शिष्टप्रोक्तं प्रकर्तव्यं पूजनीयास्तपस्विनः । हन्तव्या दस्यवः क्रूरा इन्द्रियाणां तथा जयः
शहाण्यांनी सांगितलेलेच वागावे. तपस्वी लोकांचा सन्मान करावा. क्रूर चोरट्यांना शिक्षा द्यावी आणि इंद्रियांवर विजय मिळवावा.
कर्तव्यं कार्यसिद्ध्यर्थं राज्ञा पुत्र सदैव हि । मन्त्रस्तु सर्वथा गोप्यः कर्तव्यः सचिवैः सह
राजाने नेहमीच आपली कामे साधण्यासाठी प्रयत्न करावा, मुला. मंत्रणा नेहमी गुप्त ठेवावी आणि ती फक्त मंत्र्यांसोबतच करावी.
नोपेक्ष्योऽल्पोऽपि कृतिना रिपुः सर्वात्मना सुत । न विश्वसेत्परासक्तं सचिवं च तथा नतम्
शहाण्या माणसाने अगदी लहान शत्रूलाही कधी दुर्लक्ष करू नये, मुला. जो मंत्री दुसऱ्यांशी जास्त जोडलेला आहे किंवा दुसऱ्यांच्या अधीन आहे, त्याच्यावर विश्वास ठेवू नये.
चाराः सर्वत्र योक्तव्याः शत्रुमित्रेषु सर्वथा । धर्मे मतिः सदा कार्या दानं दद्याच्च नित्यशः
शत्रू आणि मित्र या दोघांतही सर्वत्र गुप्तहेर ठेवावेत. नेहमी धर्मात मन लावावे आणि नेहमी दान द्यावे.
शुष्कवादो न कर्तव्यो दुष्टसङ्गं च वर्जयेत् । यष्टव्या विविधा यज्ञाः पूजनीया महर्षयः
फुकाचा वाद करू नये आणि वाईट संगती टाळावी. विविध यज्ञ करावेत आणि महर्षींचा सन्मान करावा.
न विश्वसेत्स्त्रियं क्वापि स्त्रैणं द्यूतरतं नरम् । अत्यादरो न कर्तव्यो मृगयायां कदाचन
कोठेही स्त्रीवर, स्त्रीसंगात रमणाऱ्या किंवा जुगार खेळणाऱ्या पुरुषावर कधीच विश्वास ठेवू नये. शिकार करण्याची अतिशय आवड कधीही ठेवू नये.
द्यूते मद्ये तथा गेये नूनं वारवधूषु च । स्वयं तद्विमुखो भूयात् प्रजास्तेभ्यश्च रक्षयेत्
जुगार, दारू, गाणे आणि वेश्यांपासून नक्कीच दूर राहावे. स्वतःही त्यापासून दूर राहावे आणि प्रजेलाही त्यापासून वाचवावे.
ब्राह्मे मुहूर्ते कर्तव्यमुत्थानं सर्वथा सदा । स्नानादिकं सर्वविधिं विधाय विधिवद्यथा
नेहमी ब्रह्ममुहूर्ताला उठावे. त्यानंतर स्नान वगैरे सर्व विधी नीट आणि नियमाने करावेत.
पराशक्तेः परां पूजां भक्त्या कुर्यात्सुदीक्षितः । पुत्रैतज्जन्मसाफल्यं पराशक्तेः पदार्चनम्
पराशक्तीची भक्तीभावाने आणि एकाग्रतेने पूजा करावी. मुला, जन्माचे खरे सार्थक म्हणजे पराशक्तीच्या पायांची सेवा करणे.
सकृत्कृत्वा महापूजां दैवीपादजलं पिबन् । न जातु जननीगर्भे गच्छेदिति विनिश्चयः
एकदाच जरी मोठी पूजा करून देवीच्या पायातील पाणी प्यायले, तरी पुन्हा आईच्या पोटी जन्म घ्यावा लागणार नाही, हे निश्चित.
सर्वं दृश्यं महादेवी द्रष्टा साक्षी च सैव हि । इति तद्भावभरितस्तिष्ठेन्निर्भयचेतसा
सगळे जे दिसते ते महादेवीच आहे; तीच पाहणारी आणि साक्षी आहे. हे मनाशी ठेऊन, निर्धास्तपणे राहावे.
कृत्वा नित्यविधिं सम्यग्गन्तव्यं सदसि द्विजान् । समाहूय च प्रष्टव्यो धर्मशास्त्रविनिर्णयः
दैनंदिन विधी नीट पार पाडून, नंतर ब्राह्मणांच्या सभेत जावे. त्यांना बोलावून, धर्मशास्त्राचा निर्णय विचारावा.
सम्पूज्य ब्राह्मणान्पूज्यान्वेदवेदान्तपारगान् । गोभूहिरण्यादिकं च देयं पात्रेषु सर्वदा
वेद आणि वेदांत जाणणाऱ्या पूज्य ब्राह्मणांचा सन्मान करावा. गायी, जमीन, सोने वगैरे नेहमी योग्य पात्रांना द्यावे.
अविद्वान्ब्राह्मणः कोऽपि नैव पूज्यः कदाचन । आहारादधिकं नैव देयं मूर्खाय कर्हिचित्
अज्ञानी ब्राह्मणाचा कधीच सन्मान करू नये. मूर्खाला कधीच अन्नापेक्षा जास्त काही द्यू नये.
न वा लोभात्त्वया पुत्र कर्तव्यं धर्मलङ्घनम् । अतः परं न कर्तव्यं क्वचिद्विप्रावमाननम्
मुला, लोभापोटी कधीच धर्मभंग करू नकोस. याशिवाय, कुठेही ब्राह्मणांचा अपमान करू नकोस.
ब्राह्मणा भूमिदेवाश्च माननीयाः प्रयत्नतः । कारणं क्षत्रियाणां च द्विजा एव न संशयः
ब्राह्मण आणि भूमीचे देव यांचा जाणीवपूर्वक सन्मान करावा. क्षत्रियांचा आधार हे द्विजच आहेत, यात शंका नाही.
अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मणः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् । तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति
पाण्यातून अग्नी, ब्राह्मणांतून क्षत्रिय आणि दगडातून लोखंड उत्पन्न होते. त्यांचे तेज सर्वत्र असले तरी, शेवटी आपल्या मूळातच शांत होते.
तस्माद्राज्ञा विशेषेण माननीया मुखोद्भवाः । दानेन विनयेनैव सर्वथा भूतिमिच्छता
म्हणून, जो राजा भरभराटीची इच्छा करतो त्याने मुखातून जन्मलेल्या लोकांचा दान आणि नम्रतेने विशेष सन्मान करावा.
दण्डनीतिः सदा कार्या धर्मशास्त्रानुसारतः । कोशस्य संग्रहः कार्यो नूनं न्यायागतस्य ह
दंड देण्याची नीती नेहमी धर्मशास्त्राच्या आधारानेच पाळावी; आणि खजिना गोळा करताना नेहमी न्यायानेच वागावे.
त्रिशङ्कूपाख्यानवर्णनम् एवं प्रबोधितः पित्रा त्रिशङ्कुः प्रणतो नृपः । तथेति पितरं प्राह प्रेमगद्गदया गिरा
वडिलांनी समजावून सांगितल्यावर त्रिशंकू राजाने नम्रपणे वडिलांना वंदन केले आणि प्रेमाने थरथरणाऱ्या आवाजात 'तसेच होईल' असे उत्तर दिले.
विप्रानाहूय मन्त्रज्ञान्वेदशास्त्रविशारदान् । अभिषेकाय सम्भारान् कारयामास सत्वरम्
त्याने मंत्र जाणणारे, वेदशास्त्रात पारंगत असलेले ब्राह्मण पटकन बोलावले आणि अभिषेकासाठी लागणाऱ्या सर्व वस्तूंची तयारी केली.
सलिलं सर्वतीर्थानां समानाय्य विशांपतिः । प्रकृतीश्च समाहूय सामन्तान्भूपतींस्तथा
लोकांचा स्वामी असलेल्या राजाने सर्व तीर्थांचे पाणी आणले आणि आपल्या मंत्री, सामंत आणि इतर राजे यांनाही बोलावले.
पुण्येऽह्नि विधिवत्तस्मै ददावासनमुत्तमम् । अभिषिच्य सुतं राज्ये त्रिशङ्कुं विधिवत्पिता
शुभ दिवशी, विधिपूर्वक त्याला उत्तम आसन दिले; आणि वडिलांनी त्रिशंकू या आपल्या मुलाचा विधिपूर्वक राज्याभिषेक केला.
तृतीयमाश्रमं पुण्यं जग्राह भार्यया युतः । वने त्रिपथगाकूले चचार दुश्चरं तपः
नंतर पत्नीसमवेत तिसऱ्या पवित्र आश्रमात प्रवेश केला आणि तीन प्रवाहांच्या काठावर कठीण तपश्चर्या केली.
काले प्राप्ते ययौ स्वर्गं पूजितस्त्रिदशैरपि । इन्द्रासनसमीपस्थो रराज रविवत्सदा
वेळ येताच तो स्वर्गात गेला, तिथे देवतांनीही त्याचा सन्मान केला; आणि इंद्राच्या सिंहासनाजवळ बसून तो नेहमी सूर्याप्रमाणे तेजस्वी दिसत होता.
राजोवाच पूर्वं भगवता प्रोक्तं कथायोगेन साम्प्रतम् । सत्यव्रतो वसिष्ठेन शप्तो दोग्ध्रीवधात्किल
राजा म्हणाला: पूर्वी भगवंतांनी कथेत सांगितल्याप्रमाणे, सत्यव्रताने दुध देणाऱ्या गायीचा वध केल्यामुळे वसिष्ठांनी त्याला शाप दिला.
कुपितेने पिशाचत्वं प्रापितो गुरुणा ततः । कथं मुक्तः पिशाचत्वादित्येतत्संशयः प्रभो
तेव्हा रागावलेल्या गुरूंनी त्याला पिशाच्च बनवले; मग तो त्या अवस्थेतून कसा मुक्त झाला? हेच माझे शंका आहे, प्रभो.
न सिंहासनयोग्यो हि भवेच्छापसमन्वितः । मुनिना मोचितः शापात्केनान्येन च कर्मणा
शापित व्यक्ती सिंहासनावर बसण्यास योग्य नसते; त्या ऋषींनी त्याचा शाप दूर केला आणि दुसऱ्या एका कृतीमुळेही तो मुक्त झाला.
एतन्मे ब्रूहि विप्रर्षे शापमोक्षणकारणम् । आनीतस्तु कथं पित्रा स्वगृहे तादृशाकृतिः
हे ब्राह्मणश्रेष्ठा, मला हे सांग: त्याच्या शापमुक्तीचे कारण काय होते आणि वडिलांनी त्याला अशा अवस्थेत आपल्या घरी कसा आणला?
व्यास उवाच - वसिष्ठेन च शप्तोऽसौ सद्यः पैशाचतां गतः । दुर्वेषश्चातिदुर्धर्षः सर्वलोकभयङ्करः
व्यास म्हणाले: वसिष्ठांनी शाप दिल्यावर तो लगेचच पिशाच्च झाला, अत्यंत द्वेषी आणि कोणाच्याही आवाक्यात न येणारा, सर्व जगाला भयभीत करणारा.