अग्रेसरः समभवद्दुर्गमो वाहिनीपतिः । शक्तिभिः सह युद्धं च चकार प्रथमं रिपुः
दुर्गम हा सेनापती पुढे गेला, आणि शत्रूने शक्तींसोबत प्रथमच युद्ध सुरू केले.
महद्युद्धं समभवद्यत्राभूद्रक्तवाहिनी । अक्षौहिण्यस्तु ताः सर्वा विनष्टा दशभिर्दिनैः
तेथे मोठे युद्ध झाले, जिथे रक्ताची नदी वाहत होती; त्या सर्व सैन्यदले दहा दिवसांत नष्ट झाली.
तत एकादशे प्राप्ते दिने परमदारुणे । रक्तमाल्याम्बरधरो रक्तगन्धानुलेपनः
मग अकराव्या दिवशी, अत्यंत भयानक प्रसंगात, तो रक्ताच्या हार आणि वस्त्रांनी सज्ज, रक्ताच्या गंधाने अंगाला लेप लावून प्रकट झाला.
कृत्वोत्सवं महान्तं तु युद्धाय रथसंस्थितः । संरम्भेणैव महता शक्तीः सर्वा विजित्य च
मोठा उत्सव साजरा करून, तो युद्धासाठी रथावर बसला, आणि मोठ्या क्रोधाने सर्व शक्तींना जिंकून,
महादेवीरथाग्रे तु स्वरथं संन्यवेशयत् । ततोऽभवन्महद्युद्धं देव्या दैत्यस्य चोभयोः
महादेवीच्या रथासमोर आपला रथ ठेवला; आणि मग देवी आणि दैत्य यांच्यात मोठे युद्ध झाले.
प्रहरद्वयपर्यन्तं हृदयत्रासकारकम् । ततः पञ्चदशात्युग्रबाणान्देवी मुमोच ह
दोन प्रहरांपर्यंत युद्धाने सर्वांच्या हृदयात भीती निर्माण केली; मग देवीने पंधरा अत्यंत तीव्र बाण सोडले.
चतुर्भिश्चतुरो वाहान्बाणेनैकेन सारथिम् । द्वाभ्यां नेत्रे भुजौ द्वाभ्यां ध्वजमेकेन पत्रिणा
चार बाणांनी तिने त्याचे चार घोडे, एका बाणाने सारथी, दोन बाणांनी डोळे, दोन बाणांनी हात आणि एका बाणाने ध्वजाला घायाळ केले.
पञ्चभिर्हृदयं तस्य विव्याध जगदम्बिका । ततो वमन् स रुधिरं ममार पुर ईशितुः
पाच बाणांनी जगदंबिकेने त्याचे हृदय भेदले; मग तो रक्त ओकून तिथेच मृत झाला.
तस्य तेजस्तु निर्गत्य देवीरूपे विवेश ह । हते तस्मिन्महावीर्ये शान्तमासीज्जगत्त्रयम्
त्याचे तेज बाहेर पडून देवीच्या रूपात विलीन झाले; त्या पराक्रमी वीराचा वध झाल्यावर तीनही जग शांत झाले.
ततो ब्रह्मादयः सर्वे तुष्टुवुर्जगदम्बिकाम् । पुरस्कृत्य हरीशानौ भक्त्या गद्गदया गिरा
मग ब्रह्मा आणि इतर सर्वांनी, हरि आणि ईशान यांना पुढे ठेवून, भक्तीने भरलेल्या कंठाने जगदंबिकेचे स्तुती केली.
देवा ऊचुः जगद्भ्रमविवर्तैककारणे परमेश्वरि । नमः शाकम्भरि शिवे नमस्ते शतलोचने
देव म्हणाले: जगाच्या भ्रमाचा एकमेव कारण असलेल्या परमेश्वरी, शाकंभरी, शिवे, शतलोचनी, तुला नमस्कार.
सर्वोपनिषदुद्घुष्टे दुर्गमासुरनाशिनि । नमो मायेश्वरि शिवे पञ्चकोशान्तरस्थिते
सर्व उपनिषदांनी गौरवलेली, दुर्गम दैत्याचा नाश करणारी, मायेश्वरी, शिवे, पंचकोशांच्या अंतरात वसणारी, तुला नमस्कार.
चेतसा निर्विकल्पेन यां ध्यायन्ति मुनीश्वराः । प्रणवार्थस्वरूपां तां भजामो भुवनेश्वरीम्
ज्या जगदंबेचं खरं स्वरूप ॐ या पवित्र अक्षराच्या अर्थासारखं आहे, ज्यांना महान ऋषी एकाग्र मनानं ध्यान करतात, त्या भुवनेश्वरीचं आपण भक्तीनं पूजन करतो.
अनन्तकोटिब्रह्माण्डजननीं दिव्यविग्रहाम् । ब्रह्मविष्ण्वादिजननीं सर्वभावैर्नता वयम्
अनंत कोटी विश्वांची जननी, दिव्य रूप असलेली, ब्रह्मा, विष्णु आणि इतर देवांची आई अशा त्या देवीला आपण सर्व भावनांनी वंदन करतो.
कः कुर्यात्पामरान्दृष्ट्वा रोदनं सकलेश्वरः । सदयां परमेशानीं शताक्षीं मातरं विना
सर्व विश्वाचे स्वामी असलेला कोणता देव साध्या लोकांचं दुःख पाहून, त्या करुणामयी, शताक्षी मातेच्या अनुपस्थितीत, रडणार नाही?
व्यास उवाच - इति स्तुता सुरैर्देवी ब्रह्मविष्ण्वादिभिर्वरैः । पूजिता विविधैर्द्रव्यैः सन्तुष्टाभूच्च तत्क्षणे
व्यास म्हणाले - ब्रह्मा, विष्णु आणि इतर देवांनी देवीचं विविध प्रकारांनी पूजन केलं, स्तुती केली, तेव्हा ती देवी त्या क्षणी अत्यंत संतुष्ट झाली.
प्रसन्ना सा तदा देवी वेदानाहृत्य सा ददौ । ब्राह्मणेभ्यो विशेषेण प्रोवाच पिकभाषिणी
त्या प्रसन्न झालेल्या देवीने वेद आणले आणि विशेषतः ब्राह्मणांना दिले, तिचा आवाज कोकिळेप्रमाणे गोड होता.
ममेयं तनुरुत्कृष्टा पालनीया विशेषतः । यया विनानर्थ एष जातो दृष्टोऽधुनैव हि
माझं हे शरीर अतिशय श्रेष्ठ आहे, ते विशेष जपावं लागेल; कारण या शरीराशिवाय हा मोठा अनर्थ घडलेला आपण पाहिलाच आहे.
पूज्याहं सर्वदा सेव्या युष्माभिः सर्वदैव हि । नातः परतरं किञ्चित्कल्याणायोपदिश्यते
मी नेहमी तुमच्याकडून पूजली जावी, सेवा केली जावी; कल्याणासाठी याहून श्रेष्ठ असं काहीही शिकवलं गेलेलं नाही.
पठनीयं ममैतद्धि माहात्म्यं सर्वदोत्तमम् । तेन तुष्टा भविष्यामि हरिष्यामि तथापदः
माझ्या या परम महात्म्याचं नेहमी पठण केलं पाहिजे; त्यामुळे मी प्रसन्न होईल आणि सर्व दुःख दूर करीन.
दुर्गमासुरहन्त्रीत्वाद्दुर्गेति मम नाम यः । गृह्णाति च शताक्षीति मायां भित्त्वा व्रजत्यसौ
मी दुर्गम असुराचा वध केला म्हणून माझं नाव दुर्गा आहे; जो कोणी शताक्षी असं नाव घेतो, तो माया भेदून मला प्राप्त होतो.
किमुक्तेनात्र बहुना सारं वक्ष्यामि तत्त्वतः । संसेव्याहं सदा देवाः सर्वैरपि सुरासुरैः
इथे जास्त बोलण्याची गरज नाही; मी खरी गोष्ट सांगते—सर्व देव आणि दैत्यांनी नेहमी माझी सेवा केली पाहिजे.
इत्युक्त्वान्तर्हिता देवी देवानां चैव पश्यताम् । सन्तोषं जनयन्त्येवं सच्चिदनन्दरूपिणी
असं म्हणून, सच्चिदानंद स्वरूप असलेली ती देवी देवांच्या डोळ्यांसमोर अदृश्य झाली आणि सर्वांना आनंद दिला.
एतत्ते सर्वमाख्यातं रहस्यं परमं महत् । गोपनीयं प्रयत्नेन सर्वकल्याणकारकम्
हे सगळं परम आणि मोठं रहस्य तुला सांगितलं; ते काळजीपूर्वक जपावं, कारण ते सर्व कल्याण घडवणारं आहे.
य इमं शृणुयान्नित्यमध्यायं भक्तितत्परः । सर्वान्कामानवाप्नोति देवीलोके महीयते
जो कोणी भक्तीभावाने हा अध्याय रोज ऐकतो, त्याला सर्व इच्छा पूर्ण होतात आणि तो देवीच्या लोकात सन्मानित होतो.
भगवतीं समाराधयिषूणां देवानां तपःकरणवर्णनम् व्यास उवाच - इत्येवं सूर्यवंश्यानां राज्ञां चरितमुत्तमम् । सोमवंशोद्भवानां च वर्णनीयं मया कियत्
भगवतीचं आराधन करण्यासाठी देवांनी केलेल्या तपाचं वर्णन. व्यास म्हणाले - सूर्यवंशीय राजांची उत्तम चरित्र मी सांगितली, आता मी सोमवंशातून जन्मलेल्या राजांचं थोडक्यात वर्णन करतो.
पराशक्तिप्रसादेन महत्त्वं प्रतिपेदिरे । राजन् सुनिश्चितं विद्धि पराशक्तिप्रसादतः
पराशक्तीच्या कृपेने त्यांना मोठेपणा मिळाला; हे राजन, हे नक्की जाण, की सर्व काही पराशक्तीच्या कृपेनेच मिळतं.
यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा । तत्तदेवावगच्छ त्वं पराशक्त्यंशसम्भवम्
कोणत्याही गोष्टीत वैभव, श्रीमंती किंवा सामर्थ्य असेल, तर ते सर्व पराशक्तीच्या अंशातूनच उत्पन्न झालेलं आहे, असं तू समज.
एते चान्ये च राजानः पराशक्तेरुपासकाः । संसारतरुमूलस्य कुठारा अभवन्नृप
हे आणि इतर राजेसुद्धा पराशक्तीचे उपासक होते; राजन, त्यांनी संसाराच्या झाडाच्या मुळाशी कुऱ्हाड लावली.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संसेव्या भुवनेश्वरी । पलालमिव धान्यार्थी त्यजेदन्यमशेषतः
म्हणून, सर्व प्रयत्नांनी भुवनेश्वरीचं पूजन करावं; जसं धान्य मिळवायचं असेल तर टाकाऊ गवत फेकून देतात, तसं बाकी सगळं पूर्णपणे सोडावं.