सामदानादयः सर्वे वशगास्तस्य भूपतेः । वर्णाश्रमान्स्वधर्मस्थान्कुर्वन् राज्यं शशास ह
साम, दान इत्यादी सर्व उपाय त्याच्या ताब्यात होते. त्याने सर्व वर्ण आणि आश्रमांना त्यांच्या धर्मात ठेवून राज्य केलं.
यज्ञांश्च विविधांश्चक्रे स राजा बहुदक्षिणान् । दानानि च पवित्राणि ददावथ नराधिपः
त्या राजाने अनेक प्रकारचे, मोठ्या दक्षिणेचे यज्ञ केले आणि पवित्र दानं दिली.
तस्य रूपगुणौदार्यशीलद्रविणविक्रमान् । श्रुत्वोर्वशी वशीभूता चकमे तं नराधिपम्
त्याच्या रूप, गुण, उदारता, स्वभाव, संपत्ती आणि शौर्य ऐकून उर्वशी त्याच्या प्रेमात पडली आणि तिला तो राजा आवडू लागला.
ब्रह्मशापाभितप्ता सा मानुषं लोकमास्थिता । गुणिनं तं नृपं मत्वा वरयामास मानिनी
ब्रह्मदेवाच्या शापाने व्याकुळ होऊन ती मानवी लोकात आली आणि त्या गुणी राजाला निवडून, अभिमानिनीने त्याच्याशी विवाह केला.
समयं चेदृशं कृत्वा स्थिता तत्र वराङ्गना । एतावुरणकौ राजन्न्यस्तौ रक्षस्व मानद
तिने असं ठरवून त्या ठिकाणी राहायला सुरुवात केली: 'राजा, या माझ्या दोन कोकरांचं रक्षण तू करावंस, हे तुझं कर्तव्य आहे.'
घृतं मे भक्षणं नित्यं नान्यत्किञ्चिन्नृपाशनम् । नेक्षे त्वां च महाराज नग्नमन्यत्र मैथुनात्
'माझं नेहमीचं अन्न तुपच असावं, दुसरं काही मी खाणार नाही. आणि, हे महराजा, मैथुनाच्या वेळी सोडून इतर वेळी तू मला नग्न पाहू नकोस.'
भाषाबन्धस्त्वयं राजन् यदि भग्नो भविष्यति । तदा त्यक्त्वा गमिष्यामि सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्
'राजा, हा शब्दभंग झाला, तर मी तुला सोडून निघून जाईन; हे मी खरं सांगते.'
अङ्गीकृतं च तद्राज्ञा कामिन्या भाषितं तु यत् । स्थिता भाषणबन्धेन शापानुगहकाम्यया
त्या कामिनीने जे सांगितलं ते राजाने मान्य केलं. शापाचा परिणाम व्हावा म्हणून ती त्या कराराला बांधली राहिली.
रेमे तदा स भूपालो लीनो वर्षगणान्बहून् । धर्मकर्मादिकं त्यक्त्वा चोर्वश्या मदमोहितः
मग तो राजा उर्वशीच्या प्रेमात गुंतून, अनेक वर्षे धर्म व इतर कर्तव्य सोडून, तिच्या मोहात रमला.
एकचित्तस्तु सञ्जातस्तन्मनस्को महीपतिः । न शशाक तया हीनः क्षणमप्यतिमोहितः
त्याचं मन पूर्णपणे तिच्यात गुंतलं, आणि ती नसली की तो राजा क्षणभरही राहू शकत नव्हता; तो पूर्णपणे तिच्या मोहात पडला होता.
एवं वर्षगणान्ते तु स्वर्गस्थः पाकशासनः । उर्वशीं नागतां दृष्ट्वा गन्धर्वानाह देवराट्
अशी अनेक वर्षं गेल्यावर, स्वर्गात राहणारा इंद्राने पाहिलं की उर्वशी परत आलेली नाही. तेव्हा त्याने गंधर्वांना बोलावलं.
उर्वशीमानयध्वं भो गन्धर्वाः सर्व एव हि । हृत्वोरणौ गृहात्तस्य भूपतेः समये किल
गंधर्वांनो, तुम्ही सर्वांनी उर्वशीला इथे आणा! ती राजा यांच्या घरी ठरलेल्या वेळी नेण्यात आली होती.
उर्वशीरहितं स्थानं मदीयं नातिशोभते । येन केनाप्युपायेन तामानयत कामिनीम्
उर्वशीशिवाय माझं स्थान काहीच शोभत नाही; कोणत्याही उपायाने ती कामिनी परत आणा.
इत्युक्तास्तेऽथ गन्धर्वा विश्वावसुपुरोगमाः । ततो गत्वा महागाढे तमसि प्रत्युपस्थिते
इंद्राने असं सांगितल्यावर, विश्वावसु यांच्या पुढाकाराने सर्व गंधर्व तिथे गेले आणि गडद अंधार पडल्यावर ते त्या ठिकाणी पोहोचले.
जह्रुस्तावुरणौ देवा रममाणं विलोक्य तम् । चक्रन्दतुस्तदा तौ तु ह्रियमाणौ विहायसा
त्यांनी त्या दोघांना जंगलात आनंद करताना पाहिलं आणि पकडलं; तेव्हा दोघेही आकाशात नेले जात असताना मोठ्याने ओरडले.
उर्वशी तदुपाकर्ण्य क्रन्दितं सुतयोरिव । कुपितोवाच राजानं समयोऽयं कृतो मया
आपल्या मुलांसारखी किंकाळी ऐकून उर्वशीला राग आला आणि तिने राजाला सांगितलं, 'हा करार मीच केला होता.'
नष्टाहं तव विश्वासाद्धृतौ चोरैर्ममोरणौ । राजन्पुत्रसमावेतौ त्वं किं शेषे स्त्रिया समः
'मी तुझ्यावर विश्वास ठेवला म्हणून आता हरवले आहे, कारण चोरांनी माझी मुलं जंगलातून पळवली. राजन, तुझी मुलं हरवली असताना तू एका स्त्रीसोबत राहतोस.'
हतास्म्यहं कुनाथेन नपुंसा वीरमानिना । उरणौ मे गतौ चाद्य सदा प्राणप्रियौ मम
'या नीच, निर्बल आणि केवळ शौर्याचा गर्व करणाऱ्या माणसामुळे मी नष्ट झाले; आज माझे दोन्ही प्राणप्रिय मुले जंगलातून गेली.'
एवं विलप्यमानां तां दृष्ट्वा राजा विमोहितः । नग्न एव ययौ तूर्णं पृष्ठतः पृथिवीपतिः
ती अशा प्रकारे रडत असताना पाहून राजा गोंधळला; तो नग्न अवस्थेतच तिच्या मागे धावला.
विद्युत्प्रकाशिता तत्र गन्धर्वैर्नृपवेश्मनि । नग्नभूतस्तया दृष्टो भूपतिर्गन्तुकामया
गंधर्वांनी वीज चमकवून राजवाड्यात उजेड केला आणि निघून जाण्याच्या इच्छेने असलेल्या तिने राजाला नग्न अवस्थेत पाहिलं.
त्यक्त्वोरणौ गताः सर्वे गन्धर्वाः पथि पार्थिवः । नग्नो जग्राह तौ श्रान्तो जगाम स्वगृहं प्रति
सर्व गंधर्व जंगल सोडून गेले; राजा थकलेला आणि नग्न अवस्थेत त्या दोघांना धरून आपल्या घरी निघाला.
तदोर्वशीं गतां दृष्ट्वा विललापातिदुःखितः । नग्नं वीक्ष्य पतिं नारी गता सा वरवर्णिनी
उर्वशी निघून गेल्याचं पाहून तो खूप दुःखी होऊन रडला; आणि आपल्या पतीला नग्न अवस्थेत पाहून ती सुंदर स्त्री निघून गेली.
क्रन्दन्स देशदेशेषु बभ्राम नृपतिः स्वयम् । तच्चित्तो विह्वलः शोचन्विवशः काममोहितः
राजा स्वतः ठिकठिकाणी फिरत राहिला, रडत राहिला, त्याचं मन व्याकुळ झालं, तो दुःखात, असहाय्य आणि काममोहाने ग्रासलेला होता.
भ्रमन्वै सकलां पृथ्वीं कुरुक्षेत्रे ददर्श ताम् । दृष्ट्वा संहृष्टवदनः प्राह सूक्तं नृपोत्तमः
संपूर्ण पृथ्वीवर भटकत असताना, त्याला कुरुक्षेत्रात ती दिसली; तिला पाहून, तो राजांचा श्रेष्ठ आनंदित चेहऱ्याने म्हणाला.
अये जाये तिष्ठ तिष्ठ घोरे न त्यक्तुमर्हसि । मां त्वं त्वन्मनसं कान्तं वशगं चाप्यनागसम्
'अगं पत्नी, थांब, थांब! या भयंकर ठिकाणी तू मला, तुझ्या प्रिय आणि निष्पाप पतीला, सोडून जाऊ नकोस.'
स देहोऽयं पतत्यत्र देवि दूरं हृतस्त्वया । खादन्त्येनं वृकाः काकास्त्वया त्यक्तं वरोरु यत्
'हे देवी, तू मला दूर नेऊन टाकलं आहेस, त्यामुळे हे शरीर इथेच पडून राहील; मग लांडगे आणि कावळे ते खातील, कारण तू, सुंदर स्त्री, मला सोडून गेलीस.'
एवं विलपमानं तं राजानं प्राह चोर्वशी । दुःखितं कृपणं श्रान्तं कामार्तं विवशं भृशम्
राजा अशा प्रकारे विलाप करत असताना, उर्वशीने त्या दुःखी, दीन, थकलेल्या, कामातुर आणि असहाय्य राजाला सांगितलं.
उर्वश्युवाच मूर्खोऽसि नृपशार्दूल ज्ञानं कुत्र गतं तव । क्वापि सख्यं न च स्त्रीणां वृकाणामिव पार्थिव
उर्वशी म्हणाली: 'राजसिंहा, तू मूर्ख आहेस! तुझं शहाणपण कुठे गेलं? स्त्रियांशी खरी मैत्री कधीच नसते, जशी लांडग्यांशी नसते.'
न विश्वासो हि कर्तव्यः स्त्रीषु चौरेषु पार्थिवैः । गृहं गच्छ सुखं भुंक्ष्व मा विषादे मनः कृथाः
स्त्रियांवर, चोरांवर आणि राजांवर कधीही विश्वास ठेवू नये. घरी जा, आनंदाने राहा आणि मनात दुःख बाळगू नकोस.
इत्येवं बोधितो राजा न विवेदातिमोहितः । दुःखं च परमं प्राप्तः स्वैरिणीस्नेहयन्त्रितः
अशा प्रकारे समजावूनही, तो राजा फारच मोहात पडला होता म्हणून काहीच समजू शकला नाही; स्वैरिणीच्या प्रेमात गुंतून तो मोठ्या दुःखात पडला.