देवीभागवतपुराणम्

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्

नारायणाला, नरश्रेष्ठ नराला, देवी सरस्वतीला आणि व्यासांना वंदन करून मग विजयाची घोषणा करावी.

ऋषय ऊचुः। सूत जीव समा बह्वीर्यस्त्वं श्रावयसीह नः । कथा मनोहराः पुण्या व्यासशिष्य महामते

ऋषी म्हणाले: सूताजी, तुम्ही दीर्घायुषी आणि सामर्थ्यवान आहात; व्यासांचे शिष्य, आम्हाला येथे त्या मनोहारी आणि पुण्यदायी कथा सांगाव्यात.

सर्वपापहरं पुण्यं विष्णोश्चरितमद्भुतम् । अवतार कथोपेतमस्माभिर्भक्तितः श्रुतम्

आम्ही भक्तीभावाने विष्णूच्या अद्भुत आणि पावन चरित्राचे, त्याच्या अवतारांच्या कथा ऐकल्या आहेत, ज्या सर्व पापांचा नाश करतात.

शिवस्य चरितं दिव्यं भस्मरुद्राक्षयोस्तथा । सेतिहासं च माहात्म्यं श्रुतं तव मुखाम्बुजात्

तुमच्या कमलासारख्या मुखातून आम्ही शिवाचे दिव्य चरित्र, भस्म आणि रुद्राक्ष यांचे महात्म्य, तसेच त्यांचे इतिहासही ऐकले आहेत.

अधुना श्रोतुमिच्छामः पावनात्पावनं परम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं नॄणामनायासेन सर्वशः

आता आम्हाला ते सर्वात पावन ऐकायचं आहे, जे सर्वांना सुख आणि मोक्ष सहज मिळवून देतं.

तत्त्वं ब्रूहि महाभाग येन सिद्ध्यन्ति मानवाः । कलावपि वरं त्वत्तो न विद्यः संशयच्छिदम्

महाभाग्यवान, ते तत्व आम्हाला सांगावे, ज्यामुळे माणसांना सिद्धी मिळते; कलियुगात तुमच्यापेक्षा मोठं शंका दूर करणारं ज्ञान दुसरं नाही.

सूत उवाच। साधु पृष्टं महाभागा लोकानां हितकाम्यया । सर्वशास्त्रस्य यत्सारं तो वक्ष्याम्यशेषतः

सूत म्हणाले: तुम्ही लोकांच्या कल्याणासाठी फार चांगला प्रश्न विचारला आहे; आता मी सर्व शास्त्रांचा सारांश पूर्णपणे सांगतो.

तावद्गर्जन्ति तीर्थानि पुराणानि व्रतानि च । यावन्न श्रूयते सम्यग्देवीभागवतं नरैः

जोपर्यंत देवीभागवत नीट ऐकले जात नाही, तोपर्यंत तीर्थ, पुराणे आणि व्रते फक्त गडगडाट करत राहतात.

तावत्पापाटवी नॄणां क्लेशदाऽदभ्रकण्टका । यावन्न परशुः प्राप्तो देवीभागवताभिधः

जोपर्यंत देवीभागवत नावाचा कुऱ्हाड मिळत नाही, तोपर्यंत पापांचं जंगल, दुःखाच्या असंख्य काट्यांनी भरलेलं, माणसांसाठी तसंच राहतं.

तावत्क्लेशावहं नॄणामुपसर्गमहातमः । यावन्नैवोदयं प्राप्तो देवीभागवतोष्णगुः

जोपर्यंत देवीभागवताचं सूर्य उगवत नाही, तोपर्यंत माणसांना दुःख देणारं मोठं अंधार कायम असतं.

ऋषय ऊचुः। सूत सूत महाभाग वद नो वदतांवर । कीदृशं तत्पुरायणं हि विधिस्तच्छ्रवणे च कः

ऋषी म्हणाले: सूताजी, महाभाग्यवान आणि उत्तम वक्ते, आम्हाला सांगा — ते पुरायण कसं आहे आणि ते ऐकण्याची पद्धत काय आहे?

कतिभिर्वासरैरेतच्छ्रोतव्यं किं च पूजनम् । कैर्मानवैः श्रुतं पूर्वं कान्कान्कामानवाप्नुयुः

ते किती दिवसात ऐकावं? कोणती पूजा करावी लागते? पूर्वी कोणत्या लोकांनी ते ऐकलं आणि त्यांना कोणती मनोकामना मिळाली?

सूत उवाच। विष्णोरंशो मुनिर्जातः सत्यवत्यां पराशरात् । विभज्य वेदांश्चतुरः शिष्यानध्यापयत्पुरा

सूत म्हणाले: विष्णूचा अंश असलेला तो ऋषी, सत्यवतीच्या पोटी पराशरापासून जन्मला; त्याने वेद चार भागात विभागले आणि ते आपल्या शिष्यांना शिकवले.

व्रात्यानां द्विजबन्धूनां वेदेष्वनधिकारिणाम् । स्त्रीणां दुर्मेधसां नॄणां धर्मज्ञानं कथं भवेत्

जे बहिष्कृत, वेदपठनास अपात्र द्विजबंधू, स्त्रिया, मंदबुद्धी आणि सामान्य पुरुष आहेत, त्यांना धर्माचं ज्ञान कसं मिळावं?

विचार्यैतत्तु मनसा भगवान्बादरायणः । पुराणं संहितां दध्यौ तेषां धर्मविधित्सया

हे मनात विचारून, भगवंत बादरायण यांनी त्यांच्या धर्मासाठी पुराणांची संहिता तयार करण्याचा संकल्प केला.

अष्टादश पुराणानि स कृत्वा भगवान्मुनिः । मामेवाध्यापयामास भारताख्यानमेव च

त्या महर्षींनी अठरा पुराणे रचली आणि ती मला शिकवली; तसेच भारत नावाचं महाकाव्यही शिकवलं.

देवीभागवतं तत्र पुराणं भोगमोक्षदम् । स्वयं तु श्रावयामास जनमेजयभूपतिम्

त्यात देवीभागवत हे पुराण, जे भोग आणि मोक्ष देतं, त्यांनी स्वतः जनमेजय राजाला ऐकवलं.

पूर्वं यस्य पिता राजा परीक्षित्तक्षकाहिना । संदष्टस्तस्य संशुद्ध्यै राज्ञा भागवतं श्रुतम्

पूर्वी ज्याचे वडील राजा परीक्षित होते, त्यांना तक्षक या सर्पाने दंश केला होता. त्यांच्या शुद्धीसाठी त्या राजाने भागवत ऐकले.

नवभिर्दिवसै: श्रीमद्वेदव्यासमुखाम्बुजात् । त्रैलोक्यमातरं देवीं पूजयित्वा विधानतः

नऊ दिवस श्रीमद् वेदव्यास यांच्या कमलासारख्या मुखातून, त्रैलोक्याची माता असलेल्या देवीची विधिपूर्वक पूजा केली.

नवाह यज्ञे सम्पूर्णे परीक्षिदपि भूपतिः । दिव्यरूपधरो देव्याः सालोक्यं तत्क्षणादगात्

नवाह यज्ञ पूर्ण झाल्यावर, परीक्षित राजा देखील त्या क्षणीच देवीच्या दिव्य लोकात, दिव्य रूप धारण करून पोहोचला.

पितुर्दिव्यां गति राजा विलोक्य जनमेजयः । व्यासं मुनिं समभ्यर्च्य परां मुदमवाप ह

वडिलांची दिव्य गति पाहून, जनमेजय राजाने व्यास मुनींची पूजा केली आणि त्याला अत्यंत आनंद मिळाला.

अष्टादशपुराणानां मध्ये सर्वोत्तमं परम् । देवीभागवतं नाम धर्मकामार्थमोक्षदम्

अठरा पुराणांमध्ये सर्वश्रेष्ठ आणि उत्तम असे देवीभागवत आहे, जे धर्म, काम आणि मोक्ष देते.

ये शृण्वन्ति सदा भक्त्या देव्या भागवतीं कथाम् । तेषां सिद्धिर्न दूरस्था तस्मात्सेव्या सदा नृभिः

जे लोक नेहमी भक्तीभावाने देवीभागवत कथा ऐकतात, त्यांना सिद्धी दूर राहत नाही; म्हणून सर्वांनी ती नेहमी ऐकावी.

दिनमर्द्धं तदर्धं वा मुहूर्तं क्षणमेव वा । ये शृण्वन्ति नरा भक्त्या न तेषां दुर्गतिः क्वचित् ॥ सर्वयज्ञेषु तीर्थेषु सर्वदानेषु यत्फलम् । सकृत्पुराणश्रवणात्तत्फलं लभते नरः

अर्धा दिवस, त्याचा अर्धा भाग, एक मुहूर्त किंवा क्षणभर जरी भक्तीने ऐकले, तरी त्या लोकांना कधीही वाईट वाटत नाही. सर्व यज्ञ, तीर्थयात्रा आणि दान यांचे जे फळ मिळते, ते पुराण एकदाच ऐकूनही मिळते.

कृता दो बहवो धर्माः कलौ धर्मस्तु केवलम् । पुराणश्रवणादन्यो विद्यते नापरो नृणाम्

पूर्वी अनेक धर्मकृत्ये केली गेली, पण कलियुगात केवळ पुराण ऐकणे हाच धर्म आहे; माणसांसाठी याशिवाय दुसरा मार्ग नाही.

धर्माचारविहीनानां कलावल्पायुषां नृणाम् । व्यासो हिताय विदधे पुराणाख्यं सुधारसम्

धार्मिक आचार नसलेल्या, आणि कलियुगात अल्पायुषी असलेल्या लोकांच्या हितासाठी, व्यासांनी पुराणरूपी अमृत निर्माण केले.

सुधां पिबन्नेक एव नरः स्यादजरामरः । देव्याः कथामृतं कुर्यात्कुलमेवाजरामरम्

अमृत पिऊन एकटा माणूस अमर आणि वृद्धत्वरहित होतो; तसेच देवीच्या कथामृताने संपूर्ण कुल अमर आणि वृद्धत्वरहित होते.

मासानां नियमो नात्र दिनानां नियमोऽपि न । सदा सेव्यं सदा सेव्यं देवीभागवतं नरैः

येथे मासांचा किंवा दिवसांचा कोणताही नियम नाही; देवीभागवत नेहमी, नेहमीच लोकांनी ऐकावे.

आश्विने मधुमासे वा तपोमासे शुचौ तथा । चतुर्षु नवरात्रेषु विशेषात्फलदायकम्

आश्विन, मधु किंवा पवित्र तपोमासात, तसेच चारही नवरात्रांत विशेष फळ मिळते.