त्वया सह मम श्रेयो गमनं नान्यथा भवेत् । सह स्वर्गं च नरकं त्वया भोक्ष्यामि मानद । श्रुत्वा राजा तदोवाच एवमस्तु पतिव्रते
माझ्यासाठी तुझ्यासोबत जाणेच श्रेष्ठ आहे; तुझ्यासोबत मी स्वर्ग आणि नरक अनुभवेन, मानद. हे ऐकून राजा म्हणाला: 'तसेच होवो, पतिव्रते.'
हरिश्चन्द्राख्यानश्रवणफलवर्णनम् सूत उवाच - ततः कृत्वा चितां राजा आरोप्य तनयं स्वकम् । भार्यया सहितो राजा बद्धाञ्जलिपुटस्तदा
हरिश्चंद्राच्या कथेला ऐकण्याचे फल. सूत म्हणाले: मग राजा चिता तयार करून त्यावर आपला पुत्र ठेवला; पत्नीबरोबर राजा हात जोडून उभा राहिला.
चिन्तयन्परमेशानीं शताक्षीं जगदीश्वरीम् । पञ्चकोशान्तरगतां पुच्छब्रह्मस्वरूपिणीम्
पाच कोशांमध्ये वसणारी, पुच्छ ब्रह्मस्वरूप असलेली, शताक्षी, जगाची अधीश्वरी, परमेश्विनी यांचा ध्यान करत होता.
रक्ताम्बरपरीधानां करुणारससागरम् । नानायुधधरामम्बां जगत्पालनतत्पराम्
रक्तवस्त्र परिधान केलेली, करुणेचा सागर असलेली, विविध शस्त्र धारण केलेली, जगाच्या रक्षणासाठी तत्पर असलेली अंबा.
तस्य चिन्तयमानस्य सर्वे देवाः सवासवाः । धर्मं प्रमुखतः कृत्वा समाजग्मुस्त्वरान्विताः
त्याच्या मनात विचार चालू असताना, सर्व देवता आणि त्यांच्या प्रमुखांनी धर्माला अग्रस्थानी ठेवून, त्वरित एकत्र जमले.
आगत्य सर्वे प्रोचुस्ते राजञ्छ्रुणु महाप्रभो । अहं पितामहः साक्षाद्धर्मश्च भवगान्स्वयम्
सर्वजण येऊन म्हणाले, "राजा, ऐका, महाप्रभू! मी स्वतः पितामह आहे, आणि धर्म व भवही प्रत्यक्ष आले आहेत."
साध्याः सविश्वे मरुतो लोकपालाः सचारणाः । नागाः सिद्धाः सगन्धर्वा रुद्राश्चैव तथाश्विनौ
साध्य, विश्वेदेव, मरुत, लोकपाल, चारण, नाग, सिद्ध, गंधर्व, रुद्र आणि अश्विन हेही आले आहेत.
एते चान्येऽथ बहवो विश्वामित्रस्तथैव च । विश्वत्रयेण यो मैत्रीं कर्तुमिच्छति धर्मतः
याशिवाय अनेक इतर, विश्वामित्रही आले आहेत; जे तीन लोकांमध्ये धर्मानुसार मैत्री करायला इच्छितात.
तितिक्षादमसत्त्वाद्यैस्त्वद्गुणैः परितोषितः । इन्द्र उवाच - हरिश्चन्द्र महाभाग प्राप्तः शक्रोऽस्मि तेऽन्तिकम्
तुझ्या क्षमा, संयम, सत्य या गुणांनी मी संतुष्ट झालो आहे. इंद्र म्हणाला - "हरिश्चंद्र, भाग्यवान, शक्र तुझ्या जवळ आला आहे."
त्वयाद्य भार्यापुत्रेण जिता लोकाः सनातनाः । आरोह त्रिदिवं राजन् भार्यापुत्रसमन्वितः
तू, तुझी पत्नी आणि पुत्रासह, आज सनातन लोक जिंकले आहेत. राजा, पत्नी आणि पुत्रासह स्वर्गात जा.
सुदुष्प्रापं नरैरन्यैर्जितमात्मीयकर्मभिः । सूत उवाच - ततोऽमृतमयं वर्षमपमृत्युविनाशनम्
जे इतरांना मिळवणे फार कठीण आहे, ते तुझ्या कर्माने मिळाले आहे. सूत म्हणाला - मग अमृताचा मृत्यू नष्ट करणारा पाऊस पडला.
इन्द्रः प्रासृजदाकाशाच्चितामध्यगते शिशौ । पुष्पवृष्टिश्च महती दुन्दुभिस्वन एव च
इंद्राने आकाशातून चितेवर पडलेल्या मुलावर अमृताचा वर्षाव केला; मोठा फुलांचा पाऊस आणि डुंडुबींचा आवाज झाला.
समुत्तस्थौ मृतः पुत्रो राज्ञस्तस्य महात्मनः । सुकुमारतनुः स्वस्थः प्रसन्नः प्रीतमानसः
त्या महान राजा हरिश्चंद्राचा मृत पुत्र उठला, नाजूक शरीराचा, निरोगी, तेजस्वी आणि आनंदी मनाचा.
ततो राजा हरिश्चन्द्रः परिष्वज्य सुतं तदा । सभार्यः स्वश्रिया युक्तो दिव्यमालाम्बरावृतः
मग राजा हरिश्चंद्राने आपल्या पुत्राला मिठी मारली, पत्नीसमवेत, स्वतःच्या तेजाने युक्त, दिव्य माळा आणि वस्त्रांनी सजलेला.
बभूव तत्क्षणादिन्द्रो भूपं चैवमभाषत
त्या क्षणी इंद्र प्रकट झाला आणि राजाशी असे बोलला.
सभार्यस्त्वं सपुत्रश्च स्वर्लोकं सद्गतिं पराम् । समारोह महाभाग निजानां कर्मणां फलम्
पत्नी आणि पुत्रासह, तू स्वर्गलोकात, सर्वोच्च सद्गतीला जा, महाभागा; तुझ्या कर्माचे फळ मिळव.
हरिश्चन्द्र उवाच - देवराजाननुज्ञातः स्वामिना श्वपचेन हि । अकृत्वा निष्कृतिं तस्य नारोक्ष्ये वै सुरालयम्
हरिश्चंद्र म्हणाला - "देवांच्या राजाने परवानगी दिली तरी, मी अजून श्वपचाला प्रायश्चित्त केले नाही; त्याशिवाय मी सुरालयात जाणार नाही."
धर्म उवाच - तवैवं भाविनं क्लेशमवगम्यात्ममायया । आत्मा श्वपचतां नीतो दर्शितं तच्च पक्कणम्
धर्म म्हणाला - "तुला भोगाव्या लागलेल्या यातना, माझ्या मायेमुळे मी समजून घेतल्या; मी स्वतः श्वपचाचा रूप घेतले आणि ते संकट दाखवले."
इन्द्र उवाच - प्रार्थ्यते यत्परं स्थानं समस्तैर्मनुजैर्भुवि । तदारोह हरिश्चन्द्र स्थानं पुण्यकृतां नृणाम्
इंद्र म्हणाला - "जे सर्वोच्च स्थान सर्व मानवांना इच्छित आहे, ते स्थान, हरिश्चंद्र, पुण्य केलेल्या लोकांचे आहे; तिथे जा."
हरिश्चन्द्र उवाच - देवराज नमस्तुभ्यं वाक्यं चेदं निबोध मे । मच्छोकमग्नमनसः कौसले नगरे नराः
हरिश्चंद्र म्हणाला - "देवराज, तुला नमस्कार! माझे हे शब्द ऐक: कौसळा नगरीतील लोक, माझ्या दुःखाने मनात दुःखी आहेत."
तिष्ठन्ति तानपास्यैवं कथं यास्याम्यहं दिवम् । ब्रह्महत्या सुरापानं गोवधः स्त्रीवधस्तथा
"ते तिथे सोडून दिले आहेत; मग मी कसा स्वर्गात जाऊ? ब्रह्महत्ये, सुरापान, गोहत्या, स्त्रीहत्या हेही"
तुल्यमेभिर्महत्पापं भक्तत्यागादुदाहृतम् । भजन्तं भक्तमत्याज्यं त्यजतः स्यात्कथं सुखम्
"भक्ताला सोडण्यासारखे मोठे पाप मानले जाते. भक्ताला सोडणाऱ्याला सुख कसे मिळेल?"
तैर्विना न प्रयास्यामि तस्माच्छक्र दिवं व्रज । यदि ते सहिताः स्वर्गं मया यान्ति सुरेश्वर
त्यांच्याशिवाय मी जाणार नाही; म्हणून, चक्रधारी, तू स्वर्गात जा. जर हे माझ्यासोबत स्वर्गात येऊ शकतील, हे देवाधिदेव, तरच मी जाईन.
ततोऽहमपि यास्यामि नरकं वापि तैः सह । इन्द्र उवाच - बहूनि पुण्यपापानि तेषां भिन्नानि वै नृप
मग मीही त्यांच्यासोबत नरकात जाईन. इंद्र म्हणाला - राजन, त्यांच्या पुण्य-पापांचे प्रकार वेगवेगळे आहेत.
कथं सङ्घातभोज्यं त्वं भूप स्वर्गमभीप्ससि । हरिश्चन्द्र उवाच - भुङ्क्ते शक्र नृपो राज्यं प्रभावात्प्रकृतेध्रुवम्
राजा, जे लोकांसोबत खाल्ले आहेस, तू स्वर्ग मिळवण्याची इच्छा कशी करतोस? हरिश्चंद्र म्हणाला - शक्रा, राजा आपल्या प्रजेमुळे राज्याचा आनंद घेतो, हे निश्चित आहे.
यजते च महायज्ञैः कर्म पूर्तं करोति च । तच्च तेषां प्रभावेण मया सर्वमनुष्ठितम्
तो मोठे यज्ञ करतो, पुण्य कर्मे करतो; आणि हे सर्व मी त्यांच्या सामर्थ्यामुळे केले आहे.
उपदादान्न संत्यक्ष्ये तानहं स्वर्गलिप्सया । तस्माद्यन्मम देवेश किञ्चिदस्ति सुचेष्टितम्
स्वर्ग मिळवण्यासाठी मी जे पोसले आहेत, त्यांना सोडणार नाही. म्हणून, हे देवाधिदेव, मी जे काही चांगले केले आहे—
दत्तमिष्टमथो जप्तं सामान्यं तैस्तदस्तु नः । बहुकालोपभोज्यं च फलं यन्मम कर्मगम्
मी जे काही दिले, यज्ञ केले, जप केले, ते सर्व त्यांच्यासोबत वाटले जावे; आणि माझ्या कर्माचे जे फळ अनेक वर्षे मिळाले—
तदस्तु दिनमप्येकं तैः समं त्वप्रसादतः । सूत उवाच - एवं भविष्यतीत्युक्त्वा शक्रस्त्रिभुवनेश्वरः
ते तुझ्या कृपेने एक दिवस तरी त्यांच्यासोबत मिळू दे.
प्रसन्नचेता धर्मश्च विश्वामित्रश्च गाधिजः । गत्वा तु नगरं सर्वे चातुर्वर्ण्यसमाकुलम्
सूता म्हणाला - 'असेच होईल' असे सांगून, त्रिभुवनाचा स्वामी शक्र, प्रसन्न मनाने, धर्म आणि गाधीपुत्र विश्वामित्रासह, सर्वजण चार वर्णांनी भरलेल्या नगरात गेले.