गृहीतमुखवासं तं संवेश्य च शुभासने । गृहीत्वाऽऽज्ञां शरीरस्य चकार साधनं ततः
तोंड ताजं करून तिला शुभ आसनावर बसवलं आणि त्यांच्या परवानगीने स्वतःच्या अंगाची तयारी करू लागली.
फलाहारं स्वयं कृत्वा पुनर्गत्वा च सन्निधौ । प्रोवाच प्रणयोपेता किमाज्ञापयसे प्रभो
फळांचं जेवण करून ती पुन्हा त्यांच्या जवळ आली आणि प्रेमाने विचारलं, 'स्वामी, तुमची काय आज्ञा आहे?''
पादसंवाहनं तेऽद्य करोमि यदि मन्यसे । एवं सेवापरा नित्यं बभूव पतितत्परा
‘आज मी तुमचे पाय दाबू का, तुम्हाला हवं असेल तर?’ अशा रीतीने ती नेहमीच सेवेला लागली आणि पतीच्या सेवेत पूर्णपणे रमली.
सायं होमावसाने सा फलान्याहृत्य सुन्दरी । अर्पयामास मुनये स्वादूनि च मृदूनि च
संध्याकाळी होम झाल्यावर ती सुंदर स्त्री गोड आणि मऊ फळं आणून ऋषींना प्रेमाने अर्पण करायची.
ततः शेषाणि बुभुजे प्रेमयुक्ता तदाज्ञया । सुस्पर्शास्तरणं कृत्वा शाययामास तं मुदा
मग त्यांच्या आज्ञेने आणि प्रेमाने उरलेलं अन्न तिने खाल्लं आणि मऊ अंथरूण घालून आनंदाने त्यांना झोपवलं.
सुप्ते सुखं प्रिये कान्ता पदसंवाहनं तदा । चकार पृच्छती धर्मं कुलस्त्रीणां कृशोदरी
प्रिय पती सुखाने झोपले असता, कंबर बारीक असलेल्या तिने त्यांचे पाय दाबले आणि कुलस्त्रियांचा धर्म काय हे विचारले.
पादसंवाहनं कृत्वा निशि भक्तिपरायणा । निद्रितं च मुनिं ज्ञात्वा सुष्वाप चरणान्तिके
रात्री भक्तीभावाने पाय दाबून, ऋषी झोपले आहेत हे पाहून ती त्यांच्या पायाशी झोपली.
शुचौ प्रतिष्ठितं वीक्ष्य तालवृन्तेन भामिनी । कुर्वाणा शीतलं वायुं सिषेवे स्वपतिं तदा
पती शुद्ध जागी बसलेले पाहून, सुंदर तिने ताडाच्या पानाने थंड वारा घालत त्यांची सेवा केली.
हेमन्ते काष्ठसम्भारं कृत्वाग्निज्वलनं पुरः । स्थापयित्वा तथापृच्छत्सुखं तेऽस्तीति चासकृत्
हिवाळ्यात तिने लाकूड गोळा करून समोर अग्नी पेटवला आणि वारंवार विचारलं, 'तुम्हाला बरं आहे ना?'
ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय जलं पात्रं च मृत्तिकाम् । समर्पयित्वा शौचार्थं समुत्थाप्य पतिं प्रिया
ब्रह्ममुहूर्ताला ती उठून पाणी, भांडे आणि माती घेऊन गेली आणि पतीच्या शुद्धीसाठी त्यांना प्रेमाने उठवलं.
स्थानाद्दूरे च संस्थाप्य दूरं गत्वा स्थिराभवत् । कृतशौचं पतिं ज्ञात्वा गत्वा जग्राह तं पुनः
ती काही अंतरावर उभी राहिली, पतीने शौच आटोपल्यावर पुन्हा त्यांच्याकडे गेली आणि त्यांना हात धरून परत आणलं.
आनीयाश्रममव्यग्रा चोपवेश्यासने शुभे । मृज्जलाभ्यां च प्रक्षाल्य पादावस्य यथाविधि
ती एकाग्रतेने त्यांना आश्रमात आणून शुभ आसनावर बसवायची आणि पाय स्वच्छ पाण्याने नीट धुवायची.
दत्त्वाऽऽचमनपात्रं तु दन्तधावनमाहरत् । समर्प्य दन्तकाष्ठं च यथोक्तं नृपनन्दिनी
तिने त्यांना तोंड धुण्यासाठी पाण्याचं भांडे दिलं, दात घासायला काडी आणली आणि सांगितल्याप्रमाणे ते त्यांच्या हाती दिलं.
चकारोष्णं जलं शुद्धं समानीतं सुपावनम् । स्नानार्थं जलमाहृत्य पप्रच्छ प्रणयान्विता
तिने स्वच्छ आणि गरम पाणी तयार केलं, स्नानासाठी आणलं आणि प्रेमाने त्यांची इच्छा विचारली.
किमाज्ञापयसे ब्रह्मन् कृतं वै दन्तधावनम् । उष्णोदकं सुसम्पन्नं कुरु स्नानं समन्त्रकम्
‘ब्राह्मण, तुमची काय आज्ञा? दात घासून झाले आहेत. हे उत्तम गरम पाणी आहे—मंत्र म्हणत आंघोळ करा.’
वर्तते होमकालोऽयं सन्ध्या पूर्वा प्रवर्तते । विधिवद्हवनं कृत्वा देवतापूजनं कुरु
‘आता होमाचा वेळ झाला आहे, पूर्वसंध्या सुरू झाली आहे. नीट धुवून देवांची पूजा करा.’
एवं कन्या पतिं लब्ध्वा तपस्विनमनिन्दिता । नित्यं पर्यचरत्प्रीत्या तपसा नियमेन च
त्या कन्येला एक निष्कलंक, तपस्वी असा पती मिळाला. तिने नेहमीच प्रेमाने, नियमाने आणि तपश्चर्येने त्याची सेवा केली.
अग्नीनामतिथीनां च शुश्रूषां कुर्वती सदा । आराधयामास मुदा च्यवनं सा शुभानना
ती शुभमुखी नेहमीच अग्नी आणि पाहुण्यांची सेवा करत असे. तिने आनंदाने च्यवन ऋषींची पूजा केली.
कस्मिंश्चिदथ काले तु रविजावश्विनावुभौ । च्यवनस्याश्रमाभ्याशे क्रीडमानौ समगतौ
काही काळाने सूर्यपुत्र अश्विनी कुमार च्यवन ऋषींच्या आश्रमाजवळ खेळत आले.
जले स्नात्वा तु तां कन्यां निवृत्तां स्वाश्रमं प्रति । गच्छन्तीं चारुसर्वाङ्गीं रविपुत्रावपश्यताम्
ती सुंदर बांध्याची कन्या पाण्यात स्नान करून आपल्या आश्रमाकडे परत येत होती. तेव्हा सूर्यपुत्रांनी तिला जाताना पाहिले.
तां दृष्ट्वा देवकन्याभां गत्वा चान्तिकमादरात् । ऊचतुः समभिद्रुत्य नासत्यावतिमोहितौ
तिच्या तेजस्वी रूपाला पाहून, अश्विनी कुमार आदराने तिच्याजवळ गेले आणि आश्चर्यचकित होऊन बोलू लागले.
क्षणं तिष्ठ वरारोहे प्रष्टुं त्वां गजगामिनि । आवां देवसुतौ प्राप्तौ ब्रूहि सत्यं शुचिस्मिते
सुंदर अंगवट असलेल्या कन्ये, थोडा वेळ थांब, आम्हाला तुला काही विचारायचे आहे. आम्ही देवपुत्र आलो आहोत, हसऱ्या मुखे, खरे सांग.
पुत्री कस्य पतिः कस्ते कथमुद्यानमागता । एकाकिनी तडागेऽस्मिन् स्नानार्थं चारुलोचने
तू कुणाची मुलगी आहेस? तुझा पती कोण आहे? तू या बागेत कशी आलीस? आणि या तळ्यात एकटीच स्नान करायला कशी आलीस, सुंदर डोळ्यांची?
द्वितीया श्रीरिवाभासि कान्त्या कमललोचने । इच्छामस्तु वयं ज्ञातुं तत्त्वमाख्याहि शोभने
कमलासारख्या डोळ्यांची, तू दुसऱ्या लक्ष्मीप्रमाणे तेजस्वी दिसतेस. आम्हाला सत्य जाणून घ्यायचे आहे, हे सुंदर रूपवती, सांग.
कोमलौ चरणौ कान्ते स्थितौ भूमावनावृतौ । हृदाये कुरुतः पीडां चलन्तौ चललोचने
सुंदर कांतीच्या कन्ये, तुझे कोमल पाय उघडे जमिनीवर ठेवले आहेत. तू चालताना, तुझे डोलणारे डोळे पाहून आमच्या हृदयाला वेदना होते.
विमानार्हासि तन्वङ्गि कथं पद्भ्यां व्रजस्यदः । अनावृतात्र विपिने किमर्थं गमनं तव
सडपातळ अंगाची, तू तर विमानात बसण्यास योग्य आहेस. मग या वनात उघड्या पायाने का चालतेस? आणि इथे येण्याचे कारण काय?
दासीशतसमायुक्ता कथं च त्वं विनिर्गता । राजपुत्र्यप्सरा वासि वद सत्यं वरानने
शेकडो दासी असताना, तू एकटीच कशी बाहेर आलीस? तू राजकन्या आहेस की अप्सरा? हे सुंदर मुखवाली, खरे सांग.
धन्या माता यतो जाता धन्योऽसौ जनकस्तव । वक्तुं त्वां नैव शक्तौ च भर्तुर्भाग्यं तवानघे
जिच्या पोटी तू जन्मलीस ती आई धन्य आहे, तुझा वडीलही भाग्यवान आहे. आणि तुझ्या पतीचे भाग्य तर आम्ही सांगूही शकत नाही, हे निष्कलंक रूपवती.
देवलिकाधिका भूमिरियं चैव सुलोचने । प्रचलंश्चरणस्तेऽद्य सम्पावयति भूतलम्
सुंदर डोळ्यांची, आज तुझे चालणारे पाय या पृथ्वीला पवित्र करत आहेत, त्यामुळे ही पृथ्वी स्वर्गाहूनही श्रेष्ठ झाली आहे.
सौभाग्याश्च मृगाः कामं ये त्वां पश्यन्ति वै वने । ये चान्ये पक्षिणः सर्वे भूरियं चातिपावना
ज्या हरिणांना आणि इथल्या इतर पक्ष्यांना तुझे दर्शन मिळते, ते खरोखरच भाग्यवान आहेत. ही पृथ्वी फारच पवित्र झाली आहे.