आम्ही तिघे—मी, विष्णु आणि रुद्र—त्या दिव्य देवीच्या पादपीठाजवळ उभे होतो. ते पादपीठ विविध रत्नांनी सुशोभित होते आणि जणू दहा कोटी सूर्यांची प्रभा त्यातून झळकत होती. त्या ठिकाणी हजारो सखी उपस्थित होत्या—काही लाल वस्त्रांनी, काही निळ्या रंगाच्या वस्त्रांनी, तर काही शुभ्र पिवळ्या वस्त्रांनी सजलेल्या होत्या. त्या सर्व शुभ्र रूपाच्या देवता, विविध वस्त्रे आणि अलंकारांनी सुशोभित, देवीच्या दोन्ही बाजूंना उभ्या राहून सेवेत मग्न होत्या. काही स्त्रिया गात होत्या, काही नाचत होत्या, तर काही आनंदाने वीणा, बासरी आणि वाद्ये वाजवत देवीची पूजा करत होत्या. नारद, मी तुला त्या अद्भुत गोष्टी सांगतो, जी मी तिथे पाहिली—त्या देवीच्या कमलासारख्या पायांच्या आरशासमान नखांमध्ये या संपूर्ण विश्वाचे, जड आणि जंगमाचे, मी, विष्णु, रुद्र, वायू, अग्नी, यम, सूर्य—सर्वांचे प्रतिबिंब दिसत होते. वरुण, चंद्र, त्वष्टा, कुबेर, इंद्र, पर्वत, समुद्र, नद्या, गंधर्व, अप्सरा—सर्वजण तेथे होते. विश्वावसु, चित्रकेतू, श्वेत, चित्रांगद, नारद, तुम्बुरु, तसेच हाहा-हूहू—हे सर्वही होते. अश्विनी कुमार, वसु, साध्य, सिद्ध, पितर, सर्व नाग, शेष, किन्नर, उरग, राक्षस—हे सर्व त्या नखाच्या मध्यभागी सामावलेले आम्ही पाहिले. वैकुंठ, ब्रह्मलोक, कैलास पर्वत—ही सर्व स्थाने तिथेच समाविष्ट होती. त्या पाण्याच्या कमलावर मी, चतुर्मुख ब्रह्मा, उपस्थित होतो; विश्वाचा स्वामी शेषावर विसावलेला होता, आणि मधु-कैटभ देखील तेथे होते. या प्रकारे, मी त्या देवीच्या पादकमलाच्या नखाजवळ हे सर्व पाहिले आणि मी चकित झालो—"हे काय आहे?" असा विचार मनात आला. विष्णु आणि शंकरही ते पाहून आश्चर्यचकित झाले. त्या वेळी आम्ही सर्वांनी तिला विश्वाची माता म्हणून ओळखले. आम्ही तिथे, त्या आनंदमय, शुभ्र दिव्य द्वीपावर, विविध सुखांचा आस्वाद घेत, पाहता पाहता शंभर वर्षे घालवली. त्या वेळी त्या सखी, विविध अलंकारांनी सजलेल्या आणि आनंदाने भरलेल्या, आमच्याकडे सखी म्हणून पाहू लागल्या. आम्हीही त्या परम सौंदर्याने मोहून गेलो, त्यांच्या मोहक रूपांकडे पाहून आमचे मन अत्यंत तृप्त झाले. एकदा भगवंत विष्णुंनी एका तरुण स्त्रीचे रूप धारण करून त्या महान श्रीभुवनेश्वरी देवीचे स्तवन केले. विष्णु म्हणाले: "देवीस, प्रकृतीस, सृष्टीकर्त्रीस नमस्कार! शुभेच्छा, इच्छा प्रदान करणारी, वृद्धी व सिद्धीस पुन्हा पुन्हा नमस्कार! हे देवी, तुझे रूप सत्त्व, चैतन्य व आनंद आहे; पाच कृत्यांची कर्त्री, विश्वाची स्वामिनी—तुला नमस्कार! सर्व निवासस्थानांची मूळ, अव्यय, अर्धाक्षराचा सार, हृल्लेखा—तुला नमस्कार! आता मला समजले आहे की हे सर्व तुझ्यातच स्थित आहे; या जगाची सृष्टी व प्रलय तुझ्यापासूनच होते, हे माता. तुझी शक्ती सर्व क्रियांमध्ये प्रकट होते, तीच या सृष्टीचे खरे स्वरूप आहे. तू सर्व चराचर विस्तारतेस आणि योग्य वेळी पुरुषासमोर हे सर्व प्रकट करतेस; सोळा व सात तत्त्वांनी तू मायेसारखी प्रकट होतेस. तुझ्याविना काहीच अस्तित्वात येत नाही; तू सर्वत्र व्यापून असतेस. तुझ्या शक्तीशिवाय पुरुषही काही करू शकत नाही—हे ज्ञानी सांगतात. तू तुझ्या शक्तीने संपूर्ण विश्वाला आनंदित करतेस आणि तुझ्या तेजाने सर्व प्रकट करतेस. प्रलयकाळी तू सर्व काही झपाट्याने आत्मसात करतेस—तुझे कृत्य कोण जाणू शकतो, हे देवी? हे माता, तू आम्हाला मधु-कैटभापासून वाचवलेस, आणि या सृष्टीचे विस्तारही दाखवलेस. तुझ्या दर्शनाने आम्ही परमानंदप्राप्त झालो. मी, भव किंवा विरिंची—कुणीच तुझे गूढ कृत्य जाणले नाही; इतर कोण जाणू शकेल? या तुझ्या सृष्टीत किती विश्वे आहेत, हे शक्तिसंपन्न भवानी? येथे आम्ही फक्त हरि, शिव आणि कमलज पाहिले; पण इतर लोकांत, हे देवी, इतरही कोणी असतील का? तुझ्या अपरंपार शक्तीचे आम्हाला काय ठाऊक? माझी एकच प्रार्थना आहे, हे माता—तुझे हे रूप सदैव माझ्या हृदयात वसावे; तुझे नाव माझ्या मुखी राहावे आणि तुझे कमलपाद मला नेहमी दिसावेत. मी नेहमी तुझी सेवा करीन; माझ्या मनात तूच मालकीण आहेस, असा विचार नेहमी राहो. हे देवी, आई आणि मुलामधील नात्यासारखे आमचे हे नाते सदैव वृद्धिंगत होवो. तुला सर्व विश्वाचे ज्ञान आहे; तुझे सर्वज्ञत्व सर्वोच्च आहे. मी एक साधा जीव, तुला काय सांगू? जे योग्य ते कर, हे भवानी, तुझी इच्छा पूर्ण होवो. ब्रह्मा निर्माण करतो, विष्णु पालन करतो, रुद्र संहार करतो—हे लोकांमध्ये प्रसिद्ध आहे; पण खरे तर, हे देवी, तुझ्या इच्छेनेच आम्ही हे सर्व करू शकतो, तुझ्या शक्तीनेच. हे पर्वतकन्या, पृथ्वी जगाला आधार देत नाही, तर तुझ्या धारकशक्तीने सर्व काही टिकते. सूर्यही तुझ्या तेजाने प्रकाशतो. तू शुद्ध आणि निर्मळ, या सर्व विश्वरूपात प्रकाशतेस. ब्रह्मा, मी आणि परमेश्वर—तुझ्या शक्तीनेच अस्तित्वात आहोत; आम्ही सर्व जन्माला आलेले, शाश्वत नाही. इंद्रसुद्धा शाश्वत नाही; केवळ तूच, हे माता, सनातन, आद्य प्रकृती आहेस. हे भवानी, जर तू त्या आदिपुरुषावर कृपा केलीस, तर आज मी नेहमी तुझ्या सान्निध्यात आहे. अन्यथा, मी, आदिरहित व निष्क्रिय, विश्वाचा आत्मा म्हणून अंधारातच राहिलो असतो—फक्त प्रकृतीसारखा. ज्ञानी पुरुषांसाठी तूच ज्ञान आहेस; बलवानांसाठी तूच शक्ती आहेस. तू कीर्ती, सौंदर्य, संपत्ती आणि संतोष आहेस; तूच मुक्तिदायिनी आणि वैराग्य आहेस. तू गायत्री, वेदांचा प्रधान भाग; स्वाहा, स्वधा, पुण्यवती आणि गुणयुक्त अर्धाक्षर आहेस. वेदही तुझ्यासाठीच आहेत, हे भवानी, प्राचीन देवांना पुनरुज्जीवित करण्यासाठी. तू सर्व विश्व केवळ मुक्तीसाठी निर्माण करतेस; मुक्त झालेल्यांना वेगळे अस्तित्व राहत नाही. आत्म्ये तुझ्या अंशासारख्या—पापरहित, अनादि, अनंत—समुद्रातील तरंगांसारख्या. जेव्हा आत्मा जाणतो की हे सर्व तुझे आहे, तेव्हा तुला समजते की तू सर्व काही आवरतेस. जसे नटाने नाटकाचा हेतू पूर्ण झाल्यावर खेळ थांबवतो, तसे तूही, कार्य पूर्ण झाल्यावर, सर्व काही आवरतेस. तूच मला मोहसागरातून तारणारी आहेस, हे अंबिके; मी नेहमीच तुझ्या शरण येतो. शेवटी, कामना वगैरेने घडणाऱ्या दुःखदायक अंतकाळी, केवळ मला वाचव. तुला नमस्कार, हे देवी, हे महान ज्ञानस्वरूप! तुझ्या पादकमलांना वंदन. मला नेहमी ज्ञानप्रकाश दे, हे सर्व पुरुषार्थदायिनी, हे शुभे! या प्रकारे, त्या दिव्य देवीच्या सान्निध्यात आम्ही अद्भुत आणि अलौकिक अनुभव घेतला, आणि तिच्या कृपेने आम्ही सर्व काही पाहिले, समजले आणि तृप्त झालो.