गत्वा तस्मिन्वने रम्ये नानाद्रुमसमाकुले । नारदान्मन्त्रमासाद्य नवाक्षरमनुत्तमम्
त्या रम्य आणि विविध झाडांनी भरलेल्या वनात पोहोचल्यावर, त्याला नारदांकडून सर्वोत्तम नवाक्षरी मंत्र मिळाला.
जजाप मन्त्रमत्यर्थं प्रेमपूरितमानसः । परितुष्टा तदा देवी सगुणा तारिणी शिवा
त्याने प्रेमाने मन एकाग्र करून तो मंत्र खूप वेळ जपला. तेव्हा गुणांनी युक्त, तारक आणि मंगल अशी देवी प्रसन्न झाली.
सिंहारूढा स्थिता चाग्रे दिव्यरूपा मनोरमा । वारुणीपानसम्मत्ता मदाघूर्णितलोचना
ती सिंहावर बसलेली, दिव्य आणि मनोहारी रूपात, वारुणीच्या मद्याने मस्त झालेली, डोलणाऱ्या डोळ्यांनी त्याच्या समोर प्रकट झाली.
दृष्ट्वा तां दिव्यरूपां च प्रेमाकुलितलोचनः । प्रणम्य शिरसा प्रीत्या तुष्टाव जगदम्बिकाम्
त्या देवीचे दिव्य रूप पाहून, प्रेमाने डोळे भरून आले. त्याने आनंदाने डोकं टेकवून जगदंबेची स्तुती केली.
इलोवाच दिव्यं च ते भगवति प्रथितं स्वरूपं दृष्टं मया सकललोकहितानुरूपम् । वन्दे त्वदंघ्रिकमलं सुरसङ्घसेव्यं कामप्रदं जननि चापि विमुक्तिदं च
इला म्हणाली - "हे भगवती, मी तुझे सर्व लोकांच्या कल्याणासाठी प्रसिद्ध असलेले दिव्य रूप पाहिले. मी तुझ्या कमलासारख्या पायांना वंदन करतो, जे देवांनी सेविलेले, इच्छा पूर्ण करणारे, जननी आणि मुक्ती देणारे आहेत."
को वेत्ति तेऽम्ब भुवि मर्त्यतनुर्निकामं मुह्यन्ति यत्र मुनयश्च सुराश्च सर्वे । ऐश्वर्यमेतदखिलं कृपणे दयां च दृष्ट्वैव देवि सकलं किल विस्मयो मे
"आई, या पृथ्वीवर तुझे मर्त्य रूप कोण ओळखू शकतो? जिथे सर्व मुनी आणि देवही गोंधळतात. तुझ्या सर्व ऐश्वर्य आणि दीनावर केलेल्या दयेचे दर्शन घडल्यावर, देवी, मी पूर्णपणे आश्चर्यचकित झालो आहे."
शम्भुर्हरिः कमलजो मघवा रविश्च वित्तेशवह्निवरुणाः पवनश्च सोमः । जानन्ति नैव वसवोऽपि हि ते प्रभावं बुध्येत्कथं तव गुणानगुणो मनुष्यः
"शंभू, हरि, कमलज, इंद्र, सूर्य, कुबेर, अग्नी, वरुण, वायू आणि सोम - हे वसूसुद्धा तुझ्या सामर्थ्याला जाणत नाहीत. मग साधा माणूस, ज्याच्यात गुण नाहीत, तो तुझे गुण कसे समजू शकेल?"
जानाति विष्णुरमितद्युतिरम्ब साक्षा- त्त्वां सात्त्विकीमुदधिजां सकलार्थदां च । को राजसीं हर उमां किल तामसीं त्वां वेदाम्बिके न तु पुनः खलु निर्गुणां त्वाम्
"अमित तेजाचा विष्णू तुला प्रत्यक्ष सत्त्वगुणी, समुद्रातून जन्मलेली आणि सर्व काही देणारी म्हणून ओळखतो. परंतु, रजोगुणी उमा किंवा तमोगुणी रूपात तुला कोण ओळखतो, वेदांची जननी? आणि निर्गुण रूपात तर तुला कोणीच ओळखू शकत नाही."
क्वाहं सुमन्दमतिरप्रतिमप्रभावः क्वायं तवातिनिपुणो मयि सुप्रसादः । जाने भवानि चरितं करुणासमेतं यत्सेवकांश्च दयसे त्वयि भावयुक्तान्
"मी तर मंदबुद्धी आणि क्षुद्र सामर्थ्याचा, आणि तुझी अतिशय कुशलता आणि माझ्यावर केलेली अपार कृपा - हे कसे शक्य? भवानी, मला माहीत आहे की तुझे सर्व चरित्र करुणेने भरलेले आहे, कारण जे भक्तिभावाने सेवा करतात त्यांच्यावर तू नेहमी दया करतेस."
वृत्तस्त्वया हरिरसौ वनजेशयापि नैवाचरत्यपि मुदं मधुसूदनश्च । पादौ तवादिपुरुषः किल पावकेन कृत्वा करोति च करेण शुभौ पवित्रौ
"तुझी सेवा हरि आणि ब्रह्मा करतात, तरीही मधुसूदनासुद्धा खरा आनंद अनुभवत नाही. आदिपुरुष तुझे पाय अग्नीने शुद्ध करतो आणि हाताने शुभ व पवित्र बनवतो."
वाञ्छत्यहो हरिरशोक इवातिकामं पादाहतिं प्रमुदितः पुरुषः पुराणः । तां त्वं करोषि रुषिता प्रणतं च पादे दृष्ट्वा पतिं सकलदेवनुतं स्मरार्तम्
"हरि अतिशय इच्छेने तुझ्या पायाचा स्पर्श मिळवू पाहतो आणि आदिपुरुष आनंदित होतो. पण तू रागावलीस की, तुझ्या पायाशी नतमस्तक असलेल्यालाही, सर्व देवांनी पूज्य असलेल्या, प्रेमाने व्याकुळ झालेल्या पतीला सुद्धा शिक्षा करतेस."
वक्षःस्थले वससि देवि सदैव तस्य पर्यङ्कवत्सुचरिते विपुलेऽतिशान्ते । सौदामिनीव सुघने सुविभूषिते च किं ते न वाहनमसौ जगदीश्वरोऽपि
"देवी, तू नेहमी त्याच्या विशाल, शांत आणि सुंदर छातीवर, जणू पलंगासारखी, वीज घनदाट मेघावर शोभावी तशी वसतेस. तो जगाचा स्वामी असला तरी, तोच तुझा वाहन नाही का?"
त्वं चेज्जहासि मधुसूदनमम्ब कोपा- न्नैवार्चितोऽपि स भवेत्किल शक्तिहीनः । प्रत्यक्षमेव पुरुषं स्वजनास्त्वजन्ति शान्तं श्रियोज्झितमतीव गुणैर्वियुक्तम्
आई, जर तूं रागावून मधुसूदनाला सोडून दिलंस, तर त्याचं पूजन केलं तरी तो नक्कीच शक्तिहीन होईल. कारण, अगदी आपला माणूस असला तरी, जो शांत, लक्ष्मीपासून वंचित आणि गुणरहित असतो, त्याला लोक सोडून देतात हे प्रत्यक्ष दिसतं.
ब्रह्मादयः सुरगणा न तु किं युवत्यो ये त्वत्पदाम्बुजमहर्निशमाश्रयन्ति । मन्ये त्वयैव विहिताः खलु ते पुमांसः किं वर्णयामि तव शक्तिमनन्तवीर्ये
ब्रह्मा आणि इतर देवतांबद्दल काय सांगावं — अगदी तरुण स्त्रियांबद्दल तर बोलायलाच नको — कारण जे पुरुष रात्रंदिवस तुझ्या पादुकांवर आश्रय घेतात, त्यांनाही तुझ्याच कृपेने सामर्थ्य मिळतं असं मला वाटतं. तुझ्या अनंत शक्तीचं वर्णन मी कसं करू?
त्वं नापुमान्न च पुमानिति मे विकल्पो याकासि देवि सगुणा ननु निर्गुणा वा । तां त्वां नमामि सततं किल भावयुक्तो वाञ्छामि भक्तिमचलां त्वयि मातरं तु
देवी, तू पुरुष आहेस की नाहीस, याबद्दल मला शंका वाटते. कारण तू गुणांसह आणि गुणांशिवाय अशा दोन्ही स्वरूपात प्रकट होतेस. मी तुला नेहमी भक्तीभावाने वंदन करतो आणि तुझ्यावर अढळ श्रद्धा राहो अशी इच्छा करतो, आई.
सूत उवाच इति स्तुत्वा महीपालो जगाम शरणं तदा । परितुष्टा ददौ देवी तत्र सायुज्यमात्मनि
सूतम्हणाला: अशा प्रकारे तिची स्तुती करून त्या राजाने तिच्या चरणी शरणागती पत्करली. देवी प्रसन्न होऊन तिने त्याला स्वतःशी एकरूपता दिली.
सुद्युम्नस्तु ततः प्राप पदं परमकं स्थिरम् । तस्या देव्याः प्रसादेन मुनीनामपि दुर्लभम्
त्या देवीच्या कृपेने सुध्युम्नाला ते परम, अढळ स्थान मिळालं, जे ऋषींनाही सहज मिळत नाही.
पुरूरवस उर्वश्याश्च चरित्रवर्णनम् सूत उवाच सुद्युने तु दिवं याते राज्यं चक्रे पुरूरवाः । सगुणश्च सुरूपश्च प्रजारञ्जनतत्परः
सूतम्हणाला: सुध्युम्न स्वर्गात गेल्यावर पुरूरवा राजा झाला. तो गुणी, देखणा आणि प्रजेचा नेहमीच आनंद राखणारा होता.
प्रतिष्ठाने पुरे रम्ये राज्यं सर्वनमस्कृतम् । चकार सर्वधर्मज्ञः प्रजारक्षणतत्परः
सुंदर प्रतिष्ठान नगरीत त्याने सर्वांच्या मान्यतेचं राज्य स्थापलं. तो सर्व धर्म जाणणारा आणि प्रजेला नेहमीच रक्षण करणारा होता.
मन्त्रः सुगुप्तस्तस्यासीत्परत्राभिज्ञता तथा । सदैवोत्साहशक्तिश्च प्रभुशक्तिस्तथोत्तमा
त्याच्याकडे गुप्त मंत्र, परलोकाची ओळख, नेहमीची उमेद आणि शक्ती, तसेच उत्तम राजसत्ता होती.
सामदानादयः सर्वे वशगास्तस्य भूपतेः । वर्णाश्रमान्स्वधर्मस्थान्कुर्वन् राज्यं शशास ह
साम, दान इत्यादी सर्व उपाय त्याच्या ताब्यात होते. त्याने सर्व वर्ण आणि आश्रमांना त्यांच्या धर्मात ठेवून राज्य केलं.
यज्ञांश्च विविधांश्चक्रे स राजा बहुदक्षिणान् । दानानि च पवित्राणि ददावथ नराधिपः
त्या राजाने अनेक प्रकारचे, मोठ्या दक्षिणेचे यज्ञ केले आणि पवित्र दानं दिली.
तस्य रूपगुणौदार्यशीलद्रविणविक्रमान् । श्रुत्वोर्वशी वशीभूता चकमे तं नराधिपम्
त्याच्या रूप, गुण, उदारता, स्वभाव, संपत्ती आणि शौर्य ऐकून उर्वशी त्याच्या प्रेमात पडली आणि तिला तो राजा आवडू लागला.
ब्रह्मशापाभितप्ता सा मानुषं लोकमास्थिता । गुणिनं तं नृपं मत्वा वरयामास मानिनी
ब्रह्मदेवाच्या शापाने व्याकुळ होऊन ती मानवी लोकात आली आणि त्या गुणी राजाला निवडून, अभिमानिनीने त्याच्याशी विवाह केला.
समयं चेदृशं कृत्वा स्थिता तत्र वराङ्गना । एतावुरणकौ राजन्न्यस्तौ रक्षस्व मानद
तिने असं ठरवून त्या ठिकाणी राहायला सुरुवात केली: 'राजा, या माझ्या दोन कोकरांचं रक्षण तू करावंस, हे तुझं कर्तव्य आहे.'
घृतं मे भक्षणं नित्यं नान्यत्किञ्चिन्नृपाशनम् । नेक्षे त्वां च महाराज नग्नमन्यत्र मैथुनात्
'माझं नेहमीचं अन्न तुपच असावं, दुसरं काही मी खाणार नाही. आणि, हे महराजा, मैथुनाच्या वेळी सोडून इतर वेळी तू मला नग्न पाहू नकोस.'
भाषाबन्धस्त्वयं राजन् यदि भग्नो भविष्यति । तदा त्यक्त्वा गमिष्यामि सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्
'राजा, हा शब्दभंग झाला, तर मी तुला सोडून निघून जाईन; हे मी खरं सांगते.'
अङ्गीकृतं च तद्राज्ञा कामिन्या भाषितं तु यत् । स्थिता भाषणबन्धेन शापानुगहकाम्यया
त्या कामिनीने जे सांगितलं ते राजाने मान्य केलं. शापाचा परिणाम व्हावा म्हणून ती त्या कराराला बांधली राहिली.
रेमे तदा स भूपालो लीनो वर्षगणान्बहून् । धर्मकर्मादिकं त्यक्त्वा चोर्वश्या मदमोहितः
मग तो राजा उर्वशीच्या प्रेमात गुंतून, अनेक वर्षे धर्म व इतर कर्तव्य सोडून, तिच्या मोहात रमला.
एकचित्तस्तु सञ्जातस्तन्मनस्को महीपतिः । न शशाक तया हीनः क्षणमप्यतिमोहितः
त्याचं मन पूर्णपणे तिच्यात गुंतलं, आणि ती नसली की तो राजा क्षणभरही राहू शकत नव्हता; तो पूर्णपणे तिच्या मोहात पडला होता.