विष्णू, कमळासारख्या डोळ्यांचा, त्या परम नगराचे दर्शन घेतल्यावर आश्चर्यचकित झाला. हरि त्या भव्य महालाच्या पुढे गेला. त्या वेळी तो पिवळ्या वस्त्रात, चार हातांनी, राजपक्षी गरुडावर विराजमान होता, दिव्य अलंकारांनी शोभित होता. लक्ष्मी, सुंदर आणि शुभ, त्याला शुभ पंख्यांनी वाऱ्याचा झोत देत होती; त्या सनातन विष्णूचे दर्शन घेतल्यावर आम्ही सर्वजण विस्मयचकित झालो. एकमेकांकडे पाहत आम्ही त्या उत्तम आसनावर उभे राहिलो; अचानक रथ वाऱ्यासारखा वेगाने पुढे धावला. आम्ही अमृताचा समुद्रात पोहोचलो, ज्यात गोड पाणी, मोठ्या लाटा, जलचरांची गर्दी, आणि हालचालीने शोभित लाटांचे सौंदर्य होते. मंदार, पारिजात आणि इतर वृक्षांनी सुशोभित, विविध आसनांनी सज्ज, आणि अनेक अद्भुत सजावटांनी अलंकृत, तो समुद्र अत्यंत सुंदर होता. मुक्तांच्या माळा आणि विविध फुलांच्या माळांनी शोभित, अशोक, बकुळ, कुरुबक आणि इतर वृक्षांनी शोभा मिळाली होती. सभोवती कोमल केतकी आणि चंपक वृक्षांनी वेढलेले, कोकिळांच्या गूढ स्वरांनी भरलेले, आणि दिव्य सुवासांनी परिपूर्ण, ते वातावरण मधमाशांच्या गुंजारवाने प्रफुल्लित झाले होते. त्या द्वीपावर शिवाच्या आकाराचा आकर्षक पलंग होता, जो रत्नांनी आणि विविध मौल्यवान दगडांनी सज्ज होता; आम्ही तो दूरून पाहिला, तो दिव्य महालांमध्ये अत्यंत तेजस्वी होता. पलंगावर विविध प्रकारच्या सुंदर वस्त्रांनी आणि इंद्रधनुष्याच्या तेजाने सज्ज, त्यावर एक अतिशय सुंदर स्त्री विराजमान होती. ती लाल माळा आणि वस्त्र घालून, लाल सुवास लावून, गडद लाल डोळ्यांनी, वीजेच्या चमकासारखी तेजस्वी होती. तिचा चेहरा सुंदर, लाल ओठ आणि दातांनी झळाळणारा, लक्ष्मीच्या लाखो रूपांपेक्षा अधिक तेजस्वी, तिचे संपूर्ण रूप सूर्याच्या गोलासारखे. तीने पाश, अंकुश आणि इच्छित वर हातात घेतले होते; ती श्री भुवनेश्वरी, पूर्वी कधीही न पाहिलेली, सौम्य हास्याने अलंकृत, अत्यंत सुंदर होती. तिच्या सभोवती ह्रीं मंत्राचा जप करणाऱ्या पक्ष्यांचा झुंड होता; ती लाल रंगाची, करुणेची मूर्ती, तरुणपणात असलेली कन्या होती. सर्व सौंदर्याचे अलंकार तिच्याकडे होते; तिचा कमळासारखा चेहरा सौम्य हास्याने शोभित, तिचे पूर्ण आणि उन्नत स्तन कमळाच्या कळ्यांपेक्षा अधिक सुंदर होते. ती विविध रत्नांनी जडलेल्या अलंकारांनी सज्ज होती, सुवर्ण कडे, बांगड्या आणि मुकुटाने शोभित होती. तिच्या कमळासारख्या चेहऱ्यावर श्रीचक्राच्या आकाराचे सुवर्ण कुंडल होते; ती हृल्लेखा भुवनेशी म्हणून ओळखली जात होती, आपल्या नावाचा जप करणारी होती. तिच्या सभोवती हृल्लेखा आणि इतर दिव्य कन्या, भुवनेशी देवीचे सतत स्तुती करणाऱ्या, दिव्य सखींचा समूह होता. अनंगकुसुम आणि इतर देवींनी वेढलेली, देवी एका षट्कोणाच्या मध्यभागी, यंत्रराजावर विराजमान होती. आम्ही सर्वजण तिला पाहून आश्चर्यचकित उभे राहिलो, मनात विचार केला, "ही सुंदर स्त्री कोण आहे? तिचे नाव काय? आम्हाला माहित नाही, आम्ही येथे उभे आहोत." ती हजार डोळ्यांनी, हजार हातांनी, हजार सुंदर चेहऱ्यांनी दूरून चमकत होती, यात कोणतीही शंका नव्हती. "ती अप्सरा नाही, गंधर्वी नाही, ना दिव्य कन्या," असे आम्ही नारदाला सांगितले, आणि मनात शंका निर्माण झाली. तेव्हा विष्णू, तिच्या सुंदर हास्याचे दर्शन घेऊन, मनात निश्चित करून, आपल्या बुद्धीने मातेला संबोधून म्हणाला: "ही धन्य देवीच आपल्यासाठी सर्व कारण आहे; ती महाज्ञान, महामाया, पूर्ण आणि अविनाशी आदिप्रकृती आहे. कमी बुद्धी असलेल्या लोकांसाठी देवीचे स्वरूप समजणे कठीण आहे; योगाने प्राप्त होते, पण सहज मिळत नाही. ती परमात्म्याची सर्वोच्च इच्छा आहे, शाश्वत आणि क्षणिक दोन्ही स्वरूपांची मूर्ती आहे. देवी, विश्वाची अधिष्ठात्री, शुभ, कमी भाग्यवानांसाठी प्राप्त करणे कठीण; ती वेदांचे मूळ आहे, विस्तीर्ण डोळ्यांनी, सर्वांची आदिशक्ती आहे. ती संपूर्ण विश्व मागे घेते आणि त्याचा विलय खेळते, सर्व जीवांचे चिन्ह आपल्या शरीरात ठेवते. ती सर्व बीजांची मूर्ती आहे, आता चमकत आहे, हे देवांनो; असंख्य शक्ती तिच्या बाजूला उभ्या आहेत, एकामागोमाग दिसतात. दिव्य अलंकारांनी सज्ज आणि दिव्य सुवासांनी अनointed, सर्वजण तिच्या सेवेत आहेत, ब्रह्मा आणि शिव तिच्याकडे पाहत आहेत. आम्ही धन्य, अत्यंत भाग्यवान, आणि पूर्ण झाले, कारण आम्हाला देवीचे प्रत्यक्ष दर्शन मिळाले आहे. पूर्वी केलेल्या तपस्येचा हा सर्वोच्च फल मिळाला; अन्यथा, आम्हाला हे दर्शन कसे मिळाले असते? जे पुण्यसंचय असलेले, उदार तपस्वी, ते धन्य, शुभ देवीचे दर्शन घेतात; कामी लोक तिला पाहू शकत नाहीत. तीच आदिप्रकृती, नेहमी पुरुषाशी एकरूप; ती विश्व प्रकट करते, परमात्म्यासाठी निर्माण करते. तो दृष्टा आहे, सर्व विश्व दृश्य आहे, हे देवांनो; तीच त्यासाठी सर्व कारण, माया, अधिष्ठात्री, शुभ आहे. मी कुठे, आणि सर्व देव कुठे, आणि रंभा सारख्या दिव्य स्त्रिया कुठे? आम्ही तिच्या तुलनेत एक अंशही नाही. हीच ती श्रेष्ठ स्त्री, जी महान समुद्रात बालरूपात दिसली, आनंदाने मला झुलवत होती. वटपानावर, स्थिर आणि मजबूत पलंगावर, तिच्या मोठ्या अंगठ्याला हातात घेऊन, कमळासारख्या तोंडावर ठेवून, ती लाळ लावून, अनेक बालक्रीडा करत, आनंदाने, तिचे कोमल शरीर वटपानाच्या घडीत विश्रांती घेत होते. गात आणि झुलवत, ती माझ्यासोबत बालरूपात होती; हे आता निश्चितपणे मला ज्ञात झाले, जणू प्रत्यक्ष दर्शनाने उघड झाले आहे.