व्यास उवाच - निशामय महाराज चरितं परमाद्भुतम् । च्यवनस्य मखे तस्मिञ्छर्यातेर्भुवि भारत
व्यास म्हणाले — महाराज, या पृथ्वीवर च्यवन ऋषींच्या यज्ञात घडलेल्या अद्भुत गोष्टीचे तू लक्षपूर्वक ऐक.
सुकन्यां सुन्दरीं प्राप्य च्यवनः सुरसन्निभः । विजहार प्रसन्नात्मा देवकन्यामिवापरः
सुंदर सुकन्या मिळाल्यावर, देवासारखा तेजस्वी च्यवन ऋषी आनंदाने तिच्यासोबत रमू लागले, जणू दुसरीच एखादी देवकन्या मिळाली आहे.
कदाचिदथ शर्यातिभार्या चिन्तातुरा भृशम् । पतिं प्राह वेपमाना वचनं रुदती प्रिया
एकदा शर्यातीची पत्नी अतिशय चिंता आणि दुःखाने व्याकुळ झाली, थरथरत रडत रडत तिने आपल्या पतीला म्हणाली.
राजन् पुत्री त्वया दत्ता मुनयेऽन्धाय कानने । मृता जीवति वा सा तु द्रष्टव्या सर्वथा त्वया
राजा, तू आपल्या मुलीला त्या अंध ऋषीला जंगलात दिलेस. ती जिवंत आहे की मेली, हे काहीही असो, तुला तिला एकदा तरी पाहिलेच पाहिजे.
गच्छ नाथ मुनेस्तावदाश्रमं द्रष्टुमादरात् । किं करोति सुकन्या सा प्राप्य नाथं तथाविधम्
नाथा, तू त्वरित त्या ऋषींच्या आश्रमात जाऊन सुकन्या काय करते आहे ते पाहा, कारण तिला असा नवरा मिळाला आहे.
पुत्रीदुःखेन राजर्षे दग्धास्मि सर्वथा हृदि । तामानय विशालाक्षीं तपःक्षामां मदन्तिके
राजर्षी, मुलीच्या दुःखाने माझे हृदय पूर्णपणे जळून गेले आहे. तपाने कृश झालेली, मोठ्या डोळ्यांची ती माझ्या जवळ घेऊन ये.
पश्यामि सर्वथा पुत्रीं कृशाङ्गीं वल्कलावृताम् । अन्धं पतिं समासाद्य दुःखभाजं कृशोदरीम्
माझी मुलगी कृश देहाची, झाडाच्या साली घातलेली, अंध पती मिळाल्याने दुःख भोगणारी आणि बारीक कंबर असलेली आहे, तिला मी पाहू इच्छिते.
शर्यातिरुवाच - गच्छामोऽद्य विशालाक्षि सुकन्यां द्रष्टुमादरात् । प्रियपुत्रीं वरारोहे मुनिं तं संशितव्रतम्
शर्याती म्हणाले — मोठ्या डोळ्यांनो, आज आपण आपल्या प्रिय सुकन्येला आणि त्या दृढ व्रती ऋषींना पाहायला जाऊया.
व्यास उवाच - एवमुक्त्व तु शर्यातिः कामिनीं शोकसंकुलाम् । जगाम रथमारुह्य त्वरितश्चाश्रमं मुनेः
व्यास म्हणाले — असे म्हणून, शर्याती आपल्या दुःखाने आणि इच्छेने भरलेल्या पत्नीला घेऊन रथावर बसले आणि लवकरच ऋषींच्या आश्रमाकडे गेले.
गत्वाऽऽश्रमसमीपे तु तमपश्यन्महीपतिः । नवयौवनसम्पन्नं देवपुत्रोपमं मुनिम्
आश्रमाजवळ गेल्यावर, त्या राजाने नव्या तारुण्याने भरलेला, देवपुत्रासारखा तेजस्वी असा ऋषी पाहिला.
तं विलोक्यामराकारं विस्मयं नृपतिर्गतः । किं कृतं कुत्सितं कर्म पुत्र्या लोकविगर्हितम्
तो देवासारखा दिसणारा ऋषी पाहून राजा आश्चर्यचकित झाला. माझ्या मुलीने असा कोणता निंदनीय कृत्य केले आहे, जे लोकांना नाकारण्यासारखे आहे?
निहतोऽसौ मुनिर्वृद्धस्त्वनयान्यः पतिः कृतः । कामपीडितया कामं प्रशान्तोऽप्यतिनिर्धनः
त्या वृद्ध ऋषीला तिने संपवले, आणि दुसरा पती मिळवला. वासनेने पछाडून, गरीब असूनही तिने आपली इच्छा पूर्ण केली.
दुःसहयोऽयं पुष्पधन्वा विशेषेण च यौवने । कुले कलङ्कः सुमहाननया मानवे कृतः
फुलांच्या बाणांनी वेधणारा हा देव, विशेषतः तारुण्यात, सहन करणे कठीण आहे. तिच्यामुळे आपल्या कुळावर मोठा कलंक आला आहे.
धिक्तस्य जीवितं लोके यस्य पुत्री हि कुत्सिता । सर्वपापैस्तु दुःखाय पुत्री भवति देहिनाम्
ज्याची मुलगी लोकांत निंदित होते, त्याचे आयुष्य व्यर्थ आहे. सर्व माणसांसाठी, मुलगी पापांमुळे दुःखच देते.
मया त्वनुचितं कर्म कृतं स्वार्थस्य सिद्धये । वृद्धायान्धाय या दत्ता पुत्री सर्वात्मना किल
माझ्या स्वार्थासाठी मी अयोग्य कृत्य केलं — माझी मुलगी मी पूर्णपणे एका वृद्ध आणि आंधळ्या माणसाला दिली.
कन्या योग्याय दातव्या पित्रा सर्वात्मना किल । तादृशं हि फलं प्राप्तं यादृशं वै कृतं मया
मुलगी वडिलांनी योग्य पुरुषाला मनापासून द्यावी लागते; मी जसं केलं, तसंच फळ मला मिळालं.
हन्मि चेदद्य तनयां दुःशीलां पापकारिणीम् । स्त्रीहत्या दुस्तरा स्यान्मे तथा पुत्र्या विशेषतः
आज मी माझ्या वाईट वागणाऱ्या, पाप करणाऱ्या मुलीला मारलं, तर विशेषतः मुलीचा वध केल्याचं पाप माझ्यासाठी कधीच न संपणारं होईल.
मनुवंशस्तु विख्यातः सकलङ्कः कृतो मया । लोकापवादो बलवान्दुस्त्याज्या स्नेहशृङ्खला
मनुवंश प्रसिद्ध असला तरी मी त्याला डाग लावला; लोकांचा अपवाद फारच मोठा असतो आणि आपुलकीची साखळी सोडणं कठीण असतं.
किं करोमीति चिन्ताब्धौ यदा मग्नः स पार्थिवः । सुकन्यया तदा दैवाद्दृष्टश्चिन्ताकुलः पिता
'आता काय करू?' या विचारात तो राजा काळजीच्या समुद्रात बुडाला होता. तेव्हा दैवाने त्याची मुलगी सुकन्या, चिंता झालेला वडील पाहते.
सा दृष्ट्वा तं जगामाशु सुकन्या पितुरन्तिके । गत्वा पप्रच्छ भूपालं प्रेमपूरितमानसा
सुकन्याने वडिलांना पाहिलं आणि ती पटकन त्यांच्या जवळ गेली; प्रेमाने भरलेल्या मनाने तिने राजाला विचारलं.
किं विचारयसे राजंश्चिन्ताव्याकुलिताननः । उपविष्टं मुनिं वीक्ष्य युवानमम्बुजेक्षणम्
"राजा, तुझं मन इतकं चिंतेने भरलंय, काय विचार करतोस? तुझ्यासमोर एक तरुण, कमळासारख्या डोळ्यांचा ऋषी बसलाय."
एह्येहि पुरुषव्याघ्र प्रणमस्व पतिं मम । मा विषादं नृपश्रेष्ठ साम्प्रतं कुरु मानव
"या, या, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, माझ्या पतीला वंदन करा. राजांमध्ये श्रेष्ठ, मनात खचू नका; या वेळी चिंता करू नका."
व्यास उवाच - इति पुत्र्या वचं श्रुत्वा शर्यातिः क्रोधपीडितः । प्रोवाच वचनं राजा पुरःस्थां तनयां ततः
व्यास म्हणाले — मुलीचं बोलणं ऐकून शर्याती राजाला राग आला आणि समोर उभ्या असलेल्या मुलीला तो म्हणाला.
राजोवाच - क्व मुनिश्च्यवनः पुत्रि वृद्धोऽन्धस्तापसोत्तमः । कोऽयं युवा मदोन्मत्तः सन्देहोऽत्र महान्मम
राजा म्हणाला — "माझी मुलगी, तो वृद्ध, आंधळा, श्रेष्ठ तपस्वी च्यवन कुठे आहे? हा तरुण, मदाने भरलेला कोण आहे? मला मोठा संशय येतोय."
मुनिः किं निहतः पापे त्वया दुष्कृतकारिणि । नूतनोऽसौ पतिः कामात्कृतः कुलविनाशिनि
"तू पापी, वाईट कृत्य करणारी, ऋषीला मारलास का? हा नवा नवरा तू इच्छेने घेतलास का, घराचा नाश करणारी?"
सोऽहं चिन्तातुरस्तं न पश्याम्याश्रमसंस्थितम् । किं कृतं दुष्कृतं कर्म कुलटाचरितं किल
"मी चिंता करत आश्रमात त्याला दिसत नाहीये. काय वाईट कृत्य केलं गेलं? हे कुळटा स्त्रीचं वर्तन आहे का?"
निमग्नोऽहं दुराचारे शोकाब्धौ त्वत्कृतेऽधुना । दृष्ट्वैनं पुरुषं दिव्यमदृष्ट्वा च्यवनं मुनिम्
"तुझ्या वाईट वागण्यामुळे मी आता दु:खाच्या समुद्रात बुडालोय; हा दिव्य पुरुष पाहून आणि च्यवन ऋषी दिसत नाही म्हणून."
विहस्य तमुवाचाशु सा श्रुत्वा वचनं पितुः । गृहीत्वाऽऽनीय पितरं भर्तुरन्तिकमादरात्
वडिलांचं बोलणं ऐकून तिने हसून लगेच त्यांचा हात धरला आणि आदराने त्यांना आपल्या पतीजवळ नेलं.
च्यवनोऽसौ मुनिस्तात जामाता ते न संशयः । अश्विभ्यामीदृशः कान्तः कृतः कमललोचनः
"हेच च्यवन ऋषी आहेत, बाबा, तुमचे जावई, यात शंका नाही. अश्विनी कुमारांनी त्यांना असं सुंदर, कमळासारख्या डोळ्यांचं केलं आहे."
यदृच्छयात्र सम्प्राप्तौ नासत्यावाश्रमे मम । ताभ्यां करुणया नूनं च्यवनस्तादृशः कृतः
"अश्विनी कुमार योगायोगाने माझ्या आश्रमात आले; त्यांच्या दयेमुळेच च्यवन ऋषी असे झाले आहेत."