किं विचारयसे राजंश्चिन्ताव्याकुलिताननः । उपविष्टं मुनिं वीक्ष्य युवानमम्बुजेक्षणम्
"राजा, तुझं मन इतकं चिंतेने भरलंय, काय विचार करतोस? तुझ्यासमोर एक तरुण, कमळासारख्या डोळ्यांचा ऋषी बसलाय."
एह्येहि पुरुषव्याघ्र प्रणमस्व पतिं मम । मा विषादं नृपश्रेष्ठ साम्प्रतं कुरु मानव
"या, या, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, माझ्या पतीला वंदन करा. राजांमध्ये श्रेष्ठ, मनात खचू नका; या वेळी चिंता करू नका."
व्यास उवाच - इति पुत्र्या वचं श्रुत्वा शर्यातिः क्रोधपीडितः । प्रोवाच वचनं राजा पुरःस्थां तनयां ततः
व्यास म्हणाले — मुलीचं बोलणं ऐकून शर्याती राजाला राग आला आणि समोर उभ्या असलेल्या मुलीला तो म्हणाला.
राजोवाच - क्व मुनिश्च्यवनः पुत्रि वृद्धोऽन्धस्तापसोत्तमः । कोऽयं युवा मदोन्मत्तः सन्देहोऽत्र महान्मम
राजा म्हणाला — "माझी मुलगी, तो वृद्ध, आंधळा, श्रेष्ठ तपस्वी च्यवन कुठे आहे? हा तरुण, मदाने भरलेला कोण आहे? मला मोठा संशय येतोय."
मुनिः किं निहतः पापे त्वया दुष्कृतकारिणि । नूतनोऽसौ पतिः कामात्कृतः कुलविनाशिनि
"तू पापी, वाईट कृत्य करणारी, ऋषीला मारलास का? हा नवा नवरा तू इच्छेने घेतलास का, घराचा नाश करणारी?"
सोऽहं चिन्तातुरस्तं न पश्याम्याश्रमसंस्थितम् । किं कृतं दुष्कृतं कर्म कुलटाचरितं किल
"मी चिंता करत आश्रमात त्याला दिसत नाहीये. काय वाईट कृत्य केलं गेलं? हे कुळटा स्त्रीचं वर्तन आहे का?"
निमग्नोऽहं दुराचारे शोकाब्धौ त्वत्कृतेऽधुना । दृष्ट्वैनं पुरुषं दिव्यमदृष्ट्वा च्यवनं मुनिम्
"तुझ्या वाईट वागण्यामुळे मी आता दु:खाच्या समुद्रात बुडालोय; हा दिव्य पुरुष पाहून आणि च्यवन ऋषी दिसत नाही म्हणून."
विहस्य तमुवाचाशु सा श्रुत्वा वचनं पितुः । गृहीत्वाऽऽनीय पितरं भर्तुरन्तिकमादरात्
वडिलांचं बोलणं ऐकून तिने हसून लगेच त्यांचा हात धरला आणि आदराने त्यांना आपल्या पतीजवळ नेलं.
च्यवनोऽसौ मुनिस्तात जामाता ते न संशयः । अश्विभ्यामीदृशः कान्तः कृतः कमललोचनः
"हेच च्यवन ऋषी आहेत, बाबा, तुमचे जावई, यात शंका नाही. अश्विनी कुमारांनी त्यांना असं सुंदर, कमळासारख्या डोळ्यांचं केलं आहे."
यदृच्छयात्र सम्प्राप्तौ नासत्यावाश्रमे मम । ताभ्यां करुणया नूनं च्यवनस्तादृशः कृतः
"अश्विनी कुमार योगायोगाने माझ्या आश्रमात आले; त्यांच्या दयेमुळेच च्यवन ऋषी असे झाले आहेत."
नाहं तव सुता तात तथा स्यां पापकारिणी । यथा त्वं मन्यसे राजन् विमूढो रूपसंशये
"राजा, मी तुझ्या कल्पनेप्रमाणे पाप करणारी मुलगी नाही, फक्त रूप पाहून तू गोंधळलास."
प्रणम त्वं मुनिं राजन् भार्गवं च्यवनं पितः । आपृच्छ कारणं सर्वं कथियिष्यति विस्तरम्
"राजा, वडील, भृगुवंशीय च्यवन ऋषींना वंदन करा. सर्व कारण विचारा, ते सविस्तर सांगतील."
इति श्रुत्वा वचं पुत्र्या शर्यातिस्त्वरितस्तदा । प्रणनाम मुनिं तत्र गत्वा पप्रच्छ सादरम्
मुलीचे बोल ऐकून शर्याति तेथे पटकन गेला, त्या ऋषीला वंदन केले आणि आदराने त्याला विचारले.
राजोवाच - कथयस्व स्ववृत्तान्तं भार्गवाशु यथोचितम् । नयने च कथं प्राप्ते क्व गता ते जरा पुनः
राजा म्हणाला – भार्गव, आपली गोष्ट नीट सांग. तुझे डोळे कसे बरे झाले आणि तुझं वार्धक्य कुठे गेलं?
संशयोऽयं महान्मेऽस्ति रूपं दृष्ट्वातिसुन्दरम् । वद विस्तरतो ब्रह्मन् श्रुत्वाहं सुखमाप्नुयाम्
तुझं इतकं सुंदर रूप पाहून मला मोठा प्रश्न पडला आहे. ब्राह्मण, कृपया सविस्तर सांग, मी ते ऐकून आनंदी होईन.
च्यवन उवाच - नासत्यावत्र सम्प्राप्तौ देवानां भिषजावुभौ । उपकारः कृतस्ताभ्यां कृपया नृपसत्तम
च्यवन म्हणाला – देवांचे वैद्य अश्विनी कुमार इथे आले होते. त्यांनी दयाळूपणाने माझ्यावर उपकार केला, राजन.
मया ताभ्यां वरो दत्त उपकारस्य हेतवे । करिष्यामि मखे राज्ञो भवन्तौ सोमपायिनौ
त्यांच्या मदतीच्या बदल्यात मी त्यांना वर दिला की, राजाच्या यज्ञात मी दोघांनाही सोमपान करू देईन.
एवं मया वयः प्राप्तं लोचने विमले तथा । स्वस्थो भव महाराज संविशस्वासने शुभे
अशा प्रकारे मला पुन्हा तारुण्य आणि स्वच्छ दृष्टी मिळाली. महराजा, तुम्ही निर्धास्त व्हा आणि या शुभ आसनावर बसा.
इत्युक्तः स तु विप्रेण सभार्यः पृथिवीपतिः । सुखोपविष्टः कल्याणीः कथाश्चक्रे महात्मना
ऋषीने असे म्हटल्यावर राजा आणि त्याची पत्नी सुखाने बसले आणि त्या महात्म्याशी गप्पा मारू लागले.
अथैनं भार्गवं प्राह राजानं परिसान्त्वयन् । याजयिष्यामि राजंस्त्वां सम्भारानुपकल्पय
नंतर भार्गवाने राजाला धीर देत सांगितले – मी तुला राजसूय यज्ञ करवून घेईन, आवश्यक तयारी कर.
मया प्रतिश्रुतं ताभ्यां कर्तव्यौ सोमपौ युवाम् । तत्कर्तव्यं नृपश्रेष्ठ तव यज्ञेऽतिविस्तरे
मी त्यांना वचन दिलं आहे की दोघेही सोमपान करतील. राजन, तुझ्या मोठ्या यज्ञात हे अवश्य करावं लागेल.
इन्द्रं निवारयिष्यामि क्रुद्धं तेजोबलेन वै । पाययिष्यामि राजेन्द्र सोमं सोममखे तव
इंद्र रागावला तरी मी माझ्या तेजाने त्याला थांबवीन. राजेंद्र, तुझ्या सोमयज्ञात मी सोमपान घडवून आणीन.
ततः परमसन्तुष्टः शर्यातिः पृथिवीपतिः । च्यवनस्य महाराज तद्वाक्यं प्रत्यपूजयत्
मग शर्याति राजा अतिशय आनंदी झाला आणि च्यवन ऋषींच्या बोलण्याचा सन्मान केला.
सम्मान्य च्यवनं राजा जगाम नगरं प्रति । सभार्यश्चातिसन्तुष्टः कुर्वन्वार्तां मुनेः किल
राजाने च्यवन ऋषींचा मान केला आणि पत्नीसमवेत आपल्या नगराकडे निघाला, अत्यंत समाधानी होता आणि ऋषीच्या कृत्यांची चर्चा करत गेला.
प्रशस्तेहनि यज्ञीये सर्वकामसमृद्धिमान् । कारयामास शर्यातिर्यज्ञायतनमुत्तमम्
यज्ञासाठी योग्य आणि शुभ दिवशी, सर्व इच्छित संपत्ती लाभलेला शर्याति, उत्तम यज्ञमंडप उभारू लागला.
समानीय मुनीन्पूज्यान्वसिष्ठप्रमुखानसौ । भार्गवो याजयामास च्यवनः पृथिवीपतिम्
वसिष्ठांसह सर्व ऋषींना बोलावून त्यांचा सन्मान केला आणि मग भार्गव च्यवनाने राजाचा यज्ञ सुरू केला.
वितते तु तथा यज्ञे देवाः सर्वे सवासवाः । आजग्मुश्चाश्विनौ तत्र सोमार्थमुपजग्मतुः
यज्ञाची तयारी झाल्यावर सर्व देव, इंद्रासह, तेथे आले आणि अश्विनी कुमारही सोमासाठी आले.
इन्द्रस्तु शङ्कितस्तत्र वीक्ष्य तावश्विनावुभौ । पप्रच्छ च सुरान्सर्वान्किमेतौ समुपागतौ
इंद्राने दोन्ही अश्विनी कुमारांना पाहून शंका आली आणि सर्व देवांना विचारले – हे दोघे इथे का आले?
चिकित्सकौ न सोमार्हौ केनानीताविहेति च । नाब्रुवन्नमरास्तत्र राज्ञस्तु वितते मखे
हे दोघे वैद्य आहेत, त्यांना सोमपानाचा अधिकार नाही; त्यांना इथे कोण घेऊन आलं? पण राजा यज्ञ करत असताना अमरदेवांनी काहीच उत्तर दिलं नाही.
अगृह्णाच्च्यवनः सोममश्विनोर्देवयोस्तदा । शक्रस्तं वारयामास मा गृहाणैतयोर्ग्रहम्
मग च्यवन ऋषींनी अश्विनी कुमारांना सोम दिला. इंद्राने त्यांना थांबवण्याचा प्रयत्न केला आणि म्हणाला – त्यांना हे सोम देऊ नकोस.