निरुद्धः कंसगेहेऽहं न किंचित्कर्तुमुत्सहे । अतस्त्वमेव दुःखाब्धेर्मामुद्धर महामते
कंसाच्या घरात बंदिस्त असल्याने मी काहीच करू शकत नाही; म्हणून, हे ज्ञानी, या दुःखाच्या समुद्रातून मला तुम्हीच वाचवा.
इत्युक्तस्तु मया प्रीतः प्रोवाच मुनिपुङ्गवः । वसुदेव तव प्रीत्या करिष्यामि हितं तव
माझ्या या विनंतीवर, त्या ऋषी प्रसन्न होऊन म्हणाले: 'हे वसुदेव, तुझ्या प्रेमासाठी मी तुझे हित नक्कीच करीन.'
अथ गर्गमुनिः प्रीत्या मया संप्रार्थितोऽगमत् । आरिराधयिषुर्दुर्गां विंध्याद्रिं ब्राह्मणैः सह
मग मी प्रेमाने विनंती केल्यावर, गर्ग ऋषी ब्राह्मणांसह विंध्य पर्वतावर दुर्गेची पूजा करण्यासाठी निघून गेले.
तत्र गत्वा जगद्धात्रीं भक्ताभीष्टप्रदायिनीम् । आराधयामास मुनिर्जपपाठपरायणः
तेथे जाऊन, भक्तांच्या इच्छा पूर्ण करणाऱ्या जगदंबेची त्या ऋषींनी जपपठण आणि प्रार्थनेने भक्तीपूर्वक पूजा केली.
यतः समाप्ते नियमे वागुवाचाशरीरिणी । प्रसन्नाऽहं मुने कार्यसिद्धिस्तव भविष्यति
व्रत पूर्ण झाल्यावर, आकाशवाणी झाली: 'हे मुनी, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; तुझे कार्य नक्कीच सफल होईल.'
भूभारहरणार्थाय मया संप्रेषितो हरिः । वसुदेवस्य देवक्यां स्वांशेनावतरिष्यति
पृथ्वीवरील भार कमी करण्यासाठी मी हरिला पाठवले आहे; तो वसुदेवाच्या पत्नी देवकीच्या पोटी स्वतःचा अंश घेऊन अवतार घेईल.
कंसभीत्या तमादाय बालमानकदुंदुभिः । प्रापयिष्यति सद्यस्तु गोकुले नन्दवेश्मनि
कंसाच्या भीतीने अनकदुंदुभी आपल्या मुलाला घेऊन, तो लगेचच गोळातील नंदाच्या घरी पोहोचवेल.
यशोदातनयां नीत्वा स्वगृहे कंसभूभुजे । दास्यत्यथ च तां हंतुं कंस आक्षेप्स्यति क्षितौ
नंतर यशोदेची कन्या घेऊन कंस, पृथ्वीचा राजा, तिला मारण्याचा प्रयत्न करील, पण ती त्याच्या हातून सुटून जाईल.
सा तद्धस्ताद्विनिर्गत्य सद्यो दिव्यवपुर्द्धरा । मदंशभूता विंध्याद्रौ करिष्यति जगद्धितम्
ती त्या हातातून बाहेर पडली आणि लगेच दिव्य रूप धारण करून, मदाचा स्वरूप घेऊन, विंध्य पर्वतावर जगाचे कल्याण करणार आहे.
इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रणम्य जगदम्बिकाम् । गर्गो मुनिः प्रसन्नात्मा मथुरामगमत्पुरीम्
हे शब्द ऐकून, गार्ग्य ऋषी शांत मनाने जगदंबेला वंदन करून मथुरा नगरीकडे गेले.
वरदानं महादेव्या गर्गाचार्यसुखावहम् । श्रुत्वा सभार्यः संप्रीतः परं मुदमथागमत्
महादेवीने दिलेल्या वरदानामुळे गार्गाचार्याला मिळालेला आनंद ऐकून, तो आपल्या पत्नीसमवेत अत्यंत आनंदित झाला.
तदारभ्य परं जाने देवीमाहात्म्यमुत्तमम् । अधुनापि हि देवर्षे श्रुतं तव मुखांबुजात्
त्या वेळेपासून, हे दिव्य ऋषी, मी देवीचे श्रेष्ठ माहात्म्य जाणतो, जे आजही तुझ्या कमलासारख्या मुखातून मी ऐकले.
अतो भागवतं देव्यास्त्वमेव श्रावय प्रभो । मद्भाग्यादेव देवर्षे संप्राप्तोऽसि दयानिधे
म्हणून, प्रभो, देवीचे भागवत तूच मला सांग. माझ्या भाग्याने, दयामूर्ती, तू इथे आला आहेस, हे दिव्य ऋषी.
वसुदेववचः श्रुत्वा नारदः प्रीतमानसः । सुदिने शुभनक्षत्रे कथारंभमथाकरोत्
वसुदेवाची वाणी ऐकून, नारदाचा मन आनंदित झाला आणि शुभ ताऱ्याखाली, शुभ दिवशी, त्याने कथा सुरू केली.
कथाविघ्नविघातार्थं द्विजा जेपुर्नवाक्षरम् । मार्कण्डेयपुराणोक्तं पेठुर्देव्याः स्तवं तथा
कथेला अडथळा येऊ नये म्हणून, द्विजांनी नवाक्षरी मंत्र आणि मार्कंडेय पुराणात सांगितलेला देवीचा स्तोत्र जपला.
प्रथमस्कंधमारभ्य श्रीनारदमुखोद्गतम् । शुश्राव वसुदेवश्व भक्त्या भागवतामृतम्
पहिल्या स्कंधापासून, श्रीनारदाच्या मुखातून बाहेर पडणारे भागवतामृत वसुदेवाने भक्तीभावाने ऐकले.
नवमेऽह्नि कथापूर्तौ पुस्तकं वाचकं तथा । प्रसन्न: पूजयामास वसुदेवो महामनाः
नवव्या दिवशी, कथा पूर्ण झाल्यावर, वसुदेवाने समाधानाने ग्रंथ आणि वाचकाची पूजा केली.
अथ तत्र बिलस्यांतः कृष्णजांबवतोर्मृधे । कृष्णमुष्टिविनिष्पातश्लथाङ्गो जांबवानभूत्
मग त्या गुहेत, कृष्ण आणि जांबवंत यांच्या युद्धात, कृष्णाच्या घावांनी जांबवंताचा देह थकला.
अथागतस्मृतिः सो हि भगवंतं प्रणम्य च । उवाच परया भक्त्या स्वापराधं क्षमापयन्
नंतर स्मरण परत आल्यावर, त्याने भगवंताला वंदन केले आणि मोठ्या भक्तीने आपल्या अपराधाची क्षमा मागितली.
ज्ञातोऽसि रघुवर्यस्त्वं यद्रोषात्सरितां पतिः । क्षोभं जगाम लंकां च रावणः सानुगो हतः
मी ओळखले आहे, तूच रघुकुळातील श्रेष्ठ आहेस, ज्याने रागाने नद्यांचा स्वामी अस्वस्थ केला आणि लंकेत रावणासह त्याच्या सगळ्या लोकांचा नाश केला.
स एवासि भवान्कृष्ण मद्दौरात्म्यं क्षमस्व भोः । ब्रूहि यत्करणीयं मे भृत्योऽहं तव सर्वथा
तूच आता कृष्णरूपात आला आहेस; माझा अपराध क्षमा कर, प्रभो. मला काय करावे ते सांग, मी नेहमीच तुझा सेवक आहे.
श्रुत्वा जांबवतो वाचमब्रवीज्जगदीश्वरः । मणिहेतोरिह प्राप्ता वयमृक्षपते बिलम्
जांबवंताची वाणी ऐकून, जगाचा स्वामी म्हणाला: 'हे रिक्षराजा, आम्ही या गुहेत मणीसाठी आलो आहोत.'
द्विजा भार्यया सहितं कृष्णं देवर्षिर्नारदश्वाथ ऋक्षराजस्ततः प्रीत्या कन्यां जाम्बवतीं निजाम्। ददौ कृष्णाय संपूज्य स्यमंतकमणिं तथा
मग, पत्नीसमवेत, दिव्य ऋषी नारद आणि कृष्णासोबत, रिक्षराजाने आनंदाने आपली कन्या जांबवती कृष्णाला दिली आणि सन्मानपूर्वक स्यमंतक मणीही दिला.
स तां पत्नीं समादाय मणिं कंठे तथा दधत् । अभिमंत्र्यर्क्षराजञ्च प्रतस्थे द्वारकां प्रति
पत्नीला घेऊन आणि मणी गळ्यात घालून, कृष्णाने रिक्षराजाला नमस्कार करून द्वारकेकडे प्रस्थान केले.
कथासमाप्तिदिवसे वसुदेव उदारधीः । ब्राह्मणान्भोजयामास दक्षिणाभिरतोषयत्
कथा पूर्ण झालेल्या दिवशी, उदार मनाचा वसुदेवाने ब्राह्मणांना जेवू घातले आणि त्यांना दक्षिणा देऊन संतुष्ट केले.
आशीर्वादं प्रयुञ्जाना द्विजा यत्समये हरिः । आजगाम क्षणे तस्मिन्पत्न्या सह मणिं दधत्
त्या वेळी ब्राह्मण आशीर्वाद देत असताना, हरि आपल्या पत्नीसमवेत आणि मणी घालून तेथे आला.
भार्यया सहितं कृष्णं वसुदेवपुरोगमाः । दृष्ट्वा हर्षाश्रुपूर्णाक्षाः समवापुः परां मुदम्
वासुदेव पुढे उभा असताना, कृष्ण आपल्या पत्नीबरोबर आला हे पाहून, सर्वांच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू आले आणि त्यांना अपार आनंद मिळाला.
देवर्षिर्नारदश्चाथ कृष्णागमनहर्षितः । आमंत्र्य वसुदेवं च कृष्णो ब्रह्मसभां ययौ
तेव्हा देवर्षि नारद कृष्णाच्या आगमनाने आनंदित झाले. त्यांनी वासुदेवाला नमस्कार केला आणि कृष्ण ब्रह्माच्या सभेत गेला.
हरिचरितमिदं यत्कीर्तितं दुर्यशोघ्नं पठति विमलभक्त्या शुद्धचित्तः शृणोति । स भवति सुखपूर्णः सर्वदा सिद्धिकामो जगति च वपुषोऽन्ते मुक्तिमार्गं लभेच्च
जो कोणी शुद्ध भक्तीने आणि निर्मळ मनाने या हरिच्या चरित्राचे श्रवण किंवा पठण करतो, त्याचे सर्व दुःख नाहीसे होते, त्याला नेहमीच आनंद मिळतो, जगात सर्व इच्छित गोष्टी साध्य होतात आणि शेवटी त्याला मुक्तीचा मार्ग मिळतो.
अध्यायः ३ सूत उवाच। अथेतिहासमन्यच्च शृणुध्वं मुनिसत्तमाः । देवीभागवतस्यास्य माहात्म्यं यत्र गीयते
सूतमुनी म्हणाले: आता, हे श्रेष्ठ ऋषींनो, आणखी एक प्राचीन कथा ऐका, जिथे या देवीभागवताचे माहात्म्य सांगितले आहे.