കിമേതത്കാരണം ബ്രഹ്മന് യന്മോഹമഗമം തദാ । വിസ്മൃതം പൂര്വവിജ്ഞാനം തന്മയസ്തരസാ കൃതഃ
ബ്രഹ്മനേ, ആ സമയത്ത് ഞാൻ എങ്ങനെ ഭ്രമത്തിലായി? മുൻ അറിവ് മറന്നു, ഞാൻ അതിവേഗം ആ ഭാവത്തിൽ പെട്ടു.
ഏതന്മായാബലം ബ്രഹ്മന്ന ജാനേഽഹം ദുരത്യയമ് । ജ്ഞാനഹാനികരം ജാതം മൂലം മോഹസ്യ വിസ്ഫുടമ്
ബ്രഹ്മനേ, ഇതാണ് മായയുടെ ശക്തി, അതിജയിക്കാൻ എനിക്ക് അറിയില്ല; ഇത് അറിവ് നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയും ഭ്രമത്തിന്റെ മൂലകാരണമാകുകയും ചെയ്യുന്നു.
അനുഭൂതം മയാ സമ്യഗ്ജ്ഞാതം സര്വം ശുഭാശുഭമ് । കഥം ത്വം ജിതവാംസ്താത തമുപായം വദസ്വ മേ
എനിക്കു നല്ലതും ചീത്തയുമെല്ലാം അനുഭവിച്ചറിയാനായി. അച്ഛാ, നീ അതിനെ എങ്ങനെ ജയിച്ചു? ആ വഴി എനിക്കു വിശദമായി പറയൂ.
നാരദ ഉവാച വിജ്ഞപ്തോഽസൌ മയാ ധാതാ പ്രീതിപൂര്വമതഃ പരമ് । മാമുവാച സ്മിതം കൃത്വാ പിതാ മേ വാസവീസുത
നാരദൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ ഞാൻ അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, സ്നേഹത്തോടെ സൃഷ്ടികർത്താവായ അച്ഛൻ, വാസവിയുടെ പുത്രനായ എന്നോട് ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.
ബ്രഹ്മോവാച ദുര്ജയൈഷാ സുരൈഃ സര്വൈര്മുനിഭിശ്ച മഹാത്മഭിഃ । താപസൈര്ജ്ഞാനയുക്തൈശ്ച യോഗിഭിഃ പവനാശനൈഃ
ബ്രഹ്മാവു പറഞ്ഞു: അവളെ ദേവന്മാർക്കും മഹർഷികൾക്കും ജ്ഞാനമുള്ള തപസ്സുകാര്ക്കും വായുവിൽ മാത്രം ജീവിക്കുന്ന യോഗികൾക്കും ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല.
നാഹം താം സര്വഥാ ജ്ഞാതും ശക്തോ മായാം മഹാബലാമ് । വിഷ്ണുര്ജ്ഞാതും ന ശക്തശ്ച തഥാ ശമ്ഭുരുമാപതിഃ
ആ മഹാബലമുള്ള മായയെ ഞാൻ എങ്ങനെയും പൂർണ്ണമായി അറിയാൻ കഴിയില്ല. വിഷ്ണുവിനും അതുപോലെ ഉമാപതിയായ ശിവനും അറിയാൻ കഴിയുന്നില്ല.
ദുര്ജ്ഞേയാ സാ മഹാമായാ സൃഷ്ടിസ്ഥിത്യന്തകാരിണീ । കാലകര്മസ്വഭാവാദ്യൈര്നിമിത്തകാരണൈര്വൃതാ
സൃഷ്ടി, നില, ലയങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ആ മഹാമായയെ മനസ്സിലാക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. കാലം, പ്രവൃത്തി, സ്വഭാവം തുടങ്ങിയ കാരണങ്ങൾ അവളെ ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു.
ശോകം മാ കുരു മേധാവിംസ്തത്ര മായാമഹാബലേ । ന ചൈവ വിസ്മയഃ കാര്യോ വയം സര്വേ വിമോഹിതാഃ
മഹാബലമുള്ള ആ മായയെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കേണ്ട, ജ്ഞാനിയേ. അതുപോലെ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ടതുമില്ല. ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും അവളാൽ മോഹിതരാണല്ലോ.
നാരദ ഉവാച പിത്രേത്യുക്തസ്തദാ വ്യാസ തമാപൃച്ഛ്യ ഗതസ്മയഃ । ആഗതോഽസ്മ്യത്ര പശ്യന്വൈ തീര്ഥാനി ച വരാണി ച
നാരദൻ പറഞ്ഞു: അച്ഛൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ഞാൻ അവനോട് വിടപറഞ്ഞ് അഹങ്കാരം വിട്ട്, തിരുത്തുകളും ശ്രേഷ്ഠമായ തീർത്ഥങ്ങളും കണ്ടുകൊണ്ട് ഇവിടെ എത്തി.
തസ്മാത്ത്വമപി സന്ത്യജ്യ മോഹം കൌരവനാശജമ് । കാലക്ഷയം സുഖാസീനഃ സ്ഥാനേഽസ്മിന് കുരു സത്തമ
അതുകൊണ്ട്, നീയും കൌരവന്മാരുടെ നാശത്തിൽ നിന്നുള്ള മോഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, മനസ്സിലൊരു സമാധാനത്തോടെ, നിനക്കുള്ള കാലം തീരുന്നതുവരെ ഇവിടെ ഇരിക്കൂ, കുരുവര്യ.
അവശ്യമേവ ഭോക്തവ്യം കൃതം കര്മ ശുഭാശുഭമ് । നിശ്ചയം ഹൃദയേ കൃത്വാ വിചരസ്വ യഥാസുഖമ്
നല്ലതോ ചീത്തയോ ചെയ്ത പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലം ഒരിക്കലും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും. ഇത് മനസ്സിൽ ഉറപ്പാക്കി, ഇഷ്ടം പോലെ ജീവിക്കൂ.
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ നാരദോ രാജന് ഗതോ മാം പ്രതിബോധ്യ ച । അഹം തച്ചിന്തയന്വാക്യം യദുക്തം മുനിനാ തദാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, നാരദൻ എന്നെ ബോധിപ്പിച്ച് പോയി. ഞാൻ ആ മഹർഷി പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ആലോചിച്ചു.
സ്ഥിതഃ സരസ്വതീതീരേ കല്പേ സാരസ്വതേ വരേ । കാലാതിവാഹനായൈതത്കൃതം ഭാഗവതം മയാ
സാരസ്വതം എന്ന ഉത്തമയുഗത്തിൽ ഞാൻ സരസ്വതീതീരത്ത് ഇരുന്നു. സമയം കടത്താൻ ഈ ഭാഗവതം ഞാൻ രചിച്ചു.
പുരാണമുത്തമം ഭൂപ സര്വസംശയനാശനമ് । നാനാഖ്യാനസമായുക്തം വേദപ്രാമാണ്യസംശ്രിതമ്
രാജാവേ, ഇതാണ് ഉത്തമമായ പുരാണം, എല്ലാ സംശയങ്ങളും അകറ്റുന്നത്, പല കഥകളും അടങ്ങിയതും, വേദങ്ങളുടെ സാക്ഷ്യത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളതും.
സന്ദേഹോഽത്ര ന കര്തവ്യഃ സര്വഥാ നൃപസത്തമ । യഥേന്ദ്രജാലികഃ കശ്ചിത്പാഞ്ചാലീം ദാരവീം കരേ
രാജാവേ, ഇവിടെ ഒരു സംശയവും വയ്ക്കേണ്ടതില്ല. ഒരു ഇന്ദ്രജാലക്കാരൻ തനിക്കിഷ്ടംപോലെ പാഞ്ചാലിയായ മരക്കൊലുവിനെ കൈയിൽ നർത്തിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ—
കൃത്വാ നര്തയതേ കാമം സ്വേച്ഛയാ വശവര്തിനീമ് । തഥാ നര്തയതേ മായാ ജഗത്സ്ഥാവരജങ്ഗമമ്
അവൻ ആ മരക്കൊലുവിനെ തനിക്കിഷ്ടംപോലെ നർത്തിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, മായ ഈ ചലനസ്ഥിരജഗത്തിനെ ഇഷ്ടംപോലെ നർത്തിപ്പിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മാദിസ്തമ്ബപര്യന്തം സദേവാസുരമാനുഷമ് । പഞ്ചേന്ദ്രിയസമായുക്തം മനശ്ചിത്താനുവര്തനമ്
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഒരു പുല്ലുവരെ, ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, മനുഷ്യർ, അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടും മനസ്സും ചിന്തയും അനുഗമിക്കുന്നവരായ എല്ലാവരും—
ഗുണാസ്തു കാരണം രാജന് സര്വേഷാം സര്വഥാ ത്രയഃ । കാര്യം കാരണസംയുക്തം ഭവതീതി വിനിശ്ചയഃ
രാജാവേ, മൂന്നു ഗുണങ്ങളാണ് എല്ലാറ്റിനും കാരണം. ഫലം എപ്പോഴും കാരണത്തോടൊപ്പം ഉണ്ടാകുന്നു—ഇത് ഉറപ്പാണ്.
ഭിന്നഭിന്നസ്വഭാവാസ്തേ ഗുണാ മായാസമുദ്ഭവാഃ । ശാന്തോ ഘോരസ്തഥാ മൂഢസ്ത്രയസ്തു വിവിധാ യതഃ
ഈ ഗുണങ്ങൾ മായയിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചവയും വ്യത്യസ്ത സ്വഭാവങ്ങളുള്ളതുമാണ്: ശാന്തം, ഭയാനകം, മൂടൽ—ഇവ പലവിധമാണ്.
തത്സമേതഃ പുമാന്നിത്യം തദ്വിഹീനഃ കഥം ഭവേത് । ന ഭവത്യേവ സംസാരേ രഹിതസ്തന്തുഭിഃ പടഃ
ഒരു മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും ഈ ഗുണങ്ങളോടൊപ്പം ചേർന്നിരിക്കുന്നു; അവയില്ലാതെ എങ്ങനെ ജീവിക്കും? തുമ്പില്ലാതെ ഒരു തുണി ഉണ്ടാകാത്തതുപോലെ.
തഥാ ഗുണൈസ്ത്രിഭിര്ഹീനോ ന ദേഹീതി വിനിശ്ചയഃ । ദേവദേഹോ മനുഷ്യോ വാ തിരശ്ചോ വാ നരാധിപ
മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാതെ ദേഹമൊന്നും ഉണ്ടാകില്ലെന്നത് ഉറപ്പാണ്—ദൈവദേഹം ആയാലും, മനുഷ്യൻ ആയാലും, മൃഗം ആയാലും, രാജാവായാലും.
ഗുണൈര്വിരഹിതോ ന സ്യാന്മൃദ്വിഹീനോ ഘടോ യഥാ । ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുസ്തഥാ രുദ്രസ്ത്രയശ്ചാമീ ഗുണാശ്രയാഃ
കുഴച്ചില്ലാതെ കൂജം നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ, ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും ഈ ഗുണങ്ങളിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
കദാചിത്പ്രീതിയുക്താസ്തേ തഥാപ്രീതിയുതാഃ പുനഃ । തഥാ വിഷാദയുക്താസ്തേ ഭവന്തി ഗുണയോഗതഃ
അവർക്കു ചിലപ്പോള് സന്തോഷം ഉണ്ടാകും, ചിലപ്പോള് അതിന്റെ വിരുദ്ധം, ചിലപ്പോള് ദുഃഖവും—ഇത് എല്ലാം ഗുണങ്ങളുടെ സ്വാധീനപ്രകാരം.
ബ്രഹ്മാ കദാചിത്സത്ത്വസ്ഥസ്തദാ ശാന്തഃ സമാധിമാന് । പ്രീതിയുക്തോ ഭവേത്സര്വഭൂതേഷു ജ്ഞാനസംയുതഃ
ബ്രഹ്മാവ് ചിലപ്പോൾ സത്ത്വഗുണത്തിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ശാന്തനും സമാധാനമുള്ളവനും എല്ലാ ജീവികളോടും സ്നേഹവും ജ്ഞാനവും ഉള്ളവനുമാകും.
പുനഃ സത്ത്വവിഹീനസ്തു രജോഗുണസമാവൃതഃ । തദാ ഭവേദ് ഘോരരൂപഃ സര്വത്രാപ്രീതിസംയുതഃ
വീണ്ടും, സത്ത്വം ഇല്ലാതെ രാജസ്ഗുണം അധികമായി വരുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഭയങ്കരമായ രൂപവും സന്തോഷം ഇല്ലാത്തവനുമാകും.
യദാ തമോഗുണാവിഷ്ടോ ബാഹുല്യേന ഭവേദ്വിധിഃ । തദാ വിഷാദസമ്പന്നോ മൂഢോ ഭവതി നാന്യഥാ
തമോഗുണം കൂടുതൽ അധികമായി ബ്രഹ്മാവിനെ ബാധിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ദുഃഖവും ഭ്രമവും നിറഞ്ഞവനാകും—മറ്റുവിധം അല്ല.
മാധവോഽപി സദാ സത്ത്വസംശ്രിതഃ സര്വഥാ ഭവേത് । യദാ ശാന്തഃ പ്രീതിയുക്തോ ഭവേജ്ജ്ഞാനസമന്വിതഃ
മാധവനും എല്ലായ്പ്പോഴും സത്ത്വഗുണത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു; അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ശാന്തനും സന്തോഷവാനും ജ്ഞാനമുള്ളവനുമാണ്.
സ ഏവ രജആധിക്യാദപ്രീതിസംയുതോ ഭവേത് । ഘോരശ്ച സര്വഭൂതേഷു ഗുണാധീനോ രമാപതിഃ
പക്ഷേ രാജസ്ഗുണം അധികമാകുമ്പോൾ, ലക്ഷ്മീപതി സന്തോഷം ഇല്ലാത്തവനും എല്ലാ ജീവികളോടും ഭയങ്കരനുമാകും—അവനും ഗുണങ്ങളുടെ അധീനനാണ്.
രുദ്രോഽപി സത്ത്വസംയുക്തഃ പ്രീതിമാഞ്ഛാന്തിമാന്ഭവേത് । രജോനിമീലിതഃ സോഽപി ഘോരഃ പ്രീതിവിവര്ജിതഃ
രുദ്രനും സത്ത്വഗുണം ഉള്ളപ്പോൾ സന്തോഷവും ശാന്തിയും നിറഞ്ഞവനാകും; രാജസ്ഗുണം ബാധിക്കുമ്പോൾ, ഭയങ്കരനും സന്തോഷം ഇല്ലാത്തവനുമാകും.
തമോഗുണയുതഃ സോഽപി മൂഢോ വിഷാദയുഗ്ഭവേത് । ഏതേ യദി ഗുണാധീനാ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുഹരാദയഃ
തമോഗുണം കൂടുമ്പോൾ, അവനും ഭ്രമവും ദുഃഖവും അനുഭവിക്കും. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഹരൻ ഇവരും ഗുണങ്ങൾക്ക് കീഴാണെങ്കിൽ—