एकदा, चार मुखांचा ब्रह्मा माझ्याजवळ आला आणि त्याने मला विचारले, “हा सनातन ब्रह्म कोण आहे?” त्यावर मी नम्रपणे उत्तर दिले, “माझ्या माहितीनुसार, मी सृष्टीचा स्वामी आणि अधिपती कोण आहे हे मला माहिती नाही.” पुढे ब्रह्मदेवाने विचारले, “मी कोण? तो कोण? आणि हे माझ्या मनात गोंधळ का निर्माण झाला आहे, हे मला सांगाल का, हे प्रभु?” इतक्यातच, आम्ही ज्या दिव्य विमानात बसलो होतो ते मनाच्या वेगाने थरथरू लागले. ते विमान आम्हाला कैलास पर्वताच्या शिखरावर घेऊन गेले. तेथे मंदार वृक्षांच्या रम्य वनी, पिकॉक आणि कोकिळांच्या मधुर स्वरांनी निनादित, यक्षांच्या समूहांनी वेढलेले सुंदर स्थळ होते. वीणा आणि ढोल यांच्या मंगलमय नादाने वातावरण आनंदित झाले होते. आम्ही त्या पवित्र स्थळी पोहोचलो आणि आमचे विमान तेथे स्थिर झाले. तेव्हा, धन्य शंभू—तीन डोळ्यांचे, पाच मुखांचे, दहा भुजांचे, शिरावर अर्धचंद्र धारण केलेले, वृषभावर आरूढ—ते प्रकट झाले. त्यांच्या अंगावर वाघाचे चर्म आणि वरच्या अंगावर हत्तीच्या कातडीचे वस्त्र होते. त्यांच्या पावलांजवळ दोन वीर पुत्र उभे होते—एक गणेश, हत्तीमुखी, आणि दुसरा षण्मुख, सहा मुखांचा. शिव आणि त्यांचे दोन पुत्र तेजाने उजळून पुढे आले. नंदी आणि गणांचा मोठा समुदाय त्यांच्या मागे होता. “जयो जयो!” अशा विजयघोषांसह ते सर्व शंकरांच्या मागे पुढे चालले. हे दृश्य पाहून, नारद मुनी, आम्ही सर्वजण आश्चर्यचकित झालो. मातृगणांच्या शंकांनी माझे मन भरून गेले. मी तेथेच स्थिर राहिलो. इतक्यात, आमचे विमान पुन्हा वाऱ्याच्या वेगाने त्या कैलास शिखरावरून निघून गेले. आम्ही वैकुंठधामात पोहोचलो—रामेच्या प्रियाचा निवास. तेथे मी, पुत्रा, अद्भुत तेजाने उजळलेले दिव्य वैभव पाहिले. त्यानंतर, विष्णू स्वतः त्या सर्वोच्च नगरीचे सौंदर्य पाहून आश्चर्यचकित झाले. कमलनयन हरि त्या दिव्य महालाच्या पुढे गेले. तेव्हा, त्यांनी निळ्या अपराजित फुलासारखा वर्ण, पिवळे वस्त्र, चार भुजा, गरुडावर विराजमान, दिव्य अलंकारांनी सुशोभित असा रूप धारण केला होता. त्या वेळी लक्ष्मी, सुंदर आणि मंगलमयी, पंख्यांनी त्यांना शीतलता देत होती. आम्ही सर्वजण त्या सनातन विष्णूचे रूप पाहून स्तिमित झालो. एकमेकांकडे पाहत आम्ही त्या श्रेष्ठ आसनावर उभे राहिलो. तेव्हा अचानक, आमचे विमान पुन्हा वाऱ्याच्या वेगाने निघाले. या वेळी आम्ही अमृताच्या समुद्रावर पोहोचलो—गोड पाण्याने आणि मोठ्या लाटा, जलचरांच्या समूहांनी भरलेले, सतत हालचालीने शोभायमान. त्या रम्य स्थळी मंदार, पारिजात आणि इतर अनेक वृक्ष होते. विविध आसने, अद्भुत अलंकार, मोत्यांच्या माळा, अशोक, बकुळ, कुरुबक आणि इतर पुष्पवृक्षांनी त्या स्थळाला अलंकृत केले होते. चहूबाजूंनी सौम्य केतकी व चंपक वृक्ष, कोकिळांच्या गूजरांनी आणि दिव्य सुवासिकतेने भरलेले, मधमाशांच्या गुंजारवाने ते स्थान सजीव झाले होते. त्या बेटावर, शिवाच्या आकाराचा एक मोहक दिव्य शय्यास्थळ होते, रत्नांनी आणि अनमोल मण्यांनी सुशोभित, इंद्रधनुष्याच्या प्रभेने झळकणारे, दूरवरूनच ते आमच्या नजरेत भरले. त्या उत्कृष्ट शय्येवर एक अत्यंत सुंदर देवी विराजमान होती—लाल पुष्पमाळा आणि वस्त्र, लाल सुवासिकतेने अभिषिक्त, गडद लाल नेत्र, वीजेच्या चमकासारखी तेजस्वी. तीचे सुंदर मुख, लाल ओठ व दांत, लक्ष्मींपेक्षा कोट्यवधी पटीने तेजस्वी, पूर्ण देह सूर्याच्या प्रभेसारखा उजळलेला. हातात पाश, अंकुश आणि इच्छित वर धारण केलेली, ती श्री भुवनेश्वरी, प्रथमच आम्ही पाहिली, सौम्य हास्याने अलंकृत, परमसुंदर. तिच्या सभोवती ह्रीं मंत्राचा जप करणारे पक्षी, लालवर्णाची, करुणेची मूर्ती, तारुण्यसंपन्न कन्या, सर्व सौंदर्याभूषणांनी युक्त, कमलासारख्या मुखावर सौम्य हास्य, उन्नत व कमलकोषांनाही लाजवतील अशी स्तनयुग्म. नाना प्रकारच्या रत्नांनी जडवलेली दागिने, सुवर्ण कंगण, बाजूबंद, मुकुट, आणि श्रीचक्राच्या आकाराची सोन्याची कुंडले तिच्या कमलमुखाला शोभा देत होती. हृल्लेखा भुवनेशी म्हणून तिचे नामस्मरण होत होते. तिच्या सभोवती हृल्लेखा व इतर दिव्य तरुणी, अनंगकुसुमा वगैरे देवी, त्या षट्कोणाच्या मध्यभागी, श्रीयंत्रावर ही देवी विराजमान होती. हे अद्भुत दृश्य पाहून आम्ही सर्वजण स्तब्ध झालो—“ही सुंदर देवी कोण? तिचे नाव काय? आम्हाला माहीत नाही,” असे आम्ही एकमेकांना म्हणत होतो. ती देवी हजार डोळ्यांनी, हजार हातांनी, हजार सुंदर मुखांनी तेजाने झळकत होती. निश्चितच, ती न अप्सरा, न गंधर्वी, न इतर कोणतीही दिव्य कन्या—असे आम्ही नारद, मनात विचार करत तिथे उभे राहिलो. तेव्हा, भगवान विष्णूंनी तिच्या सुंदर हास्याकडे पाहून, मनाने ठरवून, स्वतःच्या ज्ञानातून त्या मातेला नम्रपणे संबोधले— “ही धन्य देवीच आमच्या सर्वांचे कारण आहे. हीच महान विद्या, महान माया, पूर्ण आणि अविनाशी आद्य प्रकृती आहे. ही देवी अल्पबुद्धीला समजणे कठीण, योगाने प्राप्त होते, पण सुलभ नाही. तीच परमार्थाची सर्वोच्च इच्छा, नित्य आणि अनित्य स्वरूपात प्रकट होते. ही देवी, विश्वाची अधिपती, मंगलमयी, दुर्लभ आहे; ती वेदांना अंतर्भूत करते, विशाल नेत्रांची आणि सर्वांची आदिश्वरी आहे. ती संपूर्ण विश्वातली चिन्हे स्वतःच्या देहात ठेवून, संहाराच्या वेळी सर्व विश्व खेचून घेते. ती सर्व बीजांचा आधार, आता तेजाने प्रकट झाली आहे, हे देवहो; तिच्या सभोवती असंख्य शक्ती एकामागून एक प्रकट होत आहेत. दिव्य अलंकारांनी, दिव्य सुवासिकतेने सुशोभित, त्या सर्व तिच्या सेवेत तल्लीन आहेत; ब्रह्मा व शिव तिला पाहत उभे आहेत.” अशा प्रकारे, आम्ही सर्वजण त्या आद्यशक्तीच्या दिव्य स्वरूपाचे, तिच्या तेजाचे आणि महात्म्याचे साक्षीदार झालो.