മാമുവാച രമാകാന്തോ യഥേഷ്ടം ഗച്ഛ നാരദ । ഏഹി വാ മമ ലോകം ത്വം യഥാരുചി തഥാ കുരു
ലക്ഷ്മിയുടെ പ്രിയൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു: നാരദാ, നീ ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് പോകൂ, അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ ലോകത്തേക്ക് വരൂ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ചെയ്യൂ.
ബ്രഹ്മലോകം ഗതശ്ചാഹമാപൃച്ഛ്യ മധുസൂദനമ് । ഭഗവാനപി ദേവേശസ്തത്ക്ഷണാദ്ഗരുഡാസനഃ
മധുസൂദനനോട് വിടപറഞ്ഞ് ഞാൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി; അപ്പോൾ തന്നെ ദേവന്മാരുടെ നാഥൻ ഗരുഡാസനത്തിൽ ഇരുന്നു.
വൈകുണ്ഠമഗമത്തൂര്ണം മാമാദിശ്യ യഥാസുഖമ് । തതോഽഹം പിതൃസദനം ഗതോ യാതേ ജനാര്ദനേ
അവൻ എനിക്ക് ഇഷ്ടംപോലെ ചെയ്യാൻ പറഞ്ഞ്, അതിവേഗം വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് പോയി; പിന്നെ ജനാർദ്ദനൻ പോയശേഷം ഞാൻ പിതാവിന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി.
ചിന്തയന്സകലം ദുഃഖം സുഖം ച പരമാദ്ഭുതമ് । ഗത്വാ പ്രണമ്യ പിതരം സ്ഥിതോ യാവത്പുരഃ പിതുഃ
എല്ലാ ദുഃഖവും ആനന്ദവും അത്ഭുതമായി ഓർത്ത്, ഞാൻ പോയി പിതാവിനെ നമസ്കരിച്ചു, അവന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു.
താവത്പൃഷ്ടോ മുനേ പിത്രാ വീക്ഷ്യ ചിന്താതുരം തു മാമ് । ബ്രഹ്യോവാച ക്വ ഗതോഽസി മഹാഭാഗ കസ്മാച്ചിന്താതുരഃ സുത
അപ്പോൾ തന്നെ, ഞാൻ വിഷമിതനായി കാണപ്പെട്ടതുകൊണ്ട്, പിതാവ് എന്നോട് ചോദിച്ചു: മഹാഭാഗവ, നീ എവിടെയാണ് പോയത്? എന്തുകൊണ്ട് നീ ദുഃഖിതനാണ്, മകനേ?
സ്വസ്ഥം നൈവാദ്യ പശ്യാമി മനസ്തേ മുനിസത്തമ । കേനാപി വഞ്ചിതോഽസി ത്വം ദൃഷ്ടം വാ കിഞ്ചിദദ്ഭുതമ്
ഇന്ന് ഞാൻ നിന്നിൽ സമാധാനം കാണുന്നില്ല, മുനിശ്രേഷ്ഠാ; ആരെങ്കിലും നിന്നെ വഞ്ചിച്ചോ, അല്ലെങ്കിൽ എന്തെങ്കിലും അത്ഭുതം കണ്ടോ?
വിഷണ്ണം ഗതവിജ്ഞാനം പശ്യാമി ത്വാം കഥം സുത । നാരദ ഉവാച ഇതി പൃഷ്ടസ്തദാ പിത്രാ ബൃസ്യാം സമുപവേശ്യ ച
മകനേ, ഞാൻ നിന്നെ വിഷാദവും അറിവില്ലായ്മയും നിറഞ്ഞവനായി കാണുന്നു. നാരദൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പിതാവ് ചോദിച്ചതിനുശേഷം, ഞാൻ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു.
തമബ്രവം സ്വവൃത്താന്തം മായാബലസമുദ്ഭവമ് । വഞ്ചിതോഽഹം പിതഃ കാമം വിഷ്ണുനാ പ്രഭവിഷ്ണുനാ
ഞാൻ പിതാവിനോട് എന്റെ കഥ, മായയുടെ ശക്തിയിൽ നിന്നു സംഭവിച്ചതു, പറഞ്ഞു: പിതാവേ, ഞാൻ വാസ്തവത്തിൽ മഹാശക്തനായ വിഷ്ണുവാൽ വഞ്ചിതനായി.
സ്ത്രീഭാവം ഗമിതഃ കാമം വര്ഷാണി സുബഹൂന്യപി । അനുഭൂതം മഹദ്ദുഃഖം പുത്രശോകസമുദ്ഭവമ്
പിതാവേ, ഞാൻ സ്ത്രീരൂപം ഏറ്റു, അനേകം വർഷങ്ങൾ, മക്കളുടെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്നു വലിയ വേദന അനുഭവിച്ചു.
പ്രബോധിതോഽഹം തേനൈവ മൃദുവാക്യാമൃതേന ച । പുനഃ സരോവരേ സ്നാത്വാ ജാതോഽഹം നാരദഃ പുമാന്
അവൻ മൃദുവായ അമൃതസമമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് എന്നെ ഉണർത്തി; വീണ്ടും തടാകത്തിൽ കുളിച്ചു ഞാൻ വീണ്ടും നാരദൻ, പുരുഷൻ ആയി.
കിമേതത്കാരണം ബ്രഹ്മന് യന്മോഹമഗമം തദാ । വിസ്മൃതം പൂര്വവിജ്ഞാനം തന്മയസ്തരസാ കൃതഃ
ബ്രഹ്മനേ, ആ സമയത്ത് ഞാൻ എങ്ങനെ ഭ്രമത്തിലായി? മുൻ അറിവ് മറന്നു, ഞാൻ അതിവേഗം ആ ഭാവത്തിൽ പെട്ടു.
ഏതന്മായാബലം ബ്രഹ്മന്ന ജാനേഽഹം ദുരത്യയമ് । ജ്ഞാനഹാനികരം ജാതം മൂലം മോഹസ്യ വിസ്ഫുടമ്
ബ്രഹ്മനേ, ഇതാണ് മായയുടെ ശക്തി, അതിജയിക്കാൻ എനിക്ക് അറിയില്ല; ഇത് അറിവ് നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയും ഭ്രമത്തിന്റെ മൂലകാരണമാകുകയും ചെയ്യുന്നു.
അനുഭൂതം മയാ സമ്യഗ്ജ്ഞാതം സര്വം ശുഭാശുഭമ് । കഥം ത്വം ജിതവാംസ്താത തമുപായം വദസ്വ മേ
എനിക്കു നല്ലതും ചീത്തയുമെല്ലാം അനുഭവിച്ചറിയാനായി. അച്ഛാ, നീ അതിനെ എങ്ങനെ ജയിച്ചു? ആ വഴി എനിക്കു വിശദമായി പറയൂ.
നാരദ ഉവാച വിജ്ഞപ്തോഽസൌ മയാ ധാതാ പ്രീതിപൂര്വമതഃ പരമ് । മാമുവാച സ്മിതം കൃത്വാ പിതാ മേ വാസവീസുത
നാരദൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ ഞാൻ അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, സ്നേഹത്തോടെ സൃഷ്ടികർത്താവായ അച്ഛൻ, വാസവിയുടെ പുത്രനായ എന്നോട് ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.
ബ്രഹ്മോവാച ദുര്ജയൈഷാ സുരൈഃ സര്വൈര്മുനിഭിശ്ച മഹാത്മഭിഃ । താപസൈര്ജ്ഞാനയുക്തൈശ്ച യോഗിഭിഃ പവനാശനൈഃ
ബ്രഹ്മാവു പറഞ്ഞു: അവളെ ദേവന്മാർക്കും മഹർഷികൾക്കും ജ്ഞാനമുള്ള തപസ്സുകാര്ക്കും വായുവിൽ മാത്രം ജീവിക്കുന്ന യോഗികൾക്കും ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല.
നാഹം താം സര്വഥാ ജ്ഞാതും ശക്തോ മായാം മഹാബലാമ് । വിഷ്ണുര്ജ്ഞാതും ന ശക്തശ്ച തഥാ ശമ്ഭുരുമാപതിഃ
ആ മഹാബലമുള്ള മായയെ ഞാൻ എങ്ങനെയും പൂർണ്ണമായി അറിയാൻ കഴിയില്ല. വിഷ്ണുവിനും അതുപോലെ ഉമാപതിയായ ശിവനും അറിയാൻ കഴിയുന്നില്ല.
ദുര്ജ്ഞേയാ സാ മഹാമായാ സൃഷ്ടിസ്ഥിത്യന്തകാരിണീ । കാലകര്മസ്വഭാവാദ്യൈര്നിമിത്തകാരണൈര്വൃതാ
സൃഷ്ടി, നില, ലയങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ആ മഹാമായയെ മനസ്സിലാക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. കാലം, പ്രവൃത്തി, സ്വഭാവം തുടങ്ങിയ കാരണങ്ങൾ അവളെ ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു.
ശോകം മാ കുരു മേധാവിംസ്തത്ര മായാമഹാബലേ । ന ചൈവ വിസ്മയഃ കാര്യോ വയം സര്വേ വിമോഹിതാഃ
മഹാബലമുള്ള ആ മായയെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കേണ്ട, ജ്ഞാനിയേ. അതുപോലെ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ടതുമില്ല. ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും അവളാൽ മോഹിതരാണല്ലോ.
നാരദ ഉവാച പിത്രേത്യുക്തസ്തദാ വ്യാസ തമാപൃച്ഛ്യ ഗതസ്മയഃ । ആഗതോഽസ്മ്യത്ര പശ്യന്വൈ തീര്ഥാനി ച വരാണി ച
നാരദൻ പറഞ്ഞു: അച്ഛൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ഞാൻ അവനോട് വിടപറഞ്ഞ് അഹങ്കാരം വിട്ട്, തിരുത്തുകളും ശ്രേഷ്ഠമായ തീർത്ഥങ്ങളും കണ്ടുകൊണ്ട് ഇവിടെ എത്തി.
തസ്മാത്ത്വമപി സന്ത്യജ്യ മോഹം കൌരവനാശജമ് । കാലക്ഷയം സുഖാസീനഃ സ്ഥാനേഽസ്മിന് കുരു സത്തമ
അതുകൊണ്ട്, നീയും കൌരവന്മാരുടെ നാശത്തിൽ നിന്നുള്ള മോഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, മനസ്സിലൊരു സമാധാനത്തോടെ, നിനക്കുള്ള കാലം തീരുന്നതുവരെ ഇവിടെ ഇരിക്കൂ, കുരുവര്യ.
അവശ്യമേവ ഭോക്തവ്യം കൃതം കര്മ ശുഭാശുഭമ് । നിശ്ചയം ഹൃദയേ കൃത്വാ വിചരസ്വ യഥാസുഖമ്
നല്ലതോ ചീത്തയോ ചെയ്ത പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലം ഒരിക്കലും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും. ഇത് മനസ്സിൽ ഉറപ്പാക്കി, ഇഷ്ടം പോലെ ജീവിക്കൂ.
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ നാരദോ രാജന് ഗതോ മാം പ്രതിബോധ്യ ച । അഹം തച്ചിന്തയന്വാക്യം യദുക്തം മുനിനാ തദാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, നാരദൻ എന്നെ ബോധിപ്പിച്ച് പോയി. ഞാൻ ആ മഹർഷി പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ആലോചിച്ചു.
സ്ഥിതഃ സരസ്വതീതീരേ കല്പേ സാരസ്വതേ വരേ । കാലാതിവാഹനായൈതത്കൃതം ഭാഗവതം മയാ
സാരസ്വതം എന്ന ഉത്തമയുഗത്തിൽ ഞാൻ സരസ്വതീതീരത്ത് ഇരുന്നു. സമയം കടത്താൻ ഈ ഭാഗവതം ഞാൻ രചിച്ചു.
പുരാണമുത്തമം ഭൂപ സര്വസംശയനാശനമ് । നാനാഖ്യാനസമായുക്തം വേദപ്രാമാണ്യസംശ്രിതമ്
രാജാവേ, ഇതാണ് ഉത്തമമായ പുരാണം, എല്ലാ സംശയങ്ങളും അകറ്റുന്നത്, പല കഥകളും അടങ്ങിയതും, വേദങ്ങളുടെ സാക്ഷ്യത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളതും.
സന്ദേഹോഽത്ര ന കര്തവ്യഃ സര്വഥാ നൃപസത്തമ । യഥേന്ദ്രജാലികഃ കശ്ചിത്പാഞ്ചാലീം ദാരവീം കരേ
രാജാവേ, ഇവിടെ ഒരു സംശയവും വയ്ക്കേണ്ടതില്ല. ഒരു ഇന്ദ്രജാലക്കാരൻ തനിക്കിഷ്ടംപോലെ പാഞ്ചാലിയായ മരക്കൊലുവിനെ കൈയിൽ നർത്തിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ—
കൃത്വാ നര്തയതേ കാമം സ്വേച്ഛയാ വശവര്തിനീമ് । തഥാ നര്തയതേ മായാ ജഗത്സ്ഥാവരജങ്ഗമമ്
അവൻ ആ മരക്കൊലുവിനെ തനിക്കിഷ്ടംപോലെ നർത്തിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, മായ ഈ ചലനസ്ഥിരജഗത്തിനെ ഇഷ്ടംപോലെ നർത്തിപ്പിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മാദിസ്തമ്ബപര്യന്തം സദേവാസുരമാനുഷമ് । പഞ്ചേന്ദ്രിയസമായുക്തം മനശ്ചിത്താനുവര്തനമ്
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഒരു പുല്ലുവരെ, ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, മനുഷ്യർ, അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടും മനസ്സും ചിന്തയും അനുഗമിക്കുന്നവരായ എല്ലാവരും—
ഗുണാസ്തു കാരണം രാജന് സര്വേഷാം സര്വഥാ ത്രയഃ । കാര്യം കാരണസംയുക്തം ഭവതീതി വിനിശ്ചയഃ
രാജാവേ, മൂന്നു ഗുണങ്ങളാണ് എല്ലാറ്റിനും കാരണം. ഫലം എപ്പോഴും കാരണത്തോടൊപ്പം ഉണ്ടാകുന്നു—ഇത് ഉറപ്പാണ്.
ഭിന്നഭിന്നസ്വഭാവാസ്തേ ഗുണാ മായാസമുദ്ഭവാഃ । ശാന്തോ ഘോരസ്തഥാ മൂഢസ്ത്രയസ്തു വിവിധാ യതഃ
ഈ ഗുണങ്ങൾ മായയിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചവയും വ്യത്യസ്ത സ്വഭാവങ്ങളുള്ളതുമാണ്: ശാന്തം, ഭയാനകം, മൂടൽ—ഇവ പലവിധമാണ്.
തത്സമേതഃ പുമാന്നിത്യം തദ്വിഹീനഃ കഥം ഭവേത് । ന ഭവത്യേവ സംസാരേ രഹിതസ്തന്തുഭിഃ പടഃ
ഒരു മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും ഈ ഗുണങ്ങളോടൊപ്പം ചേർന്നിരിക്കുന്നു; അവയില്ലാതെ എങ്ങനെ ജീവിക്കും? തുമ്പില്ലാതെ ഒരു തുണി ഉണ്ടാകാത്തതുപോലെ.