वरुण उवाच - मुञ्च राजञ्छुनःशेपं स्तुवन्तं मां भृशातुरम् । यज्ञोऽयं परिपूर्णस्ते रोगमुक्तो भवात्मना
वरुण म्हणाला – राजा, जो शुनःशेपा माझी स्तुती करतो आणि फार दुःखी आहे, त्याला सोड. तुझा यज्ञ पूर्ण झाला आहे आणि तू रोगमुक्त झाला आहेस.
इत्युक्त्वा वरुणस्तूर्णं राजानं विरुजं तथा । चकार पश्यतां तत्र सदस्यानां सुसंस्थितम्
असे सांगून, वरुणाने लगेचच त्या राजाला रोगमुक्त केले आणि सभेत बसलेल्या सर्वांच्या समोर तो पूर्णपणे बरा झाला.
विमुक्तोऽसौ द्विजः पाशाद्वरुणेन महात्मना । जयशब्दस्ततस्तत्र सञ्जातो मखमण्डपे
वरुण या महात्म्याने त्या द्विजाला पाशातून मुक्त केले. मग त्या यज्ञमंडपात विजयाचा गजर झाला.
राजा प्रमुदितः सद्यो रोगान्मुक्तः सुदारुणात् । यूपान्मुक्तः शुनःशेपो बभूवातीव संस्थितः
राजा लगेच आनंदित झाला आणि त्याच्या भयंकर आजारातून मुक्त झाला. शुनःशेप यज्ञाच्या खांबांपासून सोडवला गेला आणि तो अत्यंत शांतपणे तिथे उभा राहिला.
राजा त्विमं मखं पूर्णं चकार विनयान्वितः । शुनःशेपस्तदा सभ्यानित्युवाच कृताञ्जलिः
राजाने नम्रतेने तो यज्ञ पूर्ण केला. त्या वेळी शुनःशेपाने दोन्ही हात जोडून सभ्यांना उद्देशून बोलायला सुरुवात केली.
भो भोः सभ्या सुधर्मज्ञाः ब्रुवन्तु धर्मनिर्णयम् । वेदशास्त्रानुसारेण यथार्थवादिनः किल
अहो सभासदांनो, तुम्ही सर्व धर्म जाणणारे आहात. कृपया वेदशास्त्रानुसार आणि सत्य बोलून धर्माचा निर्णय सांगा.
पुत्रोऽहं कस्य सर्वज्ञाः पिता के कोऽग्रतः परम् । भवतां वचनात्तस्य शरणं प्रव्रजाम्यहम्
सर्वज्ञांनो, मी नेमका कोणाचा मुलगा आहे? माझे वडील कोण, आणि कोण सर्वांत श्रेष्ठ आहेत? तुम्ही जे सांगाल, त्यांच्याच शरण मी जाईन.
इत्युक्ते वचने तत्र सभ्याः प्रोचुः परस्परम् । सभ्या ऊचूः - अजीगर्तस्य पुत्रोऽयं कस्यान्यस्य भवेदसौ
शुनःशेपाचे हे बोलणे ऐकून सभासदांनी एकमेकांत चर्चा केली: 'हा अजीगर्ताचा मुलगा आहे, दुसऱ्याचा कसा असू शकतो?'
अङ्गादङ्गात्समुद्भूतः पालितस्तेन भक्तितः । अन्यस्य कस्य पुत्रोऽसौ प्रभवेदिति निश्चयः
तो अंगातून जन्मलेला आणि त्याच्याच भक्तीने वाढवलेला आहे, मग तो दुसऱ्याचा मुलगा कसा असू शकेल? हाच आमचा निर्णय आहे.
तच्छ्रुत्वा वामदेवस्तु तानुवाच सभासदः । विक्रीतस्तेन तातेन द्रव्यलोभात्सुतः किल
हे ऐकून वामदेव सभासदांना म्हणाला, 'हा मुलगा त्याच्या वडिलांनी धनाच्या लोभाने विकला होता.'
पुत्रोऽयं धनदातुश्च राज्ञस्तत्र न संशयः । अथवा वरुणस्यैष पाशान्मुक्तोऽस्त्यनेन वै
हा राजा, जो धन देतो, त्याचा मुलगा आहे, यात शंका नाही. किंवा, हा वरुणाचा आहे, कारण त्यानेच वरुणाच्या पाशातून याला मुक्त केले.
अन्नदाता भयत्राता तथा विद्याप्रदश्च यः । तथा वित्तप्रदश्चैव पञ्चैते पितरः स्मृताः
जो अन्न देतो, संकटातून वाचवतो, विद्या देतो, धन देतो—हे पाचजण वडील मानले जातात.
तदा केचित्पितुः प्राहुः केचिद्राज्ञस्तथापरे । वरुणस्येति संवादे निर्णयं न ययुश्च ते
मग काहींनी वडिलांचा, काहींनी राजाचा, तर काहींनी वरुणाचा उल्लेख केला; पण त्या चर्चेत कोणताही ठाम निर्णय झाला नाही.
इत्थं सन्देहमापन्ने वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् । सभ्यान्विवदतस्तत्र सर्वज्ञः सर्वपूजितः
अशा शंकेच्या वेळी, सर्वज्ञ आणि सर्वांचा सन्माननीय वसिष्ठ सभेत बोलू लागला.
शृणुध्वं भो महाभागा निर्णयं श्रुतिसम्मतम् । निःस्नेहेन यदा पित्रा विक्रीतोऽयं सुतः शिशुः
अहो भाग्यवानांनो, वेदमान्य असा निर्णय ऐका: जेव्हा वडिलांनी आपला मुलगा नात्याचा स्नेह न ठेवता विकला,
सम्बन्धस्तु गतस्तस्य तदैव धनसंग्रहात् । हरिश्चन्द्रस्य सञ्जातः पुत्रोऽसौ क्रीत एव च
तेव्हा त्या धनाच्या मोहामुळे त्यांचे नाते तिथेच संपले; त्यामुळे तो हरिश्चंद्राचा विकत घेतलेला मुलगा झाला.
यूपे बद्धो यदा राज्ञा तदा तस्य न वै सुतः । वरुणस्तु स्तुतोऽनेन तेन तुष्टेन मोचितः
राजाने त्याला यज्ञाच्या खांबाला बांधले, तेव्हा तो त्याचा मुलगा राहिला नाही; त्याने वरुणाची स्तुती केली आणि वरुण प्रसन्न होऊन त्याला सोडले.
तस्मान्नायं महाभागा ह्यसौ पुत्रः प्रचेतसः । यो यं स्तौति महामन्त्रैः सोऽपि तुष्टो ददाति च
म्हणून, भाग्यवानांनो, हा प्रचेतसाचा मुलगा नाही; जो ज्या देवतेची मोठ्या मंत्रांनी स्तुती करतो, ती देवता प्रसन्न होऊन वर देते.
धनं प्राणान्पशून् राज्यं तथा मोक्षं किलेप्सितम् । कौशिकस्य सुतश्चायमरिष्टे येन रक्षितः
ती देवता धन, प्राण, पशू, राज्य आणि इच्छित मुक्तीही देते; हा कौशिकाचा मुलगा आहे, ज्याला संकटात वाचवले गेले.
मन्त्रं दत्त्वा महावीर्यं वरुणस्यातिसङ्कटे । व्यास उवाच - श्रुत्वा वाक्यं वसिष्ठस्य बाढमूचुः सभासदः
वरुणाच्या मोठ्या संकटात त्याला सामर्थ्यशाली मंत्र दिला—व्यास म्हणतो: वसिष्ठांचे हे बोलणे ऐकून सभासदांनी 'तसेच असो' असे मान्य केले.
विश्वामित्रस्तु जग्राह तं करे दक्षिणे तदा । एहि पुत्र गृहं मे त्वमित्युक्त्वा प्रेमपूरितः
त्या वेळी विश्वामित्रांनी त्याचा उजवा हात धरला आणि प्रेमाने म्हणाले, 'माझ्या घरी ये, मुला.' त्यांचे हृदय प्रेमाने भरून गेले होते.
शुनःशेपो जगामाशु तेनैव सह सत्वरः । वरुणस्तु प्रसन्नात्मा जगाम च स्वमालयम्
शुनःशेप लवकरच त्यांच्यासोबत निघून गेला; वरुण समाधानाने आपल्या घरी परतला.
ऋत्विजश्च तथा सभ्याः स्वगृहान्निर्ययुस्तदा । राजापि रोगनिर्मुक्तो बभूवातिमुदान्वितः
त्या वेळी यजमान आणि सभासदही आपापल्या घरी गेले; राजा आजारातून मुक्त होऊन अत्यंत आनंदी झाला.
प्रजास्तु पालयामास सुप्रसन्नेन चेतसा । रोहिताख्यस्तु तच्छ्रुत्वा वृत्तान्तं वरुणस्य ह
राजाने आनंदी मनाने प्रजांचे रक्षण केले; रोहिताने वरुणाच्या घडामोडी ऐकल्या,
आजगाम गृहं प्रीतो दुर्गमाद्वनपर्वतात् । दूता राजानमभ्येत्य प्रोचुः पुत्रं समागतम्
आणि तो आनंदाने कठीण डोंगर-वनातून घरी आला; दूतांनी राजाजवळ जाऊन सांगितले की, त्याचा मुलगा परत आला आहे.
मुदितोऽसौ जगामाशु सम्मुखः कोसलाधिपः । दृष्ट्वा पितरमायान्तं प्रेमोद्रिक्तः सुसम्भ्रमः
कोसलाधिपती आनंदाने पटकन पुढे गेला; वडील येताना पाहून तो प्रेम आणि आदराने भारावून गेला.
दण्डवत्पतितो भूमावश्रुपूर्णमुखः शुचा । राजापि तं समुत्थाप्य परिरभ्य मुदान्वितः
तो जमिनीवर दंडवत पडला, त्याच्या चेहऱ्यावर दुःखाने अश्रू होते; राजाने त्याला उचलून मिठी मारली आणि आनंदित झाला.
तमाघ्राय सुतं मूर्ध्नि पप्रच्छ कुशलं पुनः । उत्सङ्गे तं समारोप्य मुदितो मेदिनीपतिः
राजाने आपल्या मुलाच्या डोक्याचा सुगंध घेतला आणि पुन्हा त्याची कुशल विचारली; मग तो आनंदाने त्याला मांडीवर बसवून घेतला.
उष्णैर्नेत्रजलैः शीर्षण्यभिषेकमथाकरोत् । राज्यं शशास तेनासौ पुत्रेणातिप्रियेण च
राजाच्या डोळ्यातून आलेल्या उष्ण अश्रूंनी त्याच्या डोक्यावर अभिषेक केला; आपल्या अतिप्रिय मुलासोबत त्याने राज्य केले.
वृत्तान्तं नरमेधस्य कथयामास विस्तरात् । राजसूयं क्रतुवरं चकार नृपसत्तमः
त्याने नरमेधाची कथा सविस्तर सांगितली; श्रेष्ठ राजाने राजसूय यज्ञ केला.