तं विलोक्यामराकारं विस्मयं नृपतिर्गतः । किं कृतं कुत्सितं कर्म पुत्र्या लोकविगर्हितम्
तो देवासारखा दिसणारा ऋषी पाहून राजा आश्चर्यचकित झाला. माझ्या मुलीने असा कोणता निंदनीय कृत्य केले आहे, जे लोकांना नाकारण्यासारखे आहे?
निहतोऽसौ मुनिर्वृद्धस्त्वनयान्यः पतिः कृतः । कामपीडितया कामं प्रशान्तोऽप्यतिनिर्धनः
त्या वृद्ध ऋषीला तिने संपवले, आणि दुसरा पती मिळवला. वासनेने पछाडून, गरीब असूनही तिने आपली इच्छा पूर्ण केली.
दुःसहयोऽयं पुष्पधन्वा विशेषेण च यौवने । कुले कलङ्कः सुमहाननया मानवे कृतः
फुलांच्या बाणांनी वेधणारा हा देव, विशेषतः तारुण्यात, सहन करणे कठीण आहे. तिच्यामुळे आपल्या कुळावर मोठा कलंक आला आहे.
धिक्तस्य जीवितं लोके यस्य पुत्री हि कुत्सिता । सर्वपापैस्तु दुःखाय पुत्री भवति देहिनाम्
ज्याची मुलगी लोकांत निंदित होते, त्याचे आयुष्य व्यर्थ आहे. सर्व माणसांसाठी, मुलगी पापांमुळे दुःखच देते.
मया त्वनुचितं कर्म कृतं स्वार्थस्य सिद्धये । वृद्धायान्धाय या दत्ता पुत्री सर्वात्मना किल
माझ्या स्वार्थासाठी मी अयोग्य कृत्य केलं — माझी मुलगी मी पूर्णपणे एका वृद्ध आणि आंधळ्या माणसाला दिली.
कन्या योग्याय दातव्या पित्रा सर्वात्मना किल । तादृशं हि फलं प्राप्तं यादृशं वै कृतं मया
मुलगी वडिलांनी योग्य पुरुषाला मनापासून द्यावी लागते; मी जसं केलं, तसंच फळ मला मिळालं.
हन्मि चेदद्य तनयां दुःशीलां पापकारिणीम् । स्त्रीहत्या दुस्तरा स्यान्मे तथा पुत्र्या विशेषतः
आज मी माझ्या वाईट वागणाऱ्या, पाप करणाऱ्या मुलीला मारलं, तर विशेषतः मुलीचा वध केल्याचं पाप माझ्यासाठी कधीच न संपणारं होईल.
मनुवंशस्तु विख्यातः सकलङ्कः कृतो मया । लोकापवादो बलवान्दुस्त्याज्या स्नेहशृङ्खला
मनुवंश प्रसिद्ध असला तरी मी त्याला डाग लावला; लोकांचा अपवाद फारच मोठा असतो आणि आपुलकीची साखळी सोडणं कठीण असतं.
किं करोमीति चिन्ताब्धौ यदा मग्नः स पार्थिवः । सुकन्यया तदा दैवाद्दृष्टश्चिन्ताकुलः पिता
'आता काय करू?' या विचारात तो राजा काळजीच्या समुद्रात बुडाला होता. तेव्हा दैवाने त्याची मुलगी सुकन्या, चिंता झालेला वडील पाहते.
सा दृष्ट्वा तं जगामाशु सुकन्या पितुरन्तिके । गत्वा पप्रच्छ भूपालं प्रेमपूरितमानसा
सुकन्याने वडिलांना पाहिलं आणि ती पटकन त्यांच्या जवळ गेली; प्रेमाने भरलेल्या मनाने तिने राजाला विचारलं.
किं विचारयसे राजंश्चिन्ताव्याकुलिताननः । उपविष्टं मुनिं वीक्ष्य युवानमम्बुजेक्षणम्
"राजा, तुझं मन इतकं चिंतेने भरलंय, काय विचार करतोस? तुझ्यासमोर एक तरुण, कमळासारख्या डोळ्यांचा ऋषी बसलाय."
एह्येहि पुरुषव्याघ्र प्रणमस्व पतिं मम । मा विषादं नृपश्रेष्ठ साम्प्रतं कुरु मानव
"या, या, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, माझ्या पतीला वंदन करा. राजांमध्ये श्रेष्ठ, मनात खचू नका; या वेळी चिंता करू नका."
व्यास उवाच - इति पुत्र्या वचं श्रुत्वा शर्यातिः क्रोधपीडितः । प्रोवाच वचनं राजा पुरःस्थां तनयां ततः
व्यास म्हणाले — मुलीचं बोलणं ऐकून शर्याती राजाला राग आला आणि समोर उभ्या असलेल्या मुलीला तो म्हणाला.
राजोवाच - क्व मुनिश्च्यवनः पुत्रि वृद्धोऽन्धस्तापसोत्तमः । कोऽयं युवा मदोन्मत्तः सन्देहोऽत्र महान्मम
राजा म्हणाला — "माझी मुलगी, तो वृद्ध, आंधळा, श्रेष्ठ तपस्वी च्यवन कुठे आहे? हा तरुण, मदाने भरलेला कोण आहे? मला मोठा संशय येतोय."
मुनिः किं निहतः पापे त्वया दुष्कृतकारिणि । नूतनोऽसौ पतिः कामात्कृतः कुलविनाशिनि
"तू पापी, वाईट कृत्य करणारी, ऋषीला मारलास का? हा नवा नवरा तू इच्छेने घेतलास का, घराचा नाश करणारी?"
सोऽहं चिन्तातुरस्तं न पश्याम्याश्रमसंस्थितम् । किं कृतं दुष्कृतं कर्म कुलटाचरितं किल
"मी चिंता करत आश्रमात त्याला दिसत नाहीये. काय वाईट कृत्य केलं गेलं? हे कुळटा स्त्रीचं वर्तन आहे का?"
निमग्नोऽहं दुराचारे शोकाब्धौ त्वत्कृतेऽधुना । दृष्ट्वैनं पुरुषं दिव्यमदृष्ट्वा च्यवनं मुनिम्
"तुझ्या वाईट वागण्यामुळे मी आता दु:खाच्या समुद्रात बुडालोय; हा दिव्य पुरुष पाहून आणि च्यवन ऋषी दिसत नाही म्हणून."
विहस्य तमुवाचाशु सा श्रुत्वा वचनं पितुः । गृहीत्वाऽऽनीय पितरं भर्तुरन्तिकमादरात्
वडिलांचं बोलणं ऐकून तिने हसून लगेच त्यांचा हात धरला आणि आदराने त्यांना आपल्या पतीजवळ नेलं.
च्यवनोऽसौ मुनिस्तात जामाता ते न संशयः । अश्विभ्यामीदृशः कान्तः कृतः कमललोचनः
"हेच च्यवन ऋषी आहेत, बाबा, तुमचे जावई, यात शंका नाही. अश्विनी कुमारांनी त्यांना असं सुंदर, कमळासारख्या डोळ्यांचं केलं आहे."
यदृच्छयात्र सम्प्राप्तौ नासत्यावाश्रमे मम । ताभ्यां करुणया नूनं च्यवनस्तादृशः कृतः
"अश्विनी कुमार योगायोगाने माझ्या आश्रमात आले; त्यांच्या दयेमुळेच च्यवन ऋषी असे झाले आहेत."
नाहं तव सुता तात तथा स्यां पापकारिणी । यथा त्वं मन्यसे राजन् विमूढो रूपसंशये
"राजा, मी तुझ्या कल्पनेप्रमाणे पाप करणारी मुलगी नाही, फक्त रूप पाहून तू गोंधळलास."
प्रणम त्वं मुनिं राजन् भार्गवं च्यवनं पितः । आपृच्छ कारणं सर्वं कथियिष्यति विस्तरम्
"राजा, वडील, भृगुवंशीय च्यवन ऋषींना वंदन करा. सर्व कारण विचारा, ते सविस्तर सांगतील."
इति श्रुत्वा वचं पुत्र्या शर्यातिस्त्वरितस्तदा । प्रणनाम मुनिं तत्र गत्वा पप्रच्छ सादरम्
मुलीचे बोल ऐकून शर्याति तेथे पटकन गेला, त्या ऋषीला वंदन केले आणि आदराने त्याला विचारले.
राजोवाच - कथयस्व स्ववृत्तान्तं भार्गवाशु यथोचितम् । नयने च कथं प्राप्ते क्व गता ते जरा पुनः
राजा म्हणाला – भार्गव, आपली गोष्ट नीट सांग. तुझे डोळे कसे बरे झाले आणि तुझं वार्धक्य कुठे गेलं?
संशयोऽयं महान्मेऽस्ति रूपं दृष्ट्वातिसुन्दरम् । वद विस्तरतो ब्रह्मन् श्रुत्वाहं सुखमाप्नुयाम्
तुझं इतकं सुंदर रूप पाहून मला मोठा प्रश्न पडला आहे. ब्राह्मण, कृपया सविस्तर सांग, मी ते ऐकून आनंदी होईन.
च्यवन उवाच - नासत्यावत्र सम्प्राप्तौ देवानां भिषजावुभौ । उपकारः कृतस्ताभ्यां कृपया नृपसत्तम
च्यवन म्हणाला – देवांचे वैद्य अश्विनी कुमार इथे आले होते. त्यांनी दयाळूपणाने माझ्यावर उपकार केला, राजन.
मया ताभ्यां वरो दत्त उपकारस्य हेतवे । करिष्यामि मखे राज्ञो भवन्तौ सोमपायिनौ
त्यांच्या मदतीच्या बदल्यात मी त्यांना वर दिला की, राजाच्या यज्ञात मी दोघांनाही सोमपान करू देईन.
एवं मया वयः प्राप्तं लोचने विमले तथा । स्वस्थो भव महाराज संविशस्वासने शुभे
अशा प्रकारे मला पुन्हा तारुण्य आणि स्वच्छ दृष्टी मिळाली. महराजा, तुम्ही निर्धास्त व्हा आणि या शुभ आसनावर बसा.
इत्युक्तः स तु विप्रेण सभार्यः पृथिवीपतिः । सुखोपविष्टः कल्याणीः कथाश्चक्रे महात्मना
ऋषीने असे म्हटल्यावर राजा आणि त्याची पत्नी सुखाने बसले आणि त्या महात्म्याशी गप्पा मारू लागले.
अथैनं भार्गवं प्राह राजानं परिसान्त्वयन् । याजयिष्यामि राजंस्त्वां सम्भारानुपकल्पय
नंतर भार्गवाने राजाला धीर देत सांगितले – मी तुला राजसूय यज्ञ करवून घेईन, आवश्यक तयारी कर.