उद्यतः श्रीमहादेव्या निषिद्धः संस्थितः पुनः । तस्माद् गच्छन्तु तं शीघ्रं ज्येष्ठपुत्रं महाबलम्
श्रीमहादेवीने त्याला हे करायला निघाला असताना थांबवले आणि तो तसाच उभा राहिला; म्हणून माझ्या ज्येष्ठ, बलाढ्य पुत्राला लवकर इथे आणा.
आश्वास्य वचनैरत्र तरसैवानयन्त्विह । अभिषिच्य सुतं राज्ये औरसं पालनक्षमम्
त्याला शब्दांनी धीर द्या आणि पटकन इथे आणा; माझ्या योग्य आणि राज्य चालवण्यास समर्थ असलेल्या मूळ पुत्राचा अभिषेक करा.
वनं यास्यामि शान्तोऽहं तपसे कृतनिश्चयः । इत्युक्त्वा मन्त्रिणः सर्वान्प्रेषयामास पार्थिवः
मी शांतपणे वनात जाईन आणि तप करण्याचा निर्धार केला आहे. असे सांगून राजाने सर्व मंत्री पाठवले.
तस्यैवानयनार्थं हि प्रीतिप्रवणमानसः । ते गत्वा तं समाश्वास्य मन्त्रिणः पार्थिवात्मजम्
त्याला परत आणण्यासाठी प्रेमाने भरलेल्या मंत्र्यांनी जाऊन राजपुत्राला धीर दिला.
अयोध्यायां महात्मानं मानपूर्वं समानयन् । दृष्ट्वा सत्यव्रतं राजा दुर्बलं मलिनाम्बरम्
मंत्र्यांनी त्या महात्म्याला अयोध्येत मानपूर्वक आणले; सत्यव्रत दुर्बल आणि मळके वस्त्र घातलेला पाहून,
जटाजूटधरं क्रूरं चिन्तातुरमचिन्तयत् । किं कृतं निष्ठुरं कर्म मया पुत्रो विवासितः
जटाजूट धारण केलेला, कठोर दिसणारा आणि चिंता केलेला मुलगा पाहून राजाने विचार केला — मी काय कठोर कर्म केले, जो मुलगा मी वनवास दिला?
राज्यार्हश्चातिमेधावी जानता धर्मनिश्चयम् । इति सञ्चिन्त्य मनसा तमालिङ्य महीपतिः
राज्याला योग्य, अतिशय बुद्धिमान आणि धर्माचा खरा अर्थ जाणणारा — असे मनात विचार करून राजाने त्याला मिठी मारली.
आसने स्वसमीपशे समाश्वास्योपवेशयत् । उपविष्टं सुतं राजा प्रेमपूर्वमुवाच ह
राजाने त्याला स्वतःजवळ बसवले आणि धीर दिला; मुलगा बसल्यावर राजाने प्रेमाने त्याच्याशी बोलायला सुरुवात केली.
प्रेमगद्गदया वाचा नीतिशास्त्रविशारदः । राजोवाच - पुत्र धर्मे मतिः कार्या माननीया मुखोद्भवाः
प्रेमाने गदगदलेल्या आवाजात, नीतीशास्त्रात निपुण असलेला राजा म्हणाला — पुत्रा, तुझे मन नेहमी धर्माकडे असावे; मुखातून उत्पन्न झालेले (ब्राह्मण) नेहमी मान द्यावेत.
न्यायागतं धनं ग्राह्यं रक्षणीयाः सदा प्रजाः । नासत्यं क्वापि वक्तव्यं नामार्गे गमनं क्वचित्
न्यायाने मिळालेले धन स्वीकारावे; प्रजांची नेहमी काळजी घ्यावी. कधीही असत्य बोलू नकोस आणि चुकीच्या मार्गाने जाऊ नकोस.
शिष्टप्रोक्तं प्रकर्तव्यं पूजनीयास्तपस्विनः । हन्तव्या दस्यवः क्रूरा इन्द्रियाणां तथा जयः
शहाण्यांनी सांगितलेलेच वागावे. तपस्वी लोकांचा सन्मान करावा. क्रूर चोरट्यांना शिक्षा द्यावी आणि इंद्रियांवर विजय मिळवावा.
कर्तव्यं कार्यसिद्ध्यर्थं राज्ञा पुत्र सदैव हि । मन्त्रस्तु सर्वथा गोप्यः कर्तव्यः सचिवैः सह
राजाने नेहमीच आपली कामे साधण्यासाठी प्रयत्न करावा, मुला. मंत्रणा नेहमी गुप्त ठेवावी आणि ती फक्त मंत्र्यांसोबतच करावी.
नोपेक्ष्योऽल्पोऽपि कृतिना रिपुः सर्वात्मना सुत । न विश्वसेत्परासक्तं सचिवं च तथा नतम्
शहाण्या माणसाने अगदी लहान शत्रूलाही कधी दुर्लक्ष करू नये, मुला. जो मंत्री दुसऱ्यांशी जास्त जोडलेला आहे किंवा दुसऱ्यांच्या अधीन आहे, त्याच्यावर विश्वास ठेवू नये.
चाराः सर्वत्र योक्तव्याः शत्रुमित्रेषु सर्वथा । धर्मे मतिः सदा कार्या दानं दद्याच्च नित्यशः
शत्रू आणि मित्र या दोघांतही सर्वत्र गुप्तहेर ठेवावेत. नेहमी धर्मात मन लावावे आणि नेहमी दान द्यावे.
शुष्कवादो न कर्तव्यो दुष्टसङ्गं च वर्जयेत् । यष्टव्या विविधा यज्ञाः पूजनीया महर्षयः
फुकाचा वाद करू नये आणि वाईट संगती टाळावी. विविध यज्ञ करावेत आणि महर्षींचा सन्मान करावा.
न विश्वसेत्स्त्रियं क्वापि स्त्रैणं द्यूतरतं नरम् । अत्यादरो न कर्तव्यो मृगयायां कदाचन
कोठेही स्त्रीवर, स्त्रीसंगात रमणाऱ्या किंवा जुगार खेळणाऱ्या पुरुषावर कधीच विश्वास ठेवू नये. शिकार करण्याची अतिशय आवड कधीही ठेवू नये.
द्यूते मद्ये तथा गेये नूनं वारवधूषु च । स्वयं तद्विमुखो भूयात् प्रजास्तेभ्यश्च रक्षयेत्
जुगार, दारू, गाणे आणि वेश्यांपासून नक्कीच दूर राहावे. स्वतःही त्यापासून दूर राहावे आणि प्रजेलाही त्यापासून वाचवावे.
ब्राह्मे मुहूर्ते कर्तव्यमुत्थानं सर्वथा सदा । स्नानादिकं सर्वविधिं विधाय विधिवद्यथा
नेहमी ब्रह्ममुहूर्ताला उठावे. त्यानंतर स्नान वगैरे सर्व विधी नीट आणि नियमाने करावेत.
पराशक्तेः परां पूजां भक्त्या कुर्यात्सुदीक्षितः । पुत्रैतज्जन्मसाफल्यं पराशक्तेः पदार्चनम्
पराशक्तीची भक्तीभावाने आणि एकाग्रतेने पूजा करावी. मुला, जन्माचे खरे सार्थक म्हणजे पराशक्तीच्या पायांची सेवा करणे.
सकृत्कृत्वा महापूजां दैवीपादजलं पिबन् । न जातु जननीगर्भे गच्छेदिति विनिश्चयः
एकदाच जरी मोठी पूजा करून देवीच्या पायातील पाणी प्यायले, तरी पुन्हा आईच्या पोटी जन्म घ्यावा लागणार नाही, हे निश्चित.
सर्वं दृश्यं महादेवी द्रष्टा साक्षी च सैव हि । इति तद्भावभरितस्तिष्ठेन्निर्भयचेतसा
सगळे जे दिसते ते महादेवीच आहे; तीच पाहणारी आणि साक्षी आहे. हे मनाशी ठेऊन, निर्धास्तपणे राहावे.
कृत्वा नित्यविधिं सम्यग्गन्तव्यं सदसि द्विजान् । समाहूय च प्रष्टव्यो धर्मशास्त्रविनिर्णयः
दैनंदिन विधी नीट पार पाडून, नंतर ब्राह्मणांच्या सभेत जावे. त्यांना बोलावून, धर्मशास्त्राचा निर्णय विचारावा.
सम्पूज्य ब्राह्मणान्पूज्यान्वेदवेदान्तपारगान् । गोभूहिरण्यादिकं च देयं पात्रेषु सर्वदा
वेद आणि वेदांत जाणणाऱ्या पूज्य ब्राह्मणांचा सन्मान करावा. गायी, जमीन, सोने वगैरे नेहमी योग्य पात्रांना द्यावे.
अविद्वान्ब्राह्मणः कोऽपि नैव पूज्यः कदाचन । आहारादधिकं नैव देयं मूर्खाय कर्हिचित्
अज्ञानी ब्राह्मणाचा कधीच सन्मान करू नये. मूर्खाला कधीच अन्नापेक्षा जास्त काही द्यू नये.
न वा लोभात्त्वया पुत्र कर्तव्यं धर्मलङ्घनम् । अतः परं न कर्तव्यं क्वचिद्विप्रावमाननम्
मुला, लोभापोटी कधीच धर्मभंग करू नकोस. याशिवाय, कुठेही ब्राह्मणांचा अपमान करू नकोस.
ब्राह्मणा भूमिदेवाश्च माननीयाः प्रयत्नतः । कारणं क्षत्रियाणां च द्विजा एव न संशयः
ब्राह्मण आणि भूमीचे देव यांचा जाणीवपूर्वक सन्मान करावा. क्षत्रियांचा आधार हे द्विजच आहेत, यात शंका नाही.
अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मणः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् । तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति
पाण्यातून अग्नी, ब्राह्मणांतून क्षत्रिय आणि दगडातून लोखंड उत्पन्न होते. त्यांचे तेज सर्वत्र असले तरी, शेवटी आपल्या मूळातच शांत होते.
तस्माद्राज्ञा विशेषेण माननीया मुखोद्भवाः । दानेन विनयेनैव सर्वथा भूतिमिच्छता
म्हणून, जो राजा भरभराटीची इच्छा करतो त्याने मुखातून जन्मलेल्या लोकांचा दान आणि नम्रतेने विशेष सन्मान करावा.
दण्डनीतिः सदा कार्या धर्मशास्त्रानुसारतः । कोशस्य संग्रहः कार्यो नूनं न्यायागतस्य ह
दंड देण्याची नीती नेहमी धर्मशास्त्राच्या आधारानेच पाळावी; आणि खजिना गोळा करताना नेहमी न्यायानेच वागावे.
त्रिशङ्कूपाख्यानवर्णनम् एवं प्रबोधितः पित्रा त्रिशङ्कुः प्रणतो नृपः । तथेति पितरं प्राह प्रेमगद्गदया गिरा
वडिलांनी समजावून सांगितल्यावर त्रिशंकू राजाने नम्रपणे वडिलांना वंदन केले आणि प्रेमाने थरथरणाऱ्या आवाजात 'तसेच होईल' असे उत्तर दिले.