स्वपुत्रमरणं भीरुर्यथावत्तं न्यवेदयत् । श्रुत्वा राजा तथा वाक्यं निपपात महीतले
ती घाबरून, आपल्या मुलाच्या मृत्यूची घटना जशी घडली तशी सांगितली. राजा तिचे बोल ऐकून जमिनीवर कोसळला.
मृतपुत्रं समानीय जिह्वया विलिहन्मुहुः । हरिश्चन्द्रमथो प्राह शैव्या गद्गदया गिरा
मृत पुत्राला जवळ आणून, तो पुन्हा पुन्हा त्याला जीभेने चाटू लागला. मग हरिश्चंद्राने शैव्याला गदगदलेल्या आवाजात बोलले.
कुरुष्व स्वामिनः प्रेष्यं छेदयित्वा शिरो मम । स्वामिद्रोहो न तेऽस्त्वद्य मासत्यो भव भूपते
'स्वामीच्या आज्ञेप्रमाणे, माझे शिर काप. आज तुझ्या स्वामीला फसवू नकोस, राजा.'
मासत्यं तव राजेन्द्र परद्रोहस्तु पातकम् । एतदाकर्ण्य राजा तु पपात भुवि मूर्च्छितः
'राजेंद्र, स्वामीला फसवू नकोस; पण दुसऱ्याला फसवणे पाप आहे.' हे ऐकून राजा जमिनीवर बेशुद्ध पडला.
क्षणेन चेतनां प्राप्य विललापातिदुःखितः । राजोवाच - कथं प्रिये त्वया प्रोक्तं वचनं त्वतिनिष्ठुरम्
क्षणभरात शुद्धीवर येऊन, तो फार दुःखी होऊन विलाप करू लागला. राजा म्हणाला - 'प्रिय, तू इतके कठोर शब्द कसे बोललीस?'
यदशक्यं भवेद्वक्तुं तत्कर्म क्रियते कथम् । पत्न्युवाच - मया च पूजिता गौरी देवा विप्रास्तथैव च
'जे बोलणे अशक्य आहे, ते कृत्य कसे करायचे?' पत्नी म्हणाली - 'मी गौरी, देव आणि ब्राह्मणांची पूजा केली आहे.'
भविष्यसि पतिस्त्वं मे ह्यन्यस्मिञ्जन्मनि प्रभो । श्रुत्वा राजा तदा वाक्यं निपपात महीतले
प्रभो, पुढील जन्मात तू माझा पती होशील; हे ऐकून राजा जमिनीवर कोसळला.
मृतस्य पुत्रस्य तदा चुचुम्ब दुःखितो मुखम् । राजोवाच - प्रिये न रोचते दीर्घं कालं क्लेशं मयाशितुम्
राजा दुःखी होऊन मृत पुत्राचे तोंड च kissed; म्हणाला - प्रिय, मला इतका काळ दुःख सहन करणे शक्य नाही.
नात्मायत्तोऽहं तन्वङ्गि पश्य मे मन्दभाग्यताम् । चाण्डालेनाननुज्ञातः प्रवेक्ष्ये ज्वलनं यदि
तन्वंगी, मी स्वतःला नियंत्रित करू शकत नाही; माझ्या दुर्दैवाकडे पाह. जर चांडाळाने परवानगी दिली नाही, तर मी अग्नीत प्रवेश करीन.
चाण्डालदासतां यास्ये पुनरप्यन्यजन्मनि । नरकं च वरं प्राप्य खेदं प्राप्स्यामि दारुणम्
पुन्हा पुढील जन्मात मी चांडाळांची दासी होईन, किंवा नरकात जाऊन भीषण वेदना सहन करीन.
तापं प्राप्स्यामि सम्प्राप्य महारौरवरौरवे । मग्नस्य दुःखजलधौ वरं प्राणैर्वियोजनम्
महाराौरव नरकात गेल्यावर मला ताप सहन करावा लागेल; दुःखाच्या समुद्रात बुडलेल्या व्यक्तीसाठी प्राणांपासून वेगळे होणेच उत्तम.
कथं प्राणान्विमुञ्चामि परायत्तोऽस्मि दुर्गतः । तथापि दुःखबाहुल्यात्त्यक्ष्यामि तु निजां तनुम्
मी प्राण कसा सोडू? मी असहाय आणि दुर्दैवी आहे; तरीही, दुःख इतके जास्त आहे की मी माझे शरीर सोडीन.
त्रैलोक्ये नास्ति तद्दुःखं नासिपत्रवने तथा । वैतरण्यां कुतस्तद्वद्यादृशं पुत्रविप्लवे
त्रैलोक्यात, किंवा तलवारीच्या पानांच्या जंगलात, किंवा वैतरणीमध्येही असे दुःख नाही; पुत्राचा अपघात यासारखे दुःख कुठेच नाही.
सोऽहं सुतशरीरेण दीप्यमाने हुताशने । निपतिष्यामि तन्वङ्गि क्षन्तव्यं तन्ममाधुना
तन्वंगी, मी माझ्या पुत्राच्या शरीरासह जळत्या अग्नीत पडणार आहे; आता मला क्षमा कर.
न वक्तव्य त्वया किञ्चिदतः कमललोचने । मम वाक्यं च तन्वङ्गि निबोधाहतमानसा
कमलासारख्या डोळ्यांनो, तू काहीही बोलू नकोस; तन्वंगी, माझे मन दुःखाने भरले आहे, तरीही माझे शब्द ऐक.
अनुज्ञाताथ गच्छ त्वं विप्रवेश्म शुचिस्मिते । यदि दत्तं यदि हुतं गुरवो यदि तोषिताः
शुद्ध हास्य असलेल्या, माझ्या परवानगीने तू ब्राह्मणाच्या घरी जा; जर दान दिले असेल, यज्ञ केले असेल, गुरू संतुष्ट झाले असतील—
सङ्गमः परलोके मे निजपुत्रेण चेत्त्वया । इहलोके कुतस्त्वेतद्भविष्यति समीप्सितम्
पुढील जन्मात आपण आपल्या पुत्रासह एकत्र झालो, तर या जन्मात अशी इच्छा पूर्ण कशी होईल?
यन्मया हसता किञ्चिद्रहसि त्वां शुचिस्मिते । अशेषमुक्तं तत्सर्वं क्षन्तव्यं मम यास्यतः
शुद्ध हास्य असलेल्या, मी कधीही गुप्तपणे तुला हसले असेल, तर मी जे काही बोललो ते सर्व माझ्या जाण्याच्या वेळी क्षमा कर.
राजपत्नीति गर्वेण नावज्ञेयः स मे द्विजः । सर्वयत्नेन तोष्यं स्यात्स्वामी दैवतवच्छुभे
राजपत्नी म्हणून गर्वाने त्या ब्राह्मणाचा अपमान करू नकोस; शुभे, सर्व प्रयत्नांनी स्वामीला देवासारखा संतुष्ट कर.
राज्ञ्युवाच अहमप्यत्र राजर्षे निपतिष्ये हुताशने । दुःखभारासहा देव सह यास्यामि वै त्वया
राणी म्हणाली: राजर्षी, मीही इथे अग्नीत पडणार आहे; दुःखाचा भार सहन न झाल्याने, मी तुझ्यासोबत जाईन, देव.
त्वया सह मम श्रेयो गमनं नान्यथा भवेत् । सह स्वर्गं च नरकं त्वया भोक्ष्यामि मानद । श्रुत्वा राजा तदोवाच एवमस्तु पतिव्रते
माझ्यासाठी तुझ्यासोबत जाणेच श्रेष्ठ आहे; तुझ्यासोबत मी स्वर्ग आणि नरक अनुभवेन, मानद. हे ऐकून राजा म्हणाला: 'तसेच होवो, पतिव्रते.'
हरिश्चन्द्राख्यानश्रवणफलवर्णनम् सूत उवाच - ततः कृत्वा चितां राजा आरोप्य तनयं स्वकम् । भार्यया सहितो राजा बद्धाञ्जलिपुटस्तदा
हरिश्चंद्राच्या कथेला ऐकण्याचे फल. सूत म्हणाले: मग राजा चिता तयार करून त्यावर आपला पुत्र ठेवला; पत्नीबरोबर राजा हात जोडून उभा राहिला.
चिन्तयन्परमेशानीं शताक्षीं जगदीश्वरीम् । पञ्चकोशान्तरगतां पुच्छब्रह्मस्वरूपिणीम्
पाच कोशांमध्ये वसणारी, पुच्छ ब्रह्मस्वरूप असलेली, शताक्षी, जगाची अधीश्वरी, परमेश्विनी यांचा ध्यान करत होता.
रक्ताम्बरपरीधानां करुणारससागरम् । नानायुधधरामम्बां जगत्पालनतत्पराम्
रक्तवस्त्र परिधान केलेली, करुणेचा सागर असलेली, विविध शस्त्र धारण केलेली, जगाच्या रक्षणासाठी तत्पर असलेली अंबा.
तस्य चिन्तयमानस्य सर्वे देवाः सवासवाः । धर्मं प्रमुखतः कृत्वा समाजग्मुस्त्वरान्विताः
त्याच्या मनात विचार चालू असताना, सर्व देवता आणि त्यांच्या प्रमुखांनी धर्माला अग्रस्थानी ठेवून, त्वरित एकत्र जमले.
आगत्य सर्वे प्रोचुस्ते राजञ्छ्रुणु महाप्रभो । अहं पितामहः साक्षाद्धर्मश्च भवगान्स्वयम्
सर्वजण येऊन म्हणाले, "राजा, ऐका, महाप्रभू! मी स्वतः पितामह आहे, आणि धर्म व भवही प्रत्यक्ष आले आहेत."
साध्याः सविश्वे मरुतो लोकपालाः सचारणाः । नागाः सिद्धाः सगन्धर्वा रुद्राश्चैव तथाश्विनौ
साध्य, विश्वेदेव, मरुत, लोकपाल, चारण, नाग, सिद्ध, गंधर्व, रुद्र आणि अश्विन हेही आले आहेत.
एते चान्येऽथ बहवो विश्वामित्रस्तथैव च । विश्वत्रयेण यो मैत्रीं कर्तुमिच्छति धर्मतः
याशिवाय अनेक इतर, विश्वामित्रही आले आहेत; जे तीन लोकांमध्ये धर्मानुसार मैत्री करायला इच्छितात.
तितिक्षादमसत्त्वाद्यैस्त्वद्गुणैः परितोषितः । इन्द्र उवाच - हरिश्चन्द्र महाभाग प्राप्तः शक्रोऽस्मि तेऽन्तिकम्
तुझ्या क्षमा, संयम, सत्य या गुणांनी मी संतुष्ट झालो आहे. इंद्र म्हणाला - "हरिश्चंद्र, भाग्यवान, शक्र तुझ्या जवळ आला आहे."
त्वयाद्य भार्यापुत्रेण जिता लोकाः सनातनाः । आरोह त्रिदिवं राजन् भार्यापुत्रसमन्वितः
तू, तुझी पत्नी आणि पुत्रासह, आज सनातन लोक जिंकले आहेत. राजा, पत्नी आणि पुत्रासह स्वर्गात जा.