विचारयध्वं मिलिता हितं स्यान्मम वै कथम् । मन्त्रिण ऊचुः - किं ब्रूमोऽस्मिन्महाराज सङ्कटेऽतिदुरासदे
तुम्ही सर्वजण एकत्र बसून विचार करा, माझ्यासाठी काय हिताचे आहे ते सांगा. मंत्र्यांनी उत्तर दिले - राजन, या कठीण प्रसंगी आम्ही काय सांगावे?
दुर्भगाय सुकन्यैषा कथं देयातिसुन्दरी । व्यास उवाच - तदा चिन्ताकुलं वीक्ष्य पितरं मन्त्रिणस्तदा
अशी सुंदर सुकन्या या दुर्दैवी माणसाला कशी द्यावी? व्यास म्हणतात - वडील चिंतेत असल्याचे पाहून मंत्र्यांनाही काळजी वाटली.
सुकन्या त्विङ्गितं ज्ञात्वा प्रहस्येदमुवाच ह । पितः कस्माद्भवानद्य चिन्ताव्याकुलितेन्द्रियः
सुकन्या तिच्या वडिलांच्या मनातील अस्वस्थता ओळखून हसत म्हणाली, "बाबा, आज तुम्ही इतके का चिंतेत आहात आणि तुमचे मन एवढे अस्वस्थ का झाले आहे?"
मत्कृते दुःखसंविग्नो विषण्णवदनोऽसि वै । अहं गत्वा मुनिं तत्र समाश्वास्य भयार्दितम्
"माझ्यामुळेच तुम्ही दुःखी झाला आहात आणि तुमच्या चेहऱ्यावर उदासी दिसते. मी त्या ऋषीकडे जाऊन, जो भीतीने ग्रासलेला आहे, त्याला धीर देईन."
करिष्यामि प्रसन्नं तं आत्मदानेन वै पितः । इति राजा वचः श्रुत्वा भाषितं यत्सुकन्यया
"बाबा, मी स्वतःला त्याला अर्पण करून त्याला आनंदी करीन." असे सुकन्येने सांगितलेले शब्द ऐकून—
तामुवाच प्रसन्नात्मा सचिवानां च शृण्वताम् । कथं पुत्रि त्वमन्धस्य परिचर्यां वनेऽबला
राजा, मन शांत करून, आपल्या मंत्र्यांसमोर तिला म्हणाला, "मुली, तू एवढ्या लहान वयाची असून अंध ऋषीची वनात सेवा कशी करशील?"
करिष्यसि जरार्तस्य क्रोधनस्य विशेषतः । कथमन्धाय चानेन रूपेण रतिसन्निभाम्
"वयस्क आणि रागीट असलेल्या त्या ऋषीची सेवा तू कशी करशील? आणि तुझ्या सौंदर्याने तू त्या अंध माणसाला प्रियासारखे कसे समजशील?"
ददामि जरया ग्रस्तदेहाय सुखवाञ्छया । पित्रा पुत्री प्रदातव्या वयोज्ञातिबलाय च
"माझ्या मुलीच्या सुखासाठी मी तिला वृद्ध आणि जर्जर शरीर असलेल्या माणसाला कसा देऊ? वडिलांनी मुलगी नेहमी वय आणि सामर्थ्य यांना साजेल अशा वराला द्यावी."
धनधान्यसमृद्धाय नाधनाय कदाचन । क्व ते रूपं विशालाक्षि क्वासौ वृद्धो वनेचरः
"धनधान्याने समृद्ध असलेल्या माणसालाच मुलगी द्यावी, कधीही गरीबाला नाही. तुझे हे रूप कुठे आणि तो वृद्ध, वनात राहणारा माणूस कुठे, हे मोठ्या डोळ्यांची?"
कथं देया मया पुत्री तस्मै नातिवराय च । उटजे नियतं वासो यस्य नित्यं मनोहरे
"माझ्या मुलीला मी अशा माणसाला कसा देऊ, जो योग्य वर नाही? ज्याचे कायमचे घर हे एक झोपडे आहे, जरी ते सुंदर असले तरी."
कथमम्बुजपत्राक्षि कल्पनीयो मया तव । मरणं मे वरं प्राप्तं सैनिकानां तथैव च
"कमळाच्या पानासारख्या डोळ्यांची, तुझ्यासाठी मी हे कसे ठरवू? मला आणि माझ्या सैन्यालाही मृत्यूच जास्त बरा वाटेल."
न ते प्रदानमन्धाय रोचते पिकभाषिणि । भवितव्यं भवत्येव धैर्यं नैव त्यजाम्यहम्
"गोड बोलणाऱ्या, मला तुला अंध माणसाला देणे आवडत नाही. पण जे व्हायचे ते होईलच; मी धैर्य सोडणार नाही."
सुस्थिरा भव सुश्रोणि न दास्येऽन्धाय कर्हिचित् । राज्यं तिष्ठतु वा यातु देहोऽयं च तथैव मे
"सुंदर कंबरेच्या, तू खंबीर राहा; मी तुला कधीही अंध माणसाला देणार नाही. हे राज्य राहो किंवा जावो, माझे शरीरही तसेच."
न त्वां दास्याम्यहं तस्मै नेत्रहीनाय बालिके । सुकन्या तं तदा प्राह श्रुत्व तद्वचनं पितुः
"मुली, मी तुला त्या अंध माणसाला देणार नाही." वडिलांचे हे शब्द ऐकून सुकन्या म्हणाली—
प्रसन्नवदनातीव स्नेहयुक्तमिदं वचः । सुकन्योवाच - न मे चिन्ता पितः कार्या देहि मां मुनयेऽधुना
स्नेहाने उजळलेल्या चेहऱ्याने सुकन्या म्हणाली, "बाबा, तुम्ही काळजी करू नका; मला आत्ताच त्या ऋषीला द्या."
सुखं भवतु सर्वेषां लोकानां मत्कृतेन हि । सेवयिष्यामि सन्तुष्टा पतिं परमपावनम्
"माझ्यामुळे सर्व लोकांना सुख मिळो. मी माझ्या पवित्र पतीची मनापासून सेवा करीन."
भक्त्या परमया चापि वृद्धं च विजने वने । सतीधर्मपरा चाहं चरिष्यामि सुसम्मतम्
"मी पूर्ण भक्तीने त्या वृद्ध ऋषीची एकाकी वनात सेवा करीन. मी सतीधर्माला वाहिलेली आहे आणि जे योग्य आहे तेच करीन."
न भोगेच्छास्ति मे तात स्वस्थं चित्तं ममानघ । व्यास उवाच - तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्या मन्त्रिणो विस्मयं गताः
"मला भोगांची इच्छा नाही, बाबा; माझे मन शांत आणि निर्मळ आहे." व्यास म्हणतो: "तिचे हे बोल ऐकून मंत्री आश्चर्यचकित झाले."
राजा च परमप्रीतो जगाम मुनिसन्निधौ । गत्वा प्रणम्य शिरसा तमुवाच तपोधनम्
राजा अत्यंत आनंदित होऊन ऋषीच्या समोर गेला. त्याच्याजवळ जाऊन, डोके झुकवून, त्या तपस्वीला म्हणाला—
स्वामिन् गृहाण पुत्रीं मे सेवार्थं विधिवद्विभो । इत्युक्त्वासौ ददौ पुत्रीं विवाहविधिना नृपः
"स्वामी, माझ्या मुलीला विधिप्रमाणे सेवा करण्यासाठी स्वीकारा." असे म्हणून, राजाने विधिपूर्वक कन्यादान केले.
प्रतिगृह्य मुनिः कन्यां प्रसन्नो भार्गवोऽभवत् । पारिबर्हं न जग्राह दीयमानं नृपेण ह
मुनीनं कन्या दिल्यावर भृगुवंशीय ऋषी आनंदित झाले; पण राजाने दिलेले दान त्यांनी घेतले नाही.
कन्यामेवाग्रहीत्कामं परिचर्यार्थमात्मनः । प्रसन्नेऽस्मिन्मुनौ जातं सैनिकानां सुखं तदा
त्यांनी फक्त कन्याच घेतली, जशी त्यांना हवी होती, स्वतःच्या सेवेसाठी; आणि मुनिवर आनंदी झाल्यावर त्या वेळी सैनिकांनाही सुख मिळाले.
राज्ञश्च परमाह्लादः सञ्जातस्तत्क्षणादपि । दत्त्वा पुत्रीं यदा राजा गमनाय गृहं प्रति
राजाने आपली मुलगी दिल्यावर, त्या क्षणीच त्याच्या मनात अत्यंत आनंद निर्माण झाला आणि तो घरी जाण्याची तयारी करू लागला.
मतिं चकार तवङ्गी तदोवाच नृपं सुता । सुकन्योवाच - गृहाण मम वासांसि भूषणानि च मे पितः
त्या वेळी तुझ्या कन्येने मनाशी ठरवले आणि राजाला म्हणाली—सुकन्या म्हणाली—'बाबा, माझे वस्त्र आणि दागिने तू घे.'
वल्कलं परिधानाय प्रयच्छाजिनमुत्तमम् । वेषं तु मुनिपत्नीनां कृत्वा तपसि सेवनम्
'मला झाडाच्या सालीचे वस्त्र आणि उत्तम मृगाची कातडी दे. मी मुनिपत्नीसारखा वेष घालून तप करीन.'
करिष्यामि तथा तात यथा ते कीर्तिरच्युता । भविष्यति भुवः पृष्ठे तथा स्वर्गे रसातले
'बाबा, मी असे वागीन की तुझी कीर्ती या पृथ्वीवर, स्वर्गात आणि पाताळात कधीही कमी होणार नाही.'
परलोकसुखायाहं चरिष्यामि दिवानिशम् । दत्त्वान्धाय च वृद्धाय सुन्दरीं युवतीं तु माम्
'पुढच्या जन्मात सुख मिळावे म्हणून मी रात्रंदिवस सेवा करीन; तू मला, एक सुंदर तरुणी, एका वृद्ध आणि आंधळ्या माणसाला दिलेस—'
चिन्ता त्वया न कर्तव्या शीलनाशसमुद्भवा । अरुन्धती वसिष्ठस्य धर्मपत्नी यथा भुवि
'चिंता करू नकोस, कारण चिंता वाईट घडवते; मी पृथ्वीवर वसिष्ठाची धर्मपत्नी अरुंधतीसारखी राहीन.'
तथैवाहं भविष्यामि नात्र कार्या विचारणा । अनसूया यथा साध्वी भार्यात्रेः प्रथिता भुवि
'मी देखील तशीच राहीन, यात काहीच शंका धरू नकोस. मी अत्रीची सती पत्नी अनसूयेसारखी प्रसिद्ध होईन.'
तथैवाहं भविष्यामि पुत्री कीर्तिकरी तव । सुकन्यावचनं श्रुत्वा राजा परमधर्मवित्
'मी तुझी कन्या म्हणून तुझ्या कीर्तीला वाढवणारी होईन.' सुकन्याचे हे बोल ऐकून, धर्म जाणणारा राजा—