वाञ्छत्यहो हरिरशोक इवातिकामं पादाहतिं प्रमुदितः पुरुषः पुराणः । तां त्वं करोषि रुषिता प्रणतं च पादे दृष्ट्वा पतिं सकलदेवनुतं स्मरार्तम्
"हरि अतिशय इच्छेने तुझ्या पायाचा स्पर्श मिळवू पाहतो आणि आदिपुरुष आनंदित होतो. पण तू रागावलीस की, तुझ्या पायाशी नतमस्तक असलेल्यालाही, सर्व देवांनी पूज्य असलेल्या, प्रेमाने व्याकुळ झालेल्या पतीला सुद्धा शिक्षा करतेस."
वक्षःस्थले वससि देवि सदैव तस्य पर्यङ्कवत्सुचरिते विपुलेऽतिशान्ते । सौदामिनीव सुघने सुविभूषिते च किं ते न वाहनमसौ जगदीश्वरोऽपि
"देवी, तू नेहमी त्याच्या विशाल, शांत आणि सुंदर छातीवर, जणू पलंगासारखी, वीज घनदाट मेघावर शोभावी तशी वसतेस. तो जगाचा स्वामी असला तरी, तोच तुझा वाहन नाही का?"
त्वं चेज्जहासि मधुसूदनमम्ब कोपा- न्नैवार्चितोऽपि स भवेत्किल शक्तिहीनः । प्रत्यक्षमेव पुरुषं स्वजनास्त्वजन्ति शान्तं श्रियोज्झितमतीव गुणैर्वियुक्तम्
आई, जर तूं रागावून मधुसूदनाला सोडून दिलंस, तर त्याचं पूजन केलं तरी तो नक्कीच शक्तिहीन होईल. कारण, अगदी आपला माणूस असला तरी, जो शांत, लक्ष्मीपासून वंचित आणि गुणरहित असतो, त्याला लोक सोडून देतात हे प्रत्यक्ष दिसतं.
ब्रह्मादयः सुरगणा न तु किं युवत्यो ये त्वत्पदाम्बुजमहर्निशमाश्रयन्ति । मन्ये त्वयैव विहिताः खलु ते पुमांसः किं वर्णयामि तव शक्तिमनन्तवीर्ये
ब्रह्मा आणि इतर देवतांबद्दल काय सांगावं — अगदी तरुण स्त्रियांबद्दल तर बोलायलाच नको — कारण जे पुरुष रात्रंदिवस तुझ्या पादुकांवर आश्रय घेतात, त्यांनाही तुझ्याच कृपेने सामर्थ्य मिळतं असं मला वाटतं. तुझ्या अनंत शक्तीचं वर्णन मी कसं करू?
त्वं नापुमान्न च पुमानिति मे विकल्पो याकासि देवि सगुणा ननु निर्गुणा वा । तां त्वां नमामि सततं किल भावयुक्तो वाञ्छामि भक्तिमचलां त्वयि मातरं तु
देवी, तू पुरुष आहेस की नाहीस, याबद्दल मला शंका वाटते. कारण तू गुणांसह आणि गुणांशिवाय अशा दोन्ही स्वरूपात प्रकट होतेस. मी तुला नेहमी भक्तीभावाने वंदन करतो आणि तुझ्यावर अढळ श्रद्धा राहो अशी इच्छा करतो, आई.
सूत उवाच इति स्तुत्वा महीपालो जगाम शरणं तदा । परितुष्टा ददौ देवी तत्र सायुज्यमात्मनि
सूतम्हणाला: अशा प्रकारे तिची स्तुती करून त्या राजाने तिच्या चरणी शरणागती पत्करली. देवी प्रसन्न होऊन तिने त्याला स्वतःशी एकरूपता दिली.
सुद्युम्नस्तु ततः प्राप पदं परमकं स्थिरम् । तस्या देव्याः प्रसादेन मुनीनामपि दुर्लभम्
त्या देवीच्या कृपेने सुध्युम्नाला ते परम, अढळ स्थान मिळालं, जे ऋषींनाही सहज मिळत नाही.
पुरूरवस उर्वश्याश्च चरित्रवर्णनम् सूत उवाच सुद्युने तु दिवं याते राज्यं चक्रे पुरूरवाः । सगुणश्च सुरूपश्च प्रजारञ्जनतत्परः
सूतम्हणाला: सुध्युम्न स्वर्गात गेल्यावर पुरूरवा राजा झाला. तो गुणी, देखणा आणि प्रजेचा नेहमीच आनंद राखणारा होता.
प्रतिष्ठाने पुरे रम्ये राज्यं सर्वनमस्कृतम् । चकार सर्वधर्मज्ञः प्रजारक्षणतत्परः
सुंदर प्रतिष्ठान नगरीत त्याने सर्वांच्या मान्यतेचं राज्य स्थापलं. तो सर्व धर्म जाणणारा आणि प्रजेला नेहमीच रक्षण करणारा होता.
मन्त्रः सुगुप्तस्तस्यासीत्परत्राभिज्ञता तथा । सदैवोत्साहशक्तिश्च प्रभुशक्तिस्तथोत्तमा
त्याच्याकडे गुप्त मंत्र, परलोकाची ओळख, नेहमीची उमेद आणि शक्ती, तसेच उत्तम राजसत्ता होती.
सामदानादयः सर्वे वशगास्तस्य भूपतेः । वर्णाश्रमान्स्वधर्मस्थान्कुर्वन् राज्यं शशास ह
साम, दान इत्यादी सर्व उपाय त्याच्या ताब्यात होते. त्याने सर्व वर्ण आणि आश्रमांना त्यांच्या धर्मात ठेवून राज्य केलं.
यज्ञांश्च विविधांश्चक्रे स राजा बहुदक्षिणान् । दानानि च पवित्राणि ददावथ नराधिपः
त्या राजाने अनेक प्रकारचे, मोठ्या दक्षिणेचे यज्ञ केले आणि पवित्र दानं दिली.
तस्य रूपगुणौदार्यशीलद्रविणविक्रमान् । श्रुत्वोर्वशी वशीभूता चकमे तं नराधिपम्
त्याच्या रूप, गुण, उदारता, स्वभाव, संपत्ती आणि शौर्य ऐकून उर्वशी त्याच्या प्रेमात पडली आणि तिला तो राजा आवडू लागला.
ब्रह्मशापाभितप्ता सा मानुषं लोकमास्थिता । गुणिनं तं नृपं मत्वा वरयामास मानिनी
ब्रह्मदेवाच्या शापाने व्याकुळ होऊन ती मानवी लोकात आली आणि त्या गुणी राजाला निवडून, अभिमानिनीने त्याच्याशी विवाह केला.
समयं चेदृशं कृत्वा स्थिता तत्र वराङ्गना । एतावुरणकौ राजन्न्यस्तौ रक्षस्व मानद
तिने असं ठरवून त्या ठिकाणी राहायला सुरुवात केली: 'राजा, या माझ्या दोन कोकरांचं रक्षण तू करावंस, हे तुझं कर्तव्य आहे.'
घृतं मे भक्षणं नित्यं नान्यत्किञ्चिन्नृपाशनम् । नेक्षे त्वां च महाराज नग्नमन्यत्र मैथुनात्
'माझं नेहमीचं अन्न तुपच असावं, दुसरं काही मी खाणार नाही. आणि, हे महराजा, मैथुनाच्या वेळी सोडून इतर वेळी तू मला नग्न पाहू नकोस.'
भाषाबन्धस्त्वयं राजन् यदि भग्नो भविष्यति । तदा त्यक्त्वा गमिष्यामि सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्
'राजा, हा शब्दभंग झाला, तर मी तुला सोडून निघून जाईन; हे मी खरं सांगते.'
अङ्गीकृतं च तद्राज्ञा कामिन्या भाषितं तु यत् । स्थिता भाषणबन्धेन शापानुगहकाम्यया
त्या कामिनीने जे सांगितलं ते राजाने मान्य केलं. शापाचा परिणाम व्हावा म्हणून ती त्या कराराला बांधली राहिली.
रेमे तदा स भूपालो लीनो वर्षगणान्बहून् । धर्मकर्मादिकं त्यक्त्वा चोर्वश्या मदमोहितः
मग तो राजा उर्वशीच्या प्रेमात गुंतून, अनेक वर्षे धर्म व इतर कर्तव्य सोडून, तिच्या मोहात रमला.
एकचित्तस्तु सञ्जातस्तन्मनस्को महीपतिः । न शशाक तया हीनः क्षणमप्यतिमोहितः
त्याचं मन पूर्णपणे तिच्यात गुंतलं, आणि ती नसली की तो राजा क्षणभरही राहू शकत नव्हता; तो पूर्णपणे तिच्या मोहात पडला होता.
एवं वर्षगणान्ते तु स्वर्गस्थः पाकशासनः । उर्वशीं नागतां दृष्ट्वा गन्धर्वानाह देवराट्
अशी अनेक वर्षं गेल्यावर, स्वर्गात राहणारा इंद्राने पाहिलं की उर्वशी परत आलेली नाही. तेव्हा त्याने गंधर्वांना बोलावलं.
उर्वशीमानयध्वं भो गन्धर्वाः सर्व एव हि । हृत्वोरणौ गृहात्तस्य भूपतेः समये किल
गंधर्वांनो, तुम्ही सर्वांनी उर्वशीला इथे आणा! ती राजा यांच्या घरी ठरलेल्या वेळी नेण्यात आली होती.
उर्वशीरहितं स्थानं मदीयं नातिशोभते । येन केनाप्युपायेन तामानयत कामिनीम्
उर्वशीशिवाय माझं स्थान काहीच शोभत नाही; कोणत्याही उपायाने ती कामिनी परत आणा.
इत्युक्तास्तेऽथ गन्धर्वा विश्वावसुपुरोगमाः । ततो गत्वा महागाढे तमसि प्रत्युपस्थिते
इंद्राने असं सांगितल्यावर, विश्वावसु यांच्या पुढाकाराने सर्व गंधर्व तिथे गेले आणि गडद अंधार पडल्यावर ते त्या ठिकाणी पोहोचले.
जह्रुस्तावुरणौ देवा रममाणं विलोक्य तम् । चक्रन्दतुस्तदा तौ तु ह्रियमाणौ विहायसा
त्यांनी त्या दोघांना जंगलात आनंद करताना पाहिलं आणि पकडलं; तेव्हा दोघेही आकाशात नेले जात असताना मोठ्याने ओरडले.
उर्वशी तदुपाकर्ण्य क्रन्दितं सुतयोरिव । कुपितोवाच राजानं समयोऽयं कृतो मया
आपल्या मुलांसारखी किंकाळी ऐकून उर्वशीला राग आला आणि तिने राजाला सांगितलं, 'हा करार मीच केला होता.'
नष्टाहं तव विश्वासाद्धृतौ चोरैर्ममोरणौ । राजन्पुत्रसमावेतौ त्वं किं शेषे स्त्रिया समः
'मी तुझ्यावर विश्वास ठेवला म्हणून आता हरवले आहे, कारण चोरांनी माझी मुलं जंगलातून पळवली. राजन, तुझी मुलं हरवली असताना तू एका स्त्रीसोबत राहतोस.'
हतास्म्यहं कुनाथेन नपुंसा वीरमानिना । उरणौ मे गतौ चाद्य सदा प्राणप्रियौ मम
'या नीच, निर्बल आणि केवळ शौर्याचा गर्व करणाऱ्या माणसामुळे मी नष्ट झाले; आज माझे दोन्ही प्राणप्रिय मुले जंगलातून गेली.'
एवं विलप्यमानां तां दृष्ट्वा राजा विमोहितः । नग्न एव ययौ तूर्णं पृष्ठतः पृथिवीपतिः
ती अशा प्रकारे रडत असताना पाहून राजा गोंधळला; तो नग्न अवस्थेतच तिच्या मागे धावला.
विद्युत्प्रकाशिता तत्र गन्धर्वैर्नृपवेश्मनि । नग्नभूतस्तया दृष्टो भूपतिर्गन्तुकामया
गंधर्वांनी वीज चमकवून राजवाड्यात उजेड केला आणि निघून जाण्याच्या इच्छेने असलेल्या तिने राजाला नग्न अवस्थेत पाहिलं.