आगमिष्यति धर्मात्मा साहाय्यार्थं धनुर्धरः । पराशक्तेः प्रसादेन सामर्थ्यं तस्य चातुलम्
तो धर्मात्मा धनुर्धारी तुमच्या मदतीला येईल. पराशक्तीच्या कृपेने त्याचं सामर्थ्य अतुलनीय असेल.
हरेः सुवचनाद्देवा ययुः सर्वे सवासवाः । अयोध्यायां महाराज शशादतनयं प्रति
हरीच्या आज्ञेने सर्व देवता आणि इंद्र, हे महाराज, अयोध्येला शशादपुत्राकडे गेले.
तानागतान् सुरान् राजा पूजयामास धर्मतः । पप्रच्छागमने राजा प्रयोजनमतन्द्रितः
राजाने आलेल्या देवतांचे धर्माप्रमाणे स्वागत केले आणि त्यांच्या येण्यामागचं कारण लक्षपूर्वक विचारलं.
राजोवाच - धन्योऽहं पावितश्चास्मि जीवितं सफलं मम । यदागत्य गृहे देवा ददुश्च दर्शनं महत्
राजा म्हणाला — मी धन्य आहे, पावन झालो आहे; माझं जीवन सार्थक झालं, कारण देवता माझ्या घरी आल्या आणि मला आपलं दर्शन दिलं.
ब्रुवन्तु कृत्यं देवेशा दुःसाध्यमपि मानवैः । करिष्यामि महत्कार्यं सर्वथा भवतां महत्
देवताधिपतींनी आपलं कार्य सांगावं, ते माणसांना कठीण असलं तरी चालेल. मी तुमचं हे मोठं कार्य सर्वतोपरी पूर्ण करीन.
देवा ऊचुः - साहाय्यं कुरु राजेन्द्र सखा भव शचीपतेः । संग्रामे जय दैत्येन्द्रान्दुर्जयांस्त्रिदशैरपि
देवता म्हणाल्या — हे राजेंद्र, आमचं साहाय्य कर आणि शचीपती इंद्राचा मित्र हो. या युद्धात, देवतांनाही जिंकता न येणाऱ्या दैत्यराजांना तू पराभूत कर.
पराशक्तिप्रसादेन दुर्लभं नास्ति ते क्वचित् । विष्णुना प्रेरिताश्चैवमागतास्तव सन्निधौ
पराशक्तीच्या कृपेने तुझ्यासाठी काहीही अशक्य नाही. विष्णूने आम्हाला पाठवलं म्हणूनच आम्ही तुझ्या समोर आलो आहोत.
राजोवाच - पार्ष्णिग्राहो भवाम्यद्य देवानां सुरसत्तमाः । इन्द्रो मे वाहनं तत्र भवेद्यदि सुराधिपः
राजा म्हणाला — आज मी देवतांसाठी पायाच्या टाचा पकडणारा होईन, हे श्रेष्ठ देवहो. तिथे इंद्र माझं वाहन असावा, जर तो सुराधिपती तयार असेल तर.
संग्रामं तु करिष्यामि दैत्यैर्देवकृतेऽधुना । आरुह्येन्द्रं गमिष्यामि सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्
आता मी देवतांसाठी दैत्यांशी युद्ध करीन. इंद्रावर आरूढ होऊन मी जाईन; हे मी सत्य सांगतो.
तदोचुर्वासवं देवाः कर्तव्यं कार्यमद्भुतम् । पत्रं भव नरेन्द्रस्य त्यक्त्वा लज्जां शचीपते
तेव्हा देवता इंद्राला म्हणाले — हे अद्भुत कार्य तुला करावं लागेल. राजाचं वाहन हो, शचीपती, आणि लाज सोड.
लज्जमानस्तदा शक्रः प्रेरितो हरिणा भृशम् । बभूव वृषभस्तूर्णं रुद्रस्येवापरो महान्
त्या वेळी इंद्राला लाज वाटली, पण हरीने त्याला जोरात प्रेरणा दिली आणि तो लगेचच मोठा वृषभ झाला, जणू दुसरा रुद्रच.
तमारुरोह राजासौ संग्रामगमनाय वै । स्थितः ककुदि येनास्य ककुत्स्थस्तेन चाभवत्
राजा युद्धासाठी त्याच्या पाठीवर बसला. इंद्राच्या पाठीवर उभा राहिल्यामुळे त्याला ककुत्स्थ हे नाव मिळालं.
इन्द्रो वाहः कृतो येन तेन नाम्नेन्द्रवाहकः । पुरं जितं तु दैत्यानां तेनाभूच्च पुरञ्जयः
इंद्र त्याचं वाहन झाल्यामुळे त्याला इंद्रवाहक असं नाव पडलं. दैत्यांचं नगर जिंकल्यामुळे त्याला पुरंजय असंही म्हणू लागले.
जित्वा दैत्यान्महाबाहुर्धनं तेषां प्रदत्तवान् । पप्रच्छ चैवं राजर्षेरिति सख्यं बभूव ह
महाबाहू राजाने दैत्यांचा पराभव करून त्यांचं धन तुला दिलं. त्याने राजर्षीला विचारलं आणि त्यामुळे त्यांची मैत्री झाली.
ककुत्स्थश्चातिविख्यातो नृपतिस्तस्य वंशजाः । काकुत्स्था भुवि राजानो बभूवुर्बहुविश्रुताः
ककुत्स्थ हा फार प्रसिद्ध राजा होता. त्याच्या वंशातील राजे पृथ्वीवर खूप नावाजले गेले.
ककुत्स्थस्याभवत्पुत्रो धर्मपत्न्यां महाबलः । अनेना विश्रुतस्तस्य पृथुः पुत्रश्च वीर्यवान्
ककुत्स्थाला त्याच्या धर्मपत्नीपासून एक अत्यंत बलवान मुलगा झाला. त्याचे नाव अनेना होते, जो प्रसिद्ध झाला. त्याला पृथु नावाचा पराक्रमी मुलगा झाला.
विष्णोरंशः स्मृतः साक्षात्पराशक्तिपदार्चकः । विश्वरन्धिस्तु विज्ञेयः पृथोः पुत्रो नराधिपः
पृथुचा मुलगा विश्वरंधी हा विष्णूचा अंश मानला जातो आणि तो पराशक्तीची भक्ती करणारा राजा होता.
चन्द्रस्तस्य सुतः श्रीमान् राजा वंशकरः स्मृतः । तत्सुतो युवनाश्वस्तु तेजस्वी बलवत्तरः
त्याचा तेजस्वी आणि वंशाचा वाढ करणारा मुलगा चंद्र होता, जो राजा म्हणून ओळखला जातो. त्याचा मुलगा युवनाश्व हा अधिक तेजस्वी आणि बलवान होता.
शावन्तो युवनाश्वस्य जज्ञे परमधार्मिकः । शावन्ती निर्मिता तेन पुरी शक्रपुरीसमा
युवनाश्वाचा पुत्र शावंत हा अत्यंत धर्मनिष्ठ होता. त्याने शावंती नावाचे नगर बांधले, जे इंद्रपुरीसारखे भव्य होते.
बृहदश्वस्तु पुत्रोऽभूच्छावन्तस्य महात्मनः । कुवलयाश्वः सुतस्तस्य बभूव पृथिवीपतिः
महात्मा शावंताचा पुत्र बृहदश्व झाला. त्याचा मुलगा कुबलयाश्व हा पृथ्वीचा राजा झाला.
धुन्धुर्नामा हतो दैत्यस्तेनासौ पृथिवीतले । धुन्धुमारेति विख्यातं नाम प्रापातिविश्रुतम्
त्याने धुंधु नावाच्या दैत्याचा पृथ्वीवर वध केला. त्यामुळे त्याला धुंधुमार असे प्रसिद्ध नाव मिळाले.
पुत्रस्तस्य दृढाश्वस्तु पालयामास मेदिनीम् । दृढाश्वस्य सुतः श्रीमान्हर्यश्व इति कीर्तितः
त्याचा मुलगा दृढाश्व याने भूमीचे राज्य सांभाळले. दृढाश्वाचा तेजस्वी मुलगा हर्यश्व म्हणून ओळखला जातो.
निकुम्भस्तत्सुतः प्रोक्तो बभूव पृथिवीपतिः । बर्हणाश्वो निकुम्भस्य कुशाश्वस्तस्य वै सुतः
त्याचा मुलगा निकुंभ हा पृथ्वीचा राजा झाला. निकुंभाचा मुलगा बर्हणाश्व आणि त्याचा मुलगा कुशाश्व होता.
प्रसेनजित्कृशाश्वस्य बलवान्सत्यविक्रमः । तस्य पुत्रो महाभागो यौवनाश्वेति विश्रुतः
कृशाश्वाचा पुत्र प्रसैनजित हा बलवान आणि सत्यवीर होता. त्याचा अत्यंत भाग्यवान मुलगा यौवनाश्व म्हणून प्रसिद्ध झाला.
यौवनाश्वसुतः श्रीमान्मान्धातेति महीपतिः । अष्टोत्तरसहस्रं तु प्रासादा येन निर्मिताः
यौवनाश्वाचा तेजस्वी मुलगा मांधाता हा राजा झाला. त्याने एक हजार आठ राजवाडे बांधले.
भगवत्यास्तु तुष्ट्यर्थं महातीर्थेषु मानद । मातृगर्भे न जातोऽसावुत्पन्नो जनकोदरे
मानद, देवीच्या संतोषासाठी त्याने हे सर्व मोठ्या तीर्थस्थळी बांधले. तो आईच्या पोटी जन्मला नाही, तर वडिलांच्या उदरातून उत्पन्न झाला.
निःसारितस्ततः पुत्रः कुक्षिं भित्त्वा पितुः पुनः । राजोवाच - न श्रुतं न च दृष्टं वा भवता तदुदाहृतम्
मग तो मुलगा वडिलांच्या पोट फाडून बाहेर आला. राजा म्हणाला — 'तुम्ही सांगितलेले असे काही मी कधी ऐकले किंवा पाहिले नाही.'
असंभाव्यं महाभाग तस्य जन्म यथोदितम् । विस्तरेण वदस्वाद्य मान्धातुर्जन्मकारणम्
'महाभाग, त्याचा जन्म जसा सांगितला तसा असंभव आहे. आता मांधात्याचा जन्म कसा झाला ते सविस्तर सांग.'
राजोदरे यथोत्पन्नः पुत्रः सर्वाङ्गसुन्दरः । व्यास उवाच - यौवनाश्वोऽनपत्योऽभूद्राजा परमधार्मिकः
राजाच्या पोटातून सर्व अंगांनी सुंदर असा मुलगा जन्माला आला. व्यास म्हणाले — 'यौवनाश्व हा अत्यंत धर्मनिष्ठ राजा होता, पण त्याला मूल नव्हते.'
भार्याणां च शतं तस्य बभूव नृपतेर्नृप । राजा चिन्तापरः प्रायश्चिन्तयामास नित्यशः
त्या राजाच्या शंभर पत्नी होत्या. तो राजा नेहमीच चिंतेत राहायचा आणि सतत विचार करायचा.