ट्वा तां सर्वजननीं तुष्टुवुर्मुनयोऽमलाः । नमस्ते विश्वरूपायै वैश्वानरसुमूर्तये
सर्वांच्या जननीला पाहून त्या निर्मळ ऋषींनी तिची स्तुती केली – 'विश्वस्वरूपिणी, वैश्वानररूपे देवी, तुला नमस्कार.'
नमस्तेजसरूपायै सुत्रात्मवपुषे नमः । यस्मिन्सर्वे लिङ्गदेहा ओतप्रोता व्यवस्थिताः
'तेजरूपिणी, सर्वांचे आधार असलेल्या तुझ्या देहाला नमस्कार; ज्याच्यात सर्व जीव एकरूप झाले आहेत, अशा तुला वंदन.'
नमः प्राज्ञस्वरूपायै नमोऽव्याकृतमूर्तये । नमः प्रत्यक्स्वरूपायै नमस्ते ब्रह्ममूर्तये
'ज्ञानमूर्ती, अव्यक्तस्वरूपे, प्रत्यक्षस्वरूपे आणि ब्रह्मरूपिणी देवी, तुला नमस्कार.'
नमस्ते सर्वरूपायै सर्व लक्ष्यात्ममूर्तये । इति स्तुत्वा जगद्धात्रीं भक्तिगद्गदया गिरा
'सर्वरूप असलेल्या आणि सर्वांचे अंतिम ध्येय असलेल्या देवी, तुला नमस्कार.' अशा भक्तिभावाने गदगदलेल्या वाणीने त्यांनी जगदंबेची स्तुती केली.
प्रणेमुश्चरणांभोजं दक्षाद्या मुनयोऽमलाः । ततः प्रसन्ना सा देवी प्रोवाच पिकभाषिणी
दक्ष व इतर निर्मळ ऋषींनी तिच्या कमलासारख्या पायांना वंदन केले; मग देवी प्रसन्न होऊन, कोकिळेच्या गोड आवाजात बोलली.
वरं ब्रूत महाभागा वरदाहं सदा मता । तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा हरविष्ण्वोस्तनोः शमम्
'महाभाग्यवान हो, वर मागा; मी नेहमी वर देणारी म्हणून प्रसिद्ध आहे.' तिचे हे बोल ऐकून त्यांनी हरि आणि विष्णू यांच्या देहाला शांती मिळावी, असे मागितले.
तयोस्तच्छक्तिलाभं च वव्रिरे नृपसत्तम । दक्षोऽथ पुनरप्याह जन्म देवि कुले मम
राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्यांनी त्या दोघांना शक्ती मिळावी, असा वर मागितला; त्यानंतर दक्ष म्हणाला, 'देवी, तू माझ्या घराण्यात जन्म घे.'
भवेत्तवाम्ब येनाहं कृतकृत्यो भवे इति । जपं ध्यानं तथा पूजां स्थानानि विविधानि च
'आई, त्यामुळे मला पूर्णत्व मिळेल.' त्याने जप, ध्यान, पूजा आणि विविध तीर्थक्षेत्रांची माहितीही विचारली.
वद मे परमेशानि स्वमुखेनैव केवलम् । देव्युवाच - मच्छक्त्योरवमानाच्च जातावस्था तयोर्द्वयोः
'परमेश्वरी, हे सर्व तू तुझ्या मुखाने सांग,' असे त्याने विचारले. देवी म्हणाली – 'माझ्या शक्तींचा अवमान केल्यामुळे त्या दोघांवर अशी स्थिती आली.'
नैतादृशः प्रकर्तव्यो मेऽपराधः कदाचन । अधुना मत्कृपालेशाच्छरीरे स्वस्थता तयोः
'माझा असा अपराध कधीच करु नये. आता माझ्या कृपेच्या थोड्याशा अंशाने त्यांचे शरीर पुन्हा स्वस्थ होईल.'
भविष्यति च ते शक्ती त्वद्गृहे क्षीरसागरे । जनिष्यतस्तत्र ताभ्यां प्राप्स्यतः प्रेरिते मया
'आणि तुझ्या घरी, क्षीरसागरात, त्या शक्ती जन्म घेतील; तिथे माझ्या प्रेरणेने त्या दोघांतून त्या प्रकट होतील.'
मायाबीजं हि मन्त्रो मे मुख्यः प्रियकरः सदा । ध्यानं विराट्स्वरूपं मेऽथवा त्वत्पुरतः स्थितम्
माझा सर्वात प्रिय आणि मुख्य मंत्र म्हणजे मायाबीज असलेला मंत्र. ध्यान हे माझ्या विराट स्वरूपावर करावं, किंवा मी तुझ्या समोर उभी आहे असं समजून करावं.
सच्चिदानंदरूपं वा स्थानं सर्वं जगन्मम । युष्माभिः सर्वदा चाहं पूज्या ध्येया च सर्वदा
माझं रूप हे सच्चिदानंदाचं असो किंवा हे सगळं विश्वच माझं निवासस्थान असो, तुम्ही सर्वांनी मला नेहमी पूजावं आणि नेहमी ध्यान करावं.
व्यास उवाच - इत्युक्त्वान्तर्दधे देवी मणिद्वीपाधिवासिनी । दक्षाद्या मुनयः सर्वे ब्रह्माणं पुनराययुः
व्यास म्हणाले — असं म्हणून मणिद्वीपावर राहणारी देवी अदृश्य झाली. मग दक्ष वगैरे सर्व ऋषी पुन्हा ब्रह्माकडे गेले.
ब्रह्मणे सर्ववृतान्तं कथयामासुरादरात् । हरो हरिश्च स्वस्थौ तौ स्वस्वकार्यक्षमौ नृप
त्यांनी सर्व घडलेला प्रकार आदराने ब्रह्माला सांगितला. राजन, हर आणि हरि दोघेही पूर्ववत झाले आणि आपापल्या कामात समर्थ झाले.
जातौ पराम्बाकृपया गर्वेण रहितौ तदा । कदाचितदथ काले तु महः शाक्तमवातरत्
परम आईच्या कृपेने ते दोघे जन्मले आणि त्यावेळी त्यांच्यात गर्व उरला नाही. काही काळाने मोठं शाक्त तेज अवतरलं.
दक्षदेहे महाराज त्रैलोक्येऽप्युत्सवोऽभवत् । देवाः प्रमुदिताः सर्वे पुष्पवृष्टिं च चक्रिरे
राजा, दक्षाच्या देहात आणि तिन्ही लोकांत मोठा उत्सव झाला. सर्व देवता आनंदित झाले आणि फुलांची वृष्टी केली.