मित्राणि ते गतान्यस्तात्त्वमेकस्तु कुतः स्थितः । सूत उवाच - एवमुक्त्वा पुनस्तन्वी करुणं प्ररुरोद ह
तुझे सगळे मित्र निघून गेले, फक्त तूच इथे का थांबलास? सूत म्हणतो—असं म्हणून ती कृश स्त्री हळहळून रडू लागली.
हा शिशो बाल हा वत्स रोहिताख्य कुमारक । रे पुत्र प्रतिशब्दं मे कस्मात्त्वं न प्रयच्छसि
हाय माझ्या बाळा! हाय माझ्या मुला! हाय रोहित नावाच्या माझ्या लेका! अरे, मी हाक मारतेय तरी तू मला उत्तर का देत नाहीस?
तवाहं जननी वत्स किं न जानासि पश्य माम् । देशत्यागाद्राज्यनाशात्पुत्र भर्त्रा स्वविक्रयात्
मी तुझी आई आहे, मुला—ओळखत नाहीस का मला? पाहा, मी देशहीन, राज्यहीन, नवऱ्याने विकलेली आहे.
यद्दासीत्वाच्च जीवामि त्वां दृष्ट्वा पुत्र केवलम् । ते जन्मसमये विप्रैरादिष्टं यत्त्वनागतम्
आता मी दासी म्हणून जगतेय, फक्त तुला पाहूनच माझा श्वास चालतो. तुझ्या जन्मावेळी ब्राह्मणांनी जी भविष्यवाणी केली, ती अजून खरी ठरली नाही.
दीर्घायुः पृथिवीराजः पुत्रपौत्रसमन्वितः । शौर्यदानरतिः सत्त्वो गुरुदेवद्विजार्चकः
तू दीर्घायुषी, पृथ्वीचा राजा, मुलाबाळांनी वेढलेला, शौर्य आणि दानात रमणारा, सद्गुणी, गुरु, देव आणि ब्राह्मणांची पूजा करणारा होशील असं सांगितलं होतं.
मातापित्रोस्तु प्रियकृत्सत्यवादी जितेन्द्रियः । इत्यादि सकलं जातमसत्यमधुना सुत
तू आईवडिलांना प्रिय, सत्य बोलणारा, इंद्रियांवर विजय मिळवणारा—अशी सगळी भविष्यवाणी झाली होती, पण आता काहीच खरं ठरलं नाही, मुला.
चक्रमत्स्यावातपत्रश्रीवत्सस्वस्तिकध्वजाः । तव पाणितले पुत्र कलशश्चामरं तथा
चक्र, मासा, छत्री, श्रीवत्स, स्वस्तिक, ध्वज, तुझ्या हातावर कलश आणि चामर—हे सगळे राजचिन्ह तुझ्या हातावर दिसले होते, मुला.
लक्षणानि तथान्यानि त्वद्धस्ते यानि सन्ति च । तानि सर्वाणि मोघानि सञ्जातान्यधुना सुत
तुझ्या हातावर जी इतर शुभ चिन्हं होती, ती सगळी आता व्यर्थ ठरली आहेत, मुला.
हा राजन्पृथिवीनाथ क्व ते राज्यं क्व मन्त्रिणः । क्व ते सिंहासनं छत्रं क्व ते खड्गः क्व तद्धनम्
हाय राजा, पृथ्वीचे स्वामी! तुझे राज्य कुठे गेले? तुझे मंत्री कुठे आहेत? तुझे सिंहासन, छत्र, तलवार आणि ते धन कुठे आहे?
क्व सायोध्या क्व हर्म्याणि क्व गजाश्वरथप्रजाः । सर्वमेतत्तथा पुत्र मां त्यक्त्वा क्व गतोऽसि रे
ती अयोध्या कुठे आहे? ते महाल कुठे आहेत? ते हत्ती, घोडे, रथ आणि प्रजा कुठे आहेत? हे सगळं सोडून तू कुठे गेलास, मुला?
हा कान्त हा नृपागच्छ पश्येमं स्वसुतं प्रियम् । येन ते रिङ्गता वक्षः कुंकुमेनावलेपितम्
हाय प्रिय, हाय राजा, ये आणि तुझ्या लाडक्या मुलाला पाहा, ज्याच्या छातीला तू कुंकवाने माखलेलं मिठी मारली होतीस.
स्वशरीररजःपङ्कैर्विशालं मलिनीकृतम् । येन ते बालभावेन मृगनाभिविलेपितः
आता त्याचं मोठं शरीर स्वतःच्या अंगाच्या मातीने आणि घाणाने माखलं आहे, आणि लहानपणी त्याला कस्तुरी लावली जायची.
भ्रंशितो भालतिलकस्तवाङ्कस्थेन भूपते । यस्य वक्त्रं मृदा लिप्तं स्नेहाद्वै चुम्बितं मया
राजा, त्याच्या कपाळावरचं टिळक तुझ्या मांडीवर झोपल्यामुळे गळून पडलं, त्याचं तोंड मातीने माखलेलं असताना मी प्रेमाने त्याला चुंबन दिलं होतं.
तन्मुखं मक्षिकालिङ्ग्यं पश्ये कीटैर्विदूषितम् । हा राजन् पश्य तं पुत्रं भुविस्थं रङ्कवन्मृतम्
आता त्याचं तोंड माशा आणि मधमाशांनी वेढलेलं आहे, किड्यांनी खराब केलं आहे. हाय राजा, पाहा तुझा मुलगा जमिनीवर गरीबासारखा मेला आहे.
हा देव किं मया कृत्यं कृतं पूर्वभवान्तरे । तस्य कर्मफलस्येह न पारमुपलक्षये
हाय देव, मी पूर्वजन्मी काय पाप केलं होतं? त्या कर्माच्या फळाचा शेवट इथे मला दिसतच नाही.
हा पुत्र हा शिशो वत्स का कुमारक सुन्दर । एवं तस्या विलापं ते श्रुत्वा नगरपालकाः
हाय मुला! हाय बाळा! हाय गोड, सुंदर मुला! असं तिचं विलाप ऐकून नगररक्षक...
जागृतास्त्वरितास्तस्याः पार्श्वमीयुः सुविस्मिताः । जना ऊचुः - का त्वं बालस्य कस्यायं पतिस्ते कुत्र तिष्ठति
जागे होताच, ते सर्वजण आश्चर्यचकित होऊन तिच्या जवळ धावून गेले. लोक म्हणाले, "तू कोण आहेस? हा मुलगा तुझा का? तुझा नवरा कोण? तो कुठे राहतो?"
एकैव निर्भया रात्रौ कस्मात्त्वमिह रोदिषि । एवमुक्ताथ सा तन्वी न किञ्चिद्वाक्यमब्रवीत्
"तू एकटी, निर्भयपणे, रात्री इथे का रडतेस?" असं विचारल्यावर ती कृश स्त्री काहीच बोलली नाही.
भूयोऽपि पृष्टा सा तूष्णीं स्तब्धीभूता बभूव ह । विललापातिदुःखार्ता शोकाश्रुप्लुतलोचना
पुन्हा विचारलं तरी ती गप्पच राहिली, एकदम स्तब्ध झाली. ती फार दुःखी होती, तिच्या डोळ्यात शोकाने अश्रू भरले होते आणि ती रडतच राहिली.
अथ ते शङ्कितास्तस्यां रोमाञ्चिततनूरुहाः । संत्रस्ताः प्राहुरन्योन्यमुद्धृतायुधपाणयः
मग तिच्यावर शंका येऊन, सर्वांच्या अंगावर काटा आला. ते घाबरले आणि हातात शस्त्र घेऊन एकमेकांशी कुजबुज करू लागले.
नूनं स्त्री न भवत्येषा यतः किञ्चिन्न भाषते । तस्माद्वध्या भवेदेषा यत्नतो बालघातिनी
"ही स्त्री नाहीच वाटते, कारण ती काहीच बोलत नाही. म्हणूनच ही मुलांना मारणारी असावी, तिला ठार मारायला हवी."
शुभा चेत्तर्हि किं ह्यत्र निशार्धे तिष्ठते बहिः । भक्षार्थमनया नूनमानीतः कस्यचिच्छिशुः
"जर ती चांगली असती, तर रात्रीच्या अर्ध्या प्रहराला बाहेर का उभी राहिली असती? नक्कीच तिने कुणाचंतरी मूल खाण्यासाठी इथे आणलं असावं."
इत्युक्त्वा तैर्गृहिता सा गाढं केशेषु सत्वरम् । भुजयोरपरैश्चैव कैश्चापि गलके तथा
असं बोलून, त्यांनी तिचे केस घट्ट पकडले, काहींनी तिच्या हातांना धरलं आणि काहींनी तिच्या गळ्यालाही पकडलं.
खेचरी यास्यतीत्युक्तं बहुभिः शस्त्रपाणिभिः । आकृष्य पक्कणे नीता चाण्डालाय समर्पिता
"ही उडून जाणार आहे," असं बरेच जण शस्त्र हातात घेऊन म्हणाले. मग तिचे केस ओढून, तिला ओढत नेऊन चांडाळाकडे दिलं.
हे चाण्डाल बहिर्दृष्टा ह्यस्माभिर्बालघातिनी । वध्यतां वध्यतामेष शीघ्रं नीत्वा बहिःस्थले
"अरे चांडाळा! आम्ही हिला बाहेर मुलं मारताना पाहिलं आहे. हिला पटकन बाहेर घेऊन जा आणि ठार मार."
चाण्डालः प्राह तां दृष्ट्वा ज्ञातेयं लोकविश्रुता । न दृष्टपूर्वा केनापि लोकडिम्भान्यनेकधा
चांडाळाने तिला पाहून सांगितलं, "ही जगात प्रसिद्ध आहे, पण कुणीच तिला आधी पाहिलं नाही. हिने अनेक ठिकाणी अनेक मुलं खाल्ली आहेत."
भक्षितान्यनया भूरि भवद्भिः पुण्यमार्जितम् । ख्यातिर्वः शाश्वती लोके गच्छध्वं च यथासुखम्
"हिने खूप मुलं खाल्ली आहेत; त्यामुळे तुम्हाला पुष्कळ पुण्य मिळालं. तुमचं नाव जगात कायम राहील—आता तुम्ही मोकळे आहात, जा हवं तसं."
द्विजस्त्रीबालगोघाती स्वर्णस्तेयी च यो नरः । अग्निदो वर्त्मघाती च मद्यपो गुरुतल्पगः
"ब्राह्मण, स्त्री, मूल किंवा गायीचं हत्याकांड करणारा, सोनं चोरणारा, घर पेटवणारा, रस्त्यात लोकांना लुबाडणारा, दारू पिणारा किंवा गुरूच्या पत्नीशी संबंध ठेवणारा—"
महाजनविरोधी च तस्य पुण्यप्रदो वधः । द्विजस्यापि स्त्रियो वापि न दोषो विद्यते वधे
"—आणि जो मोठ्या लोकांच्या विरोधात जातो, अशा माणसाचा वध केला तर पुण्य मिळतं. ब्राह्मण किंवा स्त्रीचाही वध केला तरी दोष लागत नाही."
अस्या वधश्च मे योग्य इत्युक्त्वा गाडबन्धनैः । बद्ध्वा केशेष्वथाकृष्य रज्जुभिस्तामताडयत्
मग तो म्हणाला, "हिचा वध करणे माझ्यासाठी योग्य आहे." असं म्हणून त्याने तिला घट्ट दोऱ्यांनी बांधलं, केस ओढले आणि दोऱ्यांनी मारलं.