प्रतिगृह्य मुनिः कन्यां प्रसन्नो भार्गवोऽभवत् । पारिबर्हं न जग्राह दीयमानं नृपेण ह
मुनीनं कन्या दिल्यावर भृगुवंशीय ऋषी आनंदित झाले; पण राजाने दिलेले दान त्यांनी घेतले नाही.
कन्यामेवाग्रहीत्कामं परिचर्यार्थमात्मनः । प्रसन्नेऽस्मिन्मुनौ जातं सैनिकानां सुखं तदा
त्यांनी फक्त कन्याच घेतली, जशी त्यांना हवी होती, स्वतःच्या सेवेसाठी; आणि मुनिवर आनंदी झाल्यावर त्या वेळी सैनिकांनाही सुख मिळाले.
राज्ञश्च परमाह्लादः सञ्जातस्तत्क्षणादपि । दत्त्वा पुत्रीं यदा राजा गमनाय गृहं प्रति
राजाने आपली मुलगी दिल्यावर, त्या क्षणीच त्याच्या मनात अत्यंत आनंद निर्माण झाला आणि तो घरी जाण्याची तयारी करू लागला.
मतिं चकार तवङ्गी तदोवाच नृपं सुता । सुकन्योवाच - गृहाण मम वासांसि भूषणानि च मे पितः
त्या वेळी तुझ्या कन्येने मनाशी ठरवले आणि राजाला म्हणाली—सुकन्या म्हणाली—'बाबा, माझे वस्त्र आणि दागिने तू घे.'
वल्कलं परिधानाय प्रयच्छाजिनमुत्तमम् । वेषं तु मुनिपत्नीनां कृत्वा तपसि सेवनम्
'मला झाडाच्या सालीचे वस्त्र आणि उत्तम मृगाची कातडी दे. मी मुनिपत्नीसारखा वेष घालून तप करीन.'
करिष्यामि तथा तात यथा ते कीर्तिरच्युता । भविष्यति भुवः पृष्ठे तथा स्वर्गे रसातले
'बाबा, मी असे वागीन की तुझी कीर्ती या पृथ्वीवर, स्वर्गात आणि पाताळात कधीही कमी होणार नाही.'
परलोकसुखायाहं चरिष्यामि दिवानिशम् । दत्त्वान्धाय च वृद्धाय सुन्दरीं युवतीं तु माम्
'पुढच्या जन्मात सुख मिळावे म्हणून मी रात्रंदिवस सेवा करीन; तू मला, एक सुंदर तरुणी, एका वृद्ध आणि आंधळ्या माणसाला दिलेस—'
चिन्ता त्वया न कर्तव्या शीलनाशसमुद्भवा । अरुन्धती वसिष्ठस्य धर्मपत्नी यथा भुवि
'चिंता करू नकोस, कारण चिंता वाईट घडवते; मी पृथ्वीवर वसिष्ठाची धर्मपत्नी अरुंधतीसारखी राहीन.'
तथैवाहं भविष्यामि नात्र कार्या विचारणा । अनसूया यथा साध्वी भार्यात्रेः प्रथिता भुवि
'मी देखील तशीच राहीन, यात काहीच शंका धरू नकोस. मी अत्रीची सती पत्नी अनसूयेसारखी प्रसिद्ध होईन.'
तथैवाहं भविष्यामि पुत्री कीर्तिकरी तव । सुकन्यावचनं श्रुत्वा राजा परमधर्मवित्
'मी तुझी कन्या म्हणून तुझ्या कीर्तीला वाढवणारी होईन.' सुकन्याचे हे बोल ऐकून, धर्म जाणणारा राजा—
दत्त्वाजिनं रुरोदाशु वीक्ष्य तां चारुहासिनीम् । त्यक्त्वा भूषणवासांसि मुनिवेषधरां सुताम्
त्यांनी तिला मृगाची कातडी दिली आणि तिच्या सुंदर हास्याने भरलेल्या चेहऱ्याकडे पाहून लगेच रडू लागले; दागिने आणि वस्त्रे ठेवून, मुनिपत्नीसारखा वेष घातलेली आपली मुलगी पाहिली.
विवर्णवदनो भूत्वा स्थितस्तत्रैव पार्थिवः । राज्ञ्यः सर्वाः सुतां दृष्ट्वा वल्कलाजिनधारिणीम्
राजाचा चेहरा फिक्का पडला आणि तो तिथेच उभा राहिला; आपल्या कन्येला झाडाच्या सालीचे वस्त्र आणि मृगाची कातडी घातलेली पाहून.
रुरुदुर्भृशशोकार्ता वेपमाना इवाभवन् । तामापृच्छ्य महीपालो मन्त्रिभिः परिवारितः । ययौ स्वनगरं राजन् मुक्त्वा पुत्रीं शुचार्पिताम्
सर्व राण्या, कन्येला अशा वेषात पाहून, फार दुःखी होऊन रडल्या आणि थरथर कापू लागल्या; तिचा निरोप घेऊन, मंत्र्यांनी वेढलेला राजा, दुःखाने भरलेली मुलगी मागे ठेवून, आपल्या नगराकडे निघून गेला.
अश्विनीकुमारयोः सुकन्यां प्रति बोधवचनवर्णनम् व्यास उवाच - गते राजनि सा बाला पतिसेवापरायणा । बभूव च तथाग्नीनां सेवने धर्मतत्परा
राजा निघून गेल्यावर, ती तरुणी पतीची सेवा करण्यात आणि अग्निसेवा, धर्मकर्म यामध्ये मन लावू लागली.
फलान्यादाय स्वादूनि मूलानि विविधानि च । ददौ सा मुनये बाला पतिसेवापरायणा
ती गोड फळे आणि वेगवेगळी मुळे गोळा करून, नेहमी पतीची सेवा करणारी म्हणून, ती सर्व ऋषींना देई.
पतिं तप्तोदकेनाशु स्नापयित्वा मृगत्वचा । परिवेष्ट्य शुभायां तु बृस्यां स्थापितवत्यपि
ती लवकर गरम पाण्याने पतीला स्नान घालायची, मृगाची कातडी गुंडाळायची आणि स्वच्छ आसनावर बसवायची.
तिलान् यवकुशानग्रे परिकल्प्य कमण्डलुम् । तमुवाच नित्यकर्म कुरुष्व मुनिसत्तम
ती तिळ, ज्वारी आणि कुशा समोर ठेवून, कमंडलू ठेवायची आणि म्हणायची, 'मुनिश्रेष्ठ, आपले नित्यकर्म करा.'
तमुत्थाप्य करे कृत्वा समाप्ते नित्यकर्मणि । बृस्यां वा संस्तरे बाला भर्तारं संन्यवेशयत्
नित्यकर्म पूर्ण झाल्यावर, त्यांना हात धरून उठवून, ती तरुणी पतीला आसनावर किंवा पांघरूणावर नीट बसवायची.
पश्चादानीय पक्वानि फलानि च नृपात्मजा । भोजयामास च्यवनं नीवारान्नं सुसंस्कृतम्
नंतर राजकन्येने पिकलेली फळं आणली आणि च्यवन ऋषींना नीट शिजवलेलं निवार तांदळाचं जेवण प्रेमाने वाढलं.
भुक्तवन्तं पतिं तृप्तं दत्त्वाचमनमादरात् । पश्चाच्च पूगं पत्राणि ददौ चादरसंयुता
पतीने जेवून समाधान पावल्यानंतर तिने आदराने त्यांना तोंड धुण्यासाठी पाणी दिलं आणि मग भक्तीभावाने पान दिलं.
गृहीतमुखवासं तं संवेश्य च शुभासने । गृहीत्वाऽऽज्ञां शरीरस्य चकार साधनं ततः
तोंड ताजं करून तिला शुभ आसनावर बसवलं आणि त्यांच्या परवानगीने स्वतःच्या अंगाची तयारी करू लागली.
फलाहारं स्वयं कृत्वा पुनर्गत्वा च सन्निधौ । प्रोवाच प्रणयोपेता किमाज्ञापयसे प्रभो
फळांचं जेवण करून ती पुन्हा त्यांच्या जवळ आली आणि प्रेमाने विचारलं, 'स्वामी, तुमची काय आज्ञा आहे?''
पादसंवाहनं तेऽद्य करोमि यदि मन्यसे । एवं सेवापरा नित्यं बभूव पतितत्परा
‘आज मी तुमचे पाय दाबू का, तुम्हाला हवं असेल तर?’ अशा रीतीने ती नेहमीच सेवेला लागली आणि पतीच्या सेवेत पूर्णपणे रमली.
सायं होमावसाने सा फलान्याहृत्य सुन्दरी । अर्पयामास मुनये स्वादूनि च मृदूनि च
संध्याकाळी होम झाल्यावर ती सुंदर स्त्री गोड आणि मऊ फळं आणून ऋषींना प्रेमाने अर्पण करायची.
ततः शेषाणि बुभुजे प्रेमयुक्ता तदाज्ञया । सुस्पर्शास्तरणं कृत्वा शाययामास तं मुदा
मग त्यांच्या आज्ञेने आणि प्रेमाने उरलेलं अन्न तिने खाल्लं आणि मऊ अंथरूण घालून आनंदाने त्यांना झोपवलं.
सुप्ते सुखं प्रिये कान्ता पदसंवाहनं तदा । चकार पृच्छती धर्मं कुलस्त्रीणां कृशोदरी
प्रिय पती सुखाने झोपले असता, कंबर बारीक असलेल्या तिने त्यांचे पाय दाबले आणि कुलस्त्रियांचा धर्म काय हे विचारले.
पादसंवाहनं कृत्वा निशि भक्तिपरायणा । निद्रितं च मुनिं ज्ञात्वा सुष्वाप चरणान्तिके
रात्री भक्तीभावाने पाय दाबून, ऋषी झोपले आहेत हे पाहून ती त्यांच्या पायाशी झोपली.
शुचौ प्रतिष्ठितं वीक्ष्य तालवृन्तेन भामिनी । कुर्वाणा शीतलं वायुं सिषेवे स्वपतिं तदा
पती शुद्ध जागी बसलेले पाहून, सुंदर तिने ताडाच्या पानाने थंड वारा घालत त्यांची सेवा केली.
हेमन्ते काष्ठसम्भारं कृत्वाग्निज्वलनं पुरः । स्थापयित्वा तथापृच्छत्सुखं तेऽस्तीति चासकृत्
हिवाळ्यात तिने लाकूड गोळा करून समोर अग्नी पेटवला आणि वारंवार विचारलं, 'तुम्हाला बरं आहे ना?'
ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय जलं पात्रं च मृत्तिकाम् । समर्पयित्वा शौचार्थं समुत्थाप्य पतिं प्रिया
ब्रह्ममुहूर्ताला ती उठून पाणी, भांडे आणि माती घेऊन गेली आणि पतीच्या शुद्धीसाठी त्यांना प्रेमाने उठवलं.