तत्र कृत्या समुत्पन्ना च्यवनस्य तपोबलात् । प्रबलः पुरुषः क्रूरो बृहत्कायो महासुरः
तेथे च्यवन ऋषींच्या तपश्चर्येच्या बळावरून, एक बलवान, भयंकर आणि प्रचंड असा असुर उत्पन्न झाला.
मदो नाम महाघोरो भयदः प्राणिनामिह । शरीरे पर्वताकारस्तीक्ष्णदंष्ट्रो मयानकः
त्याचे नाव मद असे होते. तो अत्यंत भयानक आणि सर्व प्राण्यांना भीती देणारा होता. त्याचे शरीर पर्वतासारखे, दात तीक्ष्ण आणि रूप अत्यंत भीषण होते.
चतस्रश्चायता दंष्ट्रा योजनानां शतं शतम् । इतरे त्वस्य दशना बभूवुर्दशयोजनाः
त्याला चार लांब सुळ्या होत्या, प्रत्येकी शंभर योजन लांबीच्या. त्याचे इतर दात दहा योजन लांबीचे होते.
बाहू पर्वतसंकाशावायतौ क्रूरदर्शनौ । जिह्वा तु भीषणा क्रूरा लेलिहाना नभस्तलम्
त्याचे हात पर्वतासारखे, लांब आणि भीतीदायक दिसणारे होते. त्याची जीभ भयंकर, क्रूर आणि आकाशाला चाटणारी होती.
ग्रीवा तु गिरिशृङ्गाभा कठिना भीषणा भृशम् । नखा व्याघ्रनखप्रख्याः केशाश्चातीवभीषणाः
त्याची मान पर्वताच्या शिखरासारखी, अत्यंत कठीण आणि भीषण होती. त्याचे नख वाघाच्या नखांसारखे, आणि केस फारच भयंकर होते.
शरीरं कज्जलाभं च तस्य चास्यं भयानकम् । नेत्रे दावानलप्रख्ये भीषणेऽतिभयानके
त्याचे शरीर काळ्या काजळासारखे, आणि चेहरा भीतीदायक होता. त्याचे डोळे जणू काही जंगलातील आगीसारखे प्रखर आणि अतिशय भयानक होते.
हनुरेका स्थिता तस्य भूमावेका दिवं गता । एवंविधः समुत्पन्नो मदो नाम बृहत्तनुः
त्याची एक जबडा पृथ्वीवर होता आणि दुसरा आकाशात पोहोचलेला होता. असा हा प्रचंड देहाचा मद उत्पन्न झाला.
तं विलोक्य सुराः सर्वे भयमाजग्मुरंहसा । इन्द्रोऽपि भयसंत्रस्तो युद्धाय न मनो दधे
त्याला पाहताच सर्व देवांना क्षणात भीती वाटली. अगदी इंद्रालाही भीतीने ग्रासले आणि त्याला युद्ध करण्याची इच्छा झाली नाही.
दैत्योऽपि वदने कामं वज्रमादाय संस्थितः । व्याप्तं नभो घोरदृष्टिर्ग्रसन्निव जगत्त्रयम्
तो असुर इच्छेनुसार तोंड उघडून वज्र हातात घेऊन उभा राहिला. त्याची भयंकर नजर आकाश व्यापून गेली, जणू तो तीनही लोकांना गिळणार आहे.
स भक्ष्ययिष्यन्संक्रुद्धः शतक्रतुमुपाद्रवत् । चक्रुशुश्च सुराः सर्वे हा हताः स्मेति संस्थिताः
तो क्रोधाने इंद्राला गिळायला धावला. सर्व देवांनी 'आम्ही नष्ट झालो!' असे ओरडले आणि हतबल उभे राहिले.
इन्द्रः स्तम्भितबाहुस्तु मुमुक्षुर्वज्रमन्तिकात् । न शशाक पविं तस्मिन्प्रहर्तुं पाकशासनः
इंद्राचा हात थिजला होता. जवळून वज्र फेकायची त्याची इच्छा होती, पण वज्रधारी देवांचा राजा त्याच्यावर प्रहार करू शकला नाही.
वज्रहस्तः सुरेशानस्तं वीक्ष्य कालसन्निभम् । सस्मार मनसा तत्र गुरुं समयकोविदम्
वज्र हातात घेऊन, मृत्यूसारखा तो असुर पाहून, देवांचा राजा मनात आपल्या गुरुची, धर्माचे जाणकाराची आठवण काढू लागला.
स्मरणादाजगामाशु बृहस्पतिरुदारधीः । गुरुस्तत्समयं दृष्ट्वा विपत्तिसदृशं महत्
इंद्राच्या स्मरणात येताच, बुद्धिमान बृहस्पती त्वरित तेथे पोहोचले. परिस्थिती पाहून, गुरुंनी हे मोठे संकट ओळखले.
विचार्य मनसा कृत्यं तमुवाच शचीपतिम् । दुःसाध्योऽयं महामन्त्रैस्त्वयं वज्रेण वासव
काय करावे हे मनाशी ठरवून, त्यांनी शचीपती इंद्राला सांगितले, 'हे वासव, मोठ्या मंत्रांनी किंवा वज्रानेही हा जिंकता येणार नाही.'
असुरो मदसंज्ञस्तु यज्ञकुण्डात्समुत्थितः । तपोबलमृषेः सम्यक् च्यवनस्य महाबलः
मद नावाचा हा असुर यज्ञकुंडातून उत्पन्न झाला आहे. त्याला च्यवन ऋषींच्या तपश्चर्येचे संपूर्ण सामर्थ्य लाभले आहे.
अनिवार्यो ह्ययं शत्रुस्त्वया देवैस्तथा मया । शरणं याहि देवेश च्यवनस्य महात्मनः
हा शत्रू ना तुझ्या, ना देवांच्या, ना माझ्या सामर्थ्याने थांबवता येईल. म्हणून, हे देवाधिदेव, महान आत्म्याच्या च्यवन ऋषींच्या आश्रयाला जा.
स निवारयिता नूनं कृत्यामात्मकृतां किल । न निवारयितुं शक्ताः शक्तिभक्तरुषं क्वचित्
जो स्वतः एखाद्या कृतीला आरंभ करतो, तो ती कृती थांबवू शकतो. पण देवीच्या भक्ताच्या क्रोधाला कोणीही थांबवू शकत नाही.
व्यास उवाच - इत्युक्तो गुरुणा शक्रस्तदागच्छन्मुनिं प्रति । प्रणम्य शिरसा नम्रः तमुवाच भयान्वितः
व्यास म्हणाले — गुरुजींनी असे सांगितल्यावर, इंद्र त्या ऋषीकडे गेला. त्याने नम्रपणे डोके वाकवून नमस्कार केला आणि भीतीने त्याला बोलला.
क्षमस्व मुनिशार्दूल शमयासुरमुद्यतम् । प्रसन्नो भव सर्वज्ञ वचनं ते करोम्यहम्
मुनिराज, मला क्षमा करा. तुम्ही उठवलेला असुर शांत करा. सर्वज्ञ, कृपया प्रसन्न व्हा. मी तुमचे सांगणे नक्की पाळीन.
सोमार्हावश्विनावेतावद्यप्रभृति भार्गव । भविष्यतः सत्यमेतद्वचो विप्र प्रसीद मे
भृगुवंशीय, आजपासून सोम आणि दोन्ही अश्विनीकुमारांना सोमपानाचा मान मिळेल. हे खरे आहे, ब्राह्मण, कृपया माझ्यावर कृपा करा.
मिथ्या ते नोद्यमो ह्येष भवत्येव तपोधन । जाने त्वमपि धर्मज्ञ मिथ्या नैव करिष्यसि
तपस्वी, तुझा प्रयत्न व्यर्थ नाही. धर्मज्ञ, मला माहीत आहे की तू कधीही खोटे वागणार नाहीस.
सोमपावश्विनावेतौ त्वत्कृतौ च सदैवे हि । भविष्यतश्च शर्यातेः कीर्तिस्तु विपुला भवेत्
सोम आणि दोन्ही अश्विनीकुमार कायम तुझ्या इच्छेप्रमाणे सोमपान करतील. आणि शर्यातीचे यश सर्वत्र पसरले जाईल.
मया यद्धि कृतं कर्म सर्वथा मुनिसत्तम । परीक्षार्थं तु विज्ञेयं तव वीर्यप्रकाशनम्
मुनिश्रेष्ठा, मी जे काही केले, ते फक्त तुझी परीक्षा घेण्यासाठी आणि तुझ्या सामर्थ्याचा अनुभव घेण्यासाठीच होते.
प्रसादं कुरु मे ब्रह्मन् मदं संहर चोत्थितम् । कल्याणं सर्वदेवानां तथा भूयो विधीयताम्
ब्राह्मण, कृपया माझ्यावर कृपा करा आणि माझ्यात निर्माण झालेला गर्व दूर करा. सर्व देवांचे कल्याण पुन्हा घडू द्या.
एवमुक्तस्तु शक्रेण च्यवनः परमार्थवित् । संजहार तपः कोपं समुत्पन्नं विरोधजम्
इंद्राने असे म्हटल्यावर, परमार्थ जाणणाऱ्या च्यवन ऋषींनी वादातून उत्पन्न झालेला तपाचा राग सोडून दिला.
देवमाश्वास्य संविग्नं भार्गवस्तु मदं ततः । व्यभजत्स्त्रीषु पानेषु द्यूतेषु मृगयासु च
भृगुवंशीयाने घाबरलेल्या देवाला धीर दिला आणि आपला गर्व स्त्रिया, मद्यपान, जुगार आणि शिकार यामध्ये वाटून टाकला.
मदं विभज्य देवेन्द्रमाश्वास्य चकितं भिया । संस्थाप्य च सुरान्सर्वान्मखं तस्य न्यवर्तयत्
आपला गर्व वाटून, भीतीने घाबरलेल्या इंद्राला धीर देऊन, त्याने सर्व देवांना पुन्हा स्थिर केले आणि यज्ञ पूर्ण केला.
ततस्तु संस्कृतं सोमं वासवाय महात्मने । अश्विभ्यां सर्वधर्मात्मा पाययामास भार्गवः
मग शुद्ध केलेला सोम, पुण्यवान भृगुवंशीयाने वज्रधारी वासव आणि दोन्ही अश्विनीकुमारांना पाजला.
एवं तौ च्यवनेनार्यावश्विनौ रविपुत्रकौ । विहितौ सोमपौ राजन् सर्वथा तपसो बलात्
राजा, च्यवन ऋषींच्या तपाच्या सामर्थ्याने, सूर्यपुत्र अश्विनीकुमारांना सोमपानाचा मान मिळाला.
सरस्तदपि विख्यातं जातं यूपविमण्डितम् । आश्रमस्तु मुनेः सम्यक् पृथिव्यां विश्रुतोऽभवत्
ते सरोवर यूपांनी सुशोभित झाले आणि त्या ऋषींचे आश्रम पृथ्वीवर सर्वत्र प्रसिद्ध झाले.