शक्रेण वितते यज्ञे ब्रह्मणः कनकाचले । तस्मात्त्वमपि धर्मज्ञ यदि शक्तोऽसि तापस
"इंद्राने मेरू पर्वतावर यज्ञ केला तेव्हा, आम्हाला देवांच्या आज्ञेने सोमपानापासून वंचित ठेवले."
कार्यमेतद्धि कर्तव्यं वाञ्छितं नौ सुसम्मतम् । एतद्विज्ञाय वा ब्रह्मन्कुरु वां सोमपायिनौ
"म्हणून, हे धर्मज्ञ तपस्वी, जर शक्य असेल तर, आम्ही जे मागतो तेच करा; हे ब्राह्मण, आम्हाला सोमपान करण्याची संधी द्या."
पिपासास्ति सुदुष्प्रापपा त्वत्तः समुपयास्यति । च्यवनस्तु तयोः प्राह तच्छ्रुत्वा वचनं मृदु
"आम्हाला जे अत्यंत दुर्मिळ आहे त्याची तहान लागली आहे; ते फक्त तुमच्यामुळे मिळू शकते." त्यांच्या कोमल शब्दांवर च्यवन ऋषींनी उत्तर दिलं:
यदहं रूपसम्पन्नो वयसा च समन्वितः । कृतो भवद्भ्यां वृद्धः सन्भार्यां च प्राप्तवानिति
"तुमच्यामुळे, मी म्हातारा असूनही, सौंदर्य आणि तरुणपण मिळवले आणि माझी पत्नीही पुन्हा मिळाली."
तस्माद्युवां करिष्यामि प्रीत्याहं सोमपायिनौ । मिषतो देवराजस्य सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्
"म्हणून, प्रेमापोटी, मी तुम्हा दोघांना देवेंद्राच्या उपस्थितीतही सोमपान करू देईन; हे मी खरं सांगतो."
राज्ञस्तु वितते यज्ञे शर्यातेरमितद्युतेः । इत्याकर्ण्य वचो हृष्टौ तौ दिवं प्रतिजग्मतुः
"राजा शर्याती या अनंत तेजस्वी राजाने यज्ञ केला तेव्हा—" हे शब्द ऐकून ते दोन्ही देवता आनंदाने स्वर्गात गेले.
च्यवनस्तां गृहीत्वा तु जगामाश्रममण्डलम्
त्यावेळी च्यवन ऋषींनी तिला घेऊन आश्रमाच्या परिसरात गेले.
च्यवनेश्विनोः कृते सोमपानाधिकारत्वचेष्टावर्णनम् जनमेजय उवाच - च्यवनेन कथं वैद्यौ तौ कृतौ सोमपायिनौ । वचनं च कथं सत्यं जातं तस्य महात्मनः
जनमेजय म्हणाले — च्यवन ऋषींनी त्या दोन अश्विनीकुमारांना सोमपान करण्याचा अधिकार कसा मिळवून दिला? आणि त्या महात्म्याचे वचन कसे खरे ठरले?
मानुषस्य बलं कीदृग्देवराजबलं प्रति । निषिद्धौ भिषजौ तेन कृतौ तौ सोमपायिनौ
माणसाची ताकद देवेंद्राच्या बळाशी तुलना करता किती आहे? त्या दोन वैद्यांना सोमपानास मनाई केली होती, तरीही च्यवन ऋषींनी त्यांना सोमपानाचा अधिकारी केला.
धर्मनिष्ठ तदाश्चर्यं विस्तरेण वद प्रभो । चरितं च्यवनस्याद्य श्रोतुकामोऽस्मि सर्वथा
धर्मनिष्ठा असलेल्या प्रभो, त्या अद्भुत गोष्टीचे सविस्तर वर्णन मला करा. मला च्यवन ऋषींच्या सर्व चरित्राचे ऐकायचे आहे.
व्यास उवाच - निशामय महाराज चरितं परमाद्भुतम् । च्यवनस्य मखे तस्मिञ्छर्यातेर्भुवि भारत
व्यास म्हणाले — महाराज, या पृथ्वीवर च्यवन ऋषींच्या यज्ञात घडलेल्या अद्भुत गोष्टीचे तू लक्षपूर्वक ऐक.
सुकन्यां सुन्दरीं प्राप्य च्यवनः सुरसन्निभः । विजहार प्रसन्नात्मा देवकन्यामिवापरः
सुंदर सुकन्या मिळाल्यावर, देवासारखा तेजस्वी च्यवन ऋषी आनंदाने तिच्यासोबत रमू लागले, जणू दुसरीच एखादी देवकन्या मिळाली आहे.
कदाचिदथ शर्यातिभार्या चिन्तातुरा भृशम् । पतिं प्राह वेपमाना वचनं रुदती प्रिया
एकदा शर्यातीची पत्नी अतिशय चिंता आणि दुःखाने व्याकुळ झाली, थरथरत रडत रडत तिने आपल्या पतीला म्हणाली.
राजन् पुत्री त्वया दत्ता मुनयेऽन्धाय कानने । मृता जीवति वा सा तु द्रष्टव्या सर्वथा त्वया
राजा, तू आपल्या मुलीला त्या अंध ऋषीला जंगलात दिलेस. ती जिवंत आहे की मेली, हे काहीही असो, तुला तिला एकदा तरी पाहिलेच पाहिजे.
गच्छ नाथ मुनेस्तावदाश्रमं द्रष्टुमादरात् । किं करोति सुकन्या सा प्राप्य नाथं तथाविधम्
नाथा, तू त्वरित त्या ऋषींच्या आश्रमात जाऊन सुकन्या काय करते आहे ते पाहा, कारण तिला असा नवरा मिळाला आहे.
पुत्रीदुःखेन राजर्षे दग्धास्मि सर्वथा हृदि । तामानय विशालाक्षीं तपःक्षामां मदन्तिके
राजर्षी, मुलीच्या दुःखाने माझे हृदय पूर्णपणे जळून गेले आहे. तपाने कृश झालेली, मोठ्या डोळ्यांची ती माझ्या जवळ घेऊन ये.
पश्यामि सर्वथा पुत्रीं कृशाङ्गीं वल्कलावृताम् । अन्धं पतिं समासाद्य दुःखभाजं कृशोदरीम्
माझी मुलगी कृश देहाची, झाडाच्या साली घातलेली, अंध पती मिळाल्याने दुःख भोगणारी आणि बारीक कंबर असलेली आहे, तिला मी पाहू इच्छिते.
शर्यातिरुवाच - गच्छामोऽद्य विशालाक्षि सुकन्यां द्रष्टुमादरात् । प्रियपुत्रीं वरारोहे मुनिं तं संशितव्रतम्
शर्याती म्हणाले — मोठ्या डोळ्यांनो, आज आपण आपल्या प्रिय सुकन्येला आणि त्या दृढ व्रती ऋषींना पाहायला जाऊया.
व्यास उवाच - एवमुक्त्व तु शर्यातिः कामिनीं शोकसंकुलाम् । जगाम रथमारुह्य त्वरितश्चाश्रमं मुनेः
व्यास म्हणाले — असे म्हणून, शर्याती आपल्या दुःखाने आणि इच्छेने भरलेल्या पत्नीला घेऊन रथावर बसले आणि लवकरच ऋषींच्या आश्रमाकडे गेले.
गत्वाऽऽश्रमसमीपे तु तमपश्यन्महीपतिः । नवयौवनसम्पन्नं देवपुत्रोपमं मुनिम्
आश्रमाजवळ गेल्यावर, त्या राजाने नव्या तारुण्याने भरलेला, देवपुत्रासारखा तेजस्वी असा ऋषी पाहिला.
तं विलोक्यामराकारं विस्मयं नृपतिर्गतः । किं कृतं कुत्सितं कर्म पुत्र्या लोकविगर्हितम्
तो देवासारखा दिसणारा ऋषी पाहून राजा आश्चर्यचकित झाला. माझ्या मुलीने असा कोणता निंदनीय कृत्य केले आहे, जे लोकांना नाकारण्यासारखे आहे?
निहतोऽसौ मुनिर्वृद्धस्त्वनयान्यः पतिः कृतः । कामपीडितया कामं प्रशान्तोऽप्यतिनिर्धनः
त्या वृद्ध ऋषीला तिने संपवले, आणि दुसरा पती मिळवला. वासनेने पछाडून, गरीब असूनही तिने आपली इच्छा पूर्ण केली.
दुःसहयोऽयं पुष्पधन्वा विशेषेण च यौवने । कुले कलङ्कः सुमहाननया मानवे कृतः
फुलांच्या बाणांनी वेधणारा हा देव, विशेषतः तारुण्यात, सहन करणे कठीण आहे. तिच्यामुळे आपल्या कुळावर मोठा कलंक आला आहे.
धिक्तस्य जीवितं लोके यस्य पुत्री हि कुत्सिता । सर्वपापैस्तु दुःखाय पुत्री भवति देहिनाम्
ज्याची मुलगी लोकांत निंदित होते, त्याचे आयुष्य व्यर्थ आहे. सर्व माणसांसाठी, मुलगी पापांमुळे दुःखच देते.
मया त्वनुचितं कर्म कृतं स्वार्थस्य सिद्धये । वृद्धायान्धाय या दत्ता पुत्री सर्वात्मना किल
माझ्या स्वार्थासाठी मी अयोग्य कृत्य केलं — माझी मुलगी मी पूर्णपणे एका वृद्ध आणि आंधळ्या माणसाला दिली.
कन्या योग्याय दातव्या पित्रा सर्वात्मना किल । तादृशं हि फलं प्राप्तं यादृशं वै कृतं मया
मुलगी वडिलांनी योग्य पुरुषाला मनापासून द्यावी लागते; मी जसं केलं, तसंच फळ मला मिळालं.
हन्मि चेदद्य तनयां दुःशीलां पापकारिणीम् । स्त्रीहत्या दुस्तरा स्यान्मे तथा पुत्र्या विशेषतः
आज मी माझ्या वाईट वागणाऱ्या, पाप करणाऱ्या मुलीला मारलं, तर विशेषतः मुलीचा वध केल्याचं पाप माझ्यासाठी कधीच न संपणारं होईल.
मनुवंशस्तु विख्यातः सकलङ्कः कृतो मया । लोकापवादो बलवान्दुस्त्याज्या स्नेहशृङ्खला
मनुवंश प्रसिद्ध असला तरी मी त्याला डाग लावला; लोकांचा अपवाद फारच मोठा असतो आणि आपुलकीची साखळी सोडणं कठीण असतं.
किं करोमीति चिन्ताब्धौ यदा मग्नः स पार्थिवः । सुकन्यया तदा दैवाद्दृष्टश्चिन्ताकुलः पिता
'आता काय करू?' या विचारात तो राजा काळजीच्या समुद्रात बुडाला होता. तेव्हा दैवाने त्याची मुलगी सुकन्या, चिंता झालेला वडील पाहते.
सा दृष्ट्वा तं जगामाशु सुकन्या पितुरन्तिके । गत्वा पप्रच्छ भूपालं प्रेमपूरितमानसा
सुकन्याने वडिलांना पाहिलं आणि ती पटकन त्यांच्या जवळ गेली; प्रेमाने भरलेल्या मनाने तिने राजाला विचारलं.