അവശ്യമേവ ഭോക്തവ്യം കൃതം കര്മ ശുഭാശുഭമ് । നിശ്ചയം ഹൃദയേ കൃത്വാ വിചരസ്വ യഥാസുഖമ്
നല്ലതോ ചീത്തയോ ചെയ്ത പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലം ഒരിക്കലും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും. ഇത് മനസ്സിൽ ഉറപ്പാക്കി, ഇഷ്ടം പോലെ ജീവിക്കൂ.
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ നാരദോ രാജന് ഗതോ മാം പ്രതിബോധ്യ ച । അഹം തച്ചിന്തയന്വാക്യം യദുക്തം മുനിനാ തദാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, നാരദൻ എന്നെ ബോധിപ്പിച്ച് പോയി. ഞാൻ ആ മഹർഷി പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ആലോചിച്ചു.
സ്ഥിതഃ സരസ്വതീതീരേ കല്പേ സാരസ്വതേ വരേ । കാലാതിവാഹനായൈതത്കൃതം ഭാഗവതം മയാ
സാരസ്വതം എന്ന ഉത്തമയുഗത്തിൽ ഞാൻ സരസ്വതീതീരത്ത് ഇരുന്നു. സമയം കടത്താൻ ഈ ഭാഗവതം ഞാൻ രചിച്ചു.
പുരാണമുത്തമം ഭൂപ സര്വസംശയനാശനമ് । നാനാഖ്യാനസമായുക്തം വേദപ്രാമാണ്യസംശ്രിതമ്
രാജാവേ, ഇതാണ് ഉത്തമമായ പുരാണം, എല്ലാ സംശയങ്ങളും അകറ്റുന്നത്, പല കഥകളും അടങ്ങിയതും, വേദങ്ങളുടെ സാക്ഷ്യത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളതും.
സന്ദേഹോഽത്ര ന കര്തവ്യഃ സര്വഥാ നൃപസത്തമ । യഥേന്ദ്രജാലികഃ കശ്ചിത്പാഞ്ചാലീം ദാരവീം കരേ
രാജാവേ, ഇവിടെ ഒരു സംശയവും വയ്ക്കേണ്ടതില്ല. ഒരു ഇന്ദ്രജാലക്കാരൻ തനിക്കിഷ്ടംപോലെ പാഞ്ചാലിയായ മരക്കൊലുവിനെ കൈയിൽ നർത്തിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ—
കൃത്വാ നര്തയതേ കാമം സ്വേച്ഛയാ വശവര്തിനീമ് । തഥാ നര്തയതേ മായാ ജഗത്സ്ഥാവരജങ്ഗമമ്
അവൻ ആ മരക്കൊലുവിനെ തനിക്കിഷ്ടംപോലെ നർത്തിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, മായ ഈ ചലനസ്ഥിരജഗത്തിനെ ഇഷ്ടംപോലെ നർത്തിപ്പിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മാദിസ്തമ്ബപര്യന്തം സദേവാസുരമാനുഷമ് । പഞ്ചേന്ദ്രിയസമായുക്തം മനശ്ചിത്താനുവര്തനമ്
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഒരു പുല്ലുവരെ, ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, മനുഷ്യർ, അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടും മനസ്സും ചിന്തയും അനുഗമിക്കുന്നവരായ എല്ലാവരും—
ഗുണാസ്തു കാരണം രാജന് സര്വേഷാം സര്വഥാ ത്രയഃ । കാര്യം കാരണസംയുക്തം ഭവതീതി വിനിശ്ചയഃ
രാജാവേ, മൂന്നു ഗുണങ്ങളാണ് എല്ലാറ്റിനും കാരണം. ഫലം എപ്പോഴും കാരണത്തോടൊപ്പം ഉണ്ടാകുന്നു—ഇത് ഉറപ്പാണ്.
ഭിന്നഭിന്നസ്വഭാവാസ്തേ ഗുണാ മായാസമുദ്ഭവാഃ । ശാന്തോ ഘോരസ്തഥാ മൂഢസ്ത്രയസ്തു വിവിധാ യതഃ
ഈ ഗുണങ്ങൾ മായയിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചവയും വ്യത്യസ്ത സ്വഭാവങ്ങളുള്ളതുമാണ്: ശാന്തം, ഭയാനകം, മൂടൽ—ഇവ പലവിധമാണ്.
തത്സമേതഃ പുമാന്നിത്യം തദ്വിഹീനഃ കഥം ഭവേത് । ന ഭവത്യേവ സംസാരേ രഹിതസ്തന്തുഭിഃ പടഃ
ഒരു മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും ഈ ഗുണങ്ങളോടൊപ്പം ചേർന്നിരിക്കുന്നു; അവയില്ലാതെ എങ്ങനെ ജീവിക്കും? തുമ്പില്ലാതെ ഒരു തുണി ഉണ്ടാകാത്തതുപോലെ.
തഥാ ഗുണൈസ്ത്രിഭിര്ഹീനോ ന ദേഹീതി വിനിശ്ചയഃ । ദേവദേഹോ മനുഷ്യോ വാ തിരശ്ചോ വാ നരാധിപ
മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാതെ ദേഹമൊന്നും ഉണ്ടാകില്ലെന്നത് ഉറപ്പാണ്—ദൈവദേഹം ആയാലും, മനുഷ്യൻ ആയാലും, മൃഗം ആയാലും, രാജാവായാലും.
ഗുണൈര്വിരഹിതോ ന സ്യാന്മൃദ്വിഹീനോ ഘടോ യഥാ । ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുസ്തഥാ രുദ്രസ്ത്രയശ്ചാമീ ഗുണാശ്രയാഃ
കുഴച്ചില്ലാതെ കൂജം നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ, ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും ഈ ഗുണങ്ങളിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
കദാചിത്പ്രീതിയുക്താസ്തേ തഥാപ്രീതിയുതാഃ പുനഃ । തഥാ വിഷാദയുക്താസ്തേ ഭവന്തി ഗുണയോഗതഃ
അവർക്കു ചിലപ്പോള് സന്തോഷം ഉണ്ടാകും, ചിലപ്പോള് അതിന്റെ വിരുദ്ധം, ചിലപ്പോള് ദുഃഖവും—ഇത് എല്ലാം ഗുണങ്ങളുടെ സ്വാധീനപ്രകാരം.
ബ്രഹ്മാ കദാചിത്സത്ത്വസ്ഥസ്തദാ ശാന്തഃ സമാധിമാന് । പ്രീതിയുക്തോ ഭവേത്സര്വഭൂതേഷു ജ്ഞാനസംയുതഃ
ബ്രഹ്മാവ് ചിലപ്പോൾ സത്ത്വഗുണത്തിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ശാന്തനും സമാധാനമുള്ളവനും എല്ലാ ജീവികളോടും സ്നേഹവും ജ്ഞാനവും ഉള്ളവനുമാകും.
പുനഃ സത്ത്വവിഹീനസ്തു രജോഗുണസമാവൃതഃ । തദാ ഭവേദ് ഘോരരൂപഃ സര്വത്രാപ്രീതിസംയുതഃ
വീണ്ടും, സത്ത്വം ഇല്ലാതെ രാജസ്ഗുണം അധികമായി വരുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഭയങ്കരമായ രൂപവും സന്തോഷം ഇല്ലാത്തവനുമാകും.
യദാ തമോഗുണാവിഷ്ടോ ബാഹുല്യേന ഭവേദ്വിധിഃ । തദാ വിഷാദസമ്പന്നോ മൂഢോ ഭവതി നാന്യഥാ
തമോഗുണം കൂടുതൽ അധികമായി ബ്രഹ്മാവിനെ ബാധിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ദുഃഖവും ഭ്രമവും നിറഞ്ഞവനാകും—മറ്റുവിധം അല്ല.
മാധവോഽപി സദാ സത്ത്വസംശ്രിതഃ സര്വഥാ ഭവേത് । യദാ ശാന്തഃ പ്രീതിയുക്തോ ഭവേജ്ജ്ഞാനസമന്വിതഃ
മാധവനും എല്ലായ്പ്പോഴും സത്ത്വഗുണത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു; അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ശാന്തനും സന്തോഷവാനും ജ്ഞാനമുള്ളവനുമാണ്.
സ ഏവ രജആധിക്യാദപ്രീതിസംയുതോ ഭവേത് । ഘോരശ്ച സര്വഭൂതേഷു ഗുണാധീനോ രമാപതിഃ
പക്ഷേ രാജസ്ഗുണം അധികമാകുമ്പോൾ, ലക്ഷ്മീപതി സന്തോഷം ഇല്ലാത്തവനും എല്ലാ ജീവികളോടും ഭയങ്കരനുമാകും—അവനും ഗുണങ്ങളുടെ അധീനനാണ്.
രുദ്രോഽപി സത്ത്വസംയുക്തഃ പ്രീതിമാഞ്ഛാന്തിമാന്ഭവേത് । രജോനിമീലിതഃ സോഽപി ഘോരഃ പ്രീതിവിവര്ജിതഃ
രുദ്രനും സത്ത്വഗുണം ഉള്ളപ്പോൾ സന്തോഷവും ശാന്തിയും നിറഞ്ഞവനാകും; രാജസ്ഗുണം ബാധിക്കുമ്പോൾ, ഭയങ്കരനും സന്തോഷം ഇല്ലാത്തവനുമാകും.
തമോഗുണയുതഃ സോഽപി മൂഢോ വിഷാദയുഗ്ഭവേത് । ഏതേ യദി ഗുണാധീനാ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുഹരാദയഃ
തമോഗുണം കൂടുമ്പോൾ, അവനും ഭ്രമവും ദുഃഖവും അനുഭവിക്കും. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഹരൻ ഇവരും ഗുണങ്ങൾക്ക് കീഴാണെങ്കിൽ—
സൂര്യവംശോദ്ഭവാസ്തദ്വത്സോമവംശഭവാ അപി । മന്വാദയശ്ച യേ പ്രോക്താശ്ചതുര്ദശ യുഗേ യുഗേ
സൂര്യവംശത്തിൽ ജനിച്ചവരും, ചന്ദ്രവംശത്തിൽ ജനിച്ചവരും, ഓരോ യുഗത്തിലും പറയുന്ന മനുക്കളും മറ്റുള്ളവരും അങ്ങനെ തന്നെ.
അന്യേഷാം ചൈവ കാ വാര്താ സംസാരേഽസ്മിന്നൃപോത്തമ । മായാധീനം ജഗത്സര്വം സദേവാസുരമാനുഷമ്
മറ്റുള്ളവരെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതുണ്ടോ, രാജാവേ? ഈ ലോകം മുഴുവൻ—ദേവന്മാരും, അസുരന്മാരും, മനുഷ്യരും—മായയുടെ അധീനത്തിലാണ്.
തസ്മാദ്രാജന്ന കര്തവ്യഃ സന്ദേഹോഽത്ര കദാചന । ദേഹീ മായാപരാധീനശ്ചേഷ്ടതേ തദ്വശാനുഗഃ
അതിനാൽ, രാജാവേ, ഇതിൽ ഒരിക്കലും സംശയം വയ്ക്കേണ്ട; ദേഹധാരി എല്ലാം മായയുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ, അവളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
സാ ച മായാ പരേ തത്ത്വേ സംവിദ്രൂപേഽപി സര്വദാ । തദധീനാ പ്രേരിതാ ച തേന ജീവേഷു സര്വദാ
ആ മായയും പരമതത്ത്വത്തിൽ, അഥവാ ചൈതന്യസ്വരൂപത്തിൽ പോലും, എല്ലായ്പ്പോഴും അതിന് കീഴിലാണ്, അതിന്റെ പ്രേരണയാൽ ജീവികളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
തതോ മായാവിശിഷ്ടാം താം സംവിദം പരമേശ്വരീമ് । മായേശ്വരീം ഭഗവതീം സച്ചിദാനന്ദരൂപിണീമ്
അതുകൊണ്ട്, മായയാൽ വ്യത്യസ്തമായ ആ പരമേശ്വരിയായ ചൈതന്യസ്വരൂപിയായ ദേവിയെ—മായയുടെ നാഥയെയും, സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപിണിയെയും—ധ്യാനിക്കണം.
ധ്യായേത്തഥാരാധയേച്ച പ്രണമേച്ച ജപേദപി । തേന സാ സദയാ ഭൂത്വാ മോചയത്യേവ ദേഹിനമ്
അവളെ ധ്യാനിക്കണം, ആരാധിക്കണം, വന്ദിക്കണം, അവളുടെ നാമങ്ങൾ ജപിക്കണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ, അവൾ ദയയോടെ ദേഹധാരിയെ മോചിപ്പിക്കും.
സ്വമായാം സംഹരത്യേവ സ്വാനുഭൂതിപ്രദാനതഃ । ഭുവനം ഖലു മായാ സ്യാദീശ്വരീ തസ്യ നായികാ
സ്വാനുഭവം നൽകികൊണ്ട്, അവൾ സ്വന്തം മായയെ പിൻവലിക്കുന്നു; ഈ ലോകം മായയാണ്, അതിന്റെ യഥാർത്ഥ നാഥ ദേവിയാണ്.
ഭുവനേശീ തതഃ പ്രോക്താ ദേവീ ത്രൈലോക്യസുന്ദരീ । തദ്രൂപേ യദി സക്തം സ്യാച്ചിത്തം ഭൂമിപതേ സദാ
അതിനാൽ, അവളെ ലോകത്തിന്റെ നാഥയെന്നു, ദേവിയെന്നു, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഏറ്റവും മനോഹരിയെന്നു വിളിക്കുന്നു; രാജാവേ, മനസ്സ് അവളുടെ രൂപത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ലയിച്ചാൽ—
മായയാ കിം ഭവേത്തത്ര സദസദ്ഭൂതയാ നൃപ । തസ്മാന്മായാനിരാസാര്ഥം നാന്യദ്വൈ ദേവതാന്തരമ്
രാജാവേ, എല്ലാം മായയാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നപ്പോൾ, അവിടെ യാഥാർത്ഥ്യമായതോ, അസത്യമായതോ എന്താണ് നിലനിൽക്കാൻ കഴിയുക? അതുകൊണ്ട്, മായയെ അകറ്റാൻ മറ്റൊരു ദേവതയില്ല.
സമര്ഥം തു വിനാ ദേവീം സച്ചിദാനന്ദരൂപിണീമ് । തമോരാശിം നാശയിതും ശക്തം നൈവ തമോ ഭവേത്
സത്ത്വം, ചൈതന്യം, ആനന്ദം എന്ന സ്വഭാവമുള്ള ദേവിയെ കൂടാതെ, ആ ഇരുണ്ടതയെ നശിപ്പിക്കാൻ മറ്റൊന്നിനും കഴിയില്ല; ദുഃഖം അവിടെ നിലനിൽക്കില്ല.