വിഷ്ണുരുവാച പശ്യ നാരദ മായാവീ വിലാസോഽയം മഹാമതേ । ദേഹേഷു സര്വജന്തൂനാം ദശാഭേദാ ഹ്യനേകശഃ
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: നാരദാ, ഇതെല്ലാം മായയുടെ അത്ഭുതമായ കളിയാണ്. എല്ലാ ജീവികളുടെയും ശരീരങ്ങളിൽ അനവധി വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്തിശ്ച തുരീയാ ദേഹിനാം ദശാ । തഥാ ദേഹാന്തരേ പ്രാപ്തേ സന്ദേഹഃ കീദൃശഃ പുനഃ
ജാഗ്രത, സ്വപ്നം, സൂഷുപ്തി, തുരീയം എന്നിങ്ങനെ നാലു നിലകൾ ശരീരമുള്ളവർക്കുണ്ട്. അതുപോലെ മറ്റൊരു ശരീരം ലഭിക്കുമ്പോൾ വീണ്ടും എങ്ങനെയുള്ള സംശയങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു?
സുപ്തോ നരോ ന ജാനാതി ന ശൃണോതി വദത്യപി । പുനഃ പ്രബുദ്ധോ ജാനാതി സര്വം ജ്ഞാതമശേഷതഃ
ഒരു മനുഷ്യൻ ഉറങ്ങുമ്പോൾ, അവൻ അറിയുകയില്ല, കേൾക്കുകയില്ല, സംസാരിക്കുകയുമില്ല. എന്നാൽ ഉണർന്നാൽ, മുമ്പ് അറിഞ്ഞതെല്ലാം അവൻ വീണ്ടും ഓർക്കുന്നു.
നിദ്രയാ ചാല്യതേ ചിത്തം ഭവന്തി സ്വപ്നസമ്ഭവാഃ । നാനാവിധാ മനോഭേദാ മനോഭാവാ ഹ്യനേകശഃ
നിദ്ര മനസ്സിനെ അലയിക്കുന്നു, സ്വപ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു; മനസ്സിന് അനവധി ഭേദങ്ങളും അവസ്ഥകളും ഉണ്ടാകുന്നു.
ഗജോ മാം ഹന്തുമായാതി ന ശക്തോഽസ്മി പലായനേ । കിം കരോമി ന മേ സ്ഥാനം യത്ര ഗച്ഛാമി സത്വരഃ
ഒരു ആന എന്നെ കൊല്ലാൻ വരുന്നു, ഞാൻ ഓടിപ്പോകാൻ കഴിയുന്നില്ല; എന്ത് ചെയ്യണം? എവിടെയും പോകാൻ ഇടമില്ല, എത്ര ശ്രമിച്ചാലും.
മൃതം പിതാമഹം സ്വപ്നേ പശ്യതി സ്വഗൃഹാഗതമ് । സംയോഗസ്തേന വാര്താ ച ഭോജനം സഹ മന്യതേ
സ്വപ്നത്തിൽ, മരിച്ച പിതാമഹനെ വീട്ടിൽ വന്നതായി കാണുന്നു; അവനൊപ്പം സംസാരിക്കുകയും, കൂടെ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതുപോലും അനുഭവപ്പെടുന്നു.
പ്രബുദ്ധഃ ഖലു ജാനാതി സ്വപ്നേ ദൃഷ്ടം സുഖാസുഖമ് । സ്മൃത്വാ സര്വം ജനേഭ്യസ്തു വിസ്തരാത്പ്രവദത്യപി
പിന്നീട് ഉണർന്നാൽ, സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ട സുഖദുഃഖങ്ങൾ എല്ലാം മനസ്സിലാകും; എല്ലാം ഓർത്ത്, മറ്റുള്ളവരോട് വിശദമായി പറയുന്നു.
സ്വപ്നേകോഽപി ന ജാനാതി ഭ്രമോഽയമിതി നിശ്ചയഃ । തഥാ തഥൈവ വിഭവോ മായായാ ദുര്ഗമഃ കില
സ്വപ്നത്തിനുള്ളിൽ ആരും അതൊരു ഭ്രമമാണെന്നു അറിയുന്നില്ല; അതുപോലെ, മായയുടെ ശക്തി മനസ്സിലാക്കാൻ വളരെ കഠിനമാണ്.
നാഹം നാരദ ജാനാമി പാരം പരമദുര്ഘടമ് । ഗുണാനാം കില മായായാ നൈവ ശമ്ഭുര്ന പദ്മജഃ
നാരദാ, മായയുടെ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ ഗുണങ്ങളുടെ അറ്റം ഞാൻ അറിയുന്നില്ല; ശംഭുവും പദ്മജനും പോലും അതറിയുന്നില്ല.
കോഽന്യോ ജ്ഞാതും സമര്ഥോഽഭൂന്മാനതോ മന്ദധീഃ പുനഃ । മായാഗുണപരിജ്ഞാനം ന കസ്യാപി ഭവേദിഹ
മണ്ടനും അഹങ്കാരിയും ആയ മറ്റാരെങ്കിലും അതറിയാൻ കഴിയുംവരുണ്ടോ? ഈ ലോകത്ത് മായയുടെ ഗുണങ്ങൾ മുഴുവനായി അറിയാൻ ആര്ക്കും കഴിയില്ല.
ഗുണത്രയകൃതം സര്വം ജഗത്സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । വിനാ ഗുണൈര്ന സംസാരോ വര്തതേ കിഞ്ചിദപ്യദഃ
മൂന്ന് ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ഈ ലോകത്തിലെ ചലനസ്ഥാവരങ്ങൾ എല്ലാം ഉണ്ടാകുന്നത്; ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാതെ ഈ സംസാരത്തിന് ഒന്നും നടക്കില്ല.
അഹം സത്ത്വപ്രധാനോഽസ്മി രജസ്തമസമന്വിതഃ । ന കദാചിത്ത്രിഭിര്ഹീനോ ഭവാമി ഭുവനേശ്വരഃ
ഞാൻ സത്വഗുണം കൂടുതലുള്ളവനാണ്, പക്ഷേ രജസ്സും തമസ്സും കൂടിയിരിക്കുന്നു; ലോകനാഥാ, ഒരിക്കലും ഈ മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ ഒന്നും ഇല്ലാതാകുന്നില്ല.
തഥാ ബ്രഹ്മാ പിതാ തേഽത്ര രജോമുഖ്യഃ പ്രകീര്തിതഃ । തമഃസത്ത്വസമായുക്തോ ന താഭ്യാമുജ്ഝിതഃ കില
അങ്ങനെ, നിന്റെ പിതാവായ ബ്രഹ്മാവിന് രജോഗുണം കൂടുതലാണെന്ന് പറയുന്നു; എന്നാൽ അവനിൽ തമസ്സും സത്വവും കൂടിയിരിക്കുന്നു, അവ രണ്ടും ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകുന്നില്ല.
ശിവസ്തഥാ തമോമുഖ്യോ രജഃസത്ത്വസമാവൃതഃ । ഗുണത്രയവിഹീനസ്തു നൈവ കോഽപി മയാ ശ്രുതഃ
അതു പോലെ, ശിവൻ തമോഗുണം കൂടുതലുള്ളവനാണ്, പക്ഷേ രജസ്സും സത്വവും അവനെ ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു; മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ ഒന്നും ഇല്ലാത്തവനായി ഞാൻ ആരെയും കേട്ടിട്ടില്ല.
തസ്മാന്മോഹോ ന കര്തവ്യഃ സംസാരേഽസ്മിന്മുനീശ്വര । മായാവിനിര്മിതേഽസാരേഽപാരേ പരമദുര്ഘടേ
അതുകൊണ്ട്, മഹാമുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഈ ലോകത്തിൽ മായയാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതും, യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതും, അതിരില്ലാത്തതും, അത്യന്തം ദുഷ്കരവുമായ ഈ സഞ്ചാരത്തിൽ ഭ്രമിക്കേണ്ടതില്ല.
ദൃഷ്ടാ മായാ ത്വയാദ്യൈവ ഭുക്താ ഭോഗാ ഹ്യനേകശഃ । കിം പൃച്ഛസി മഹാഭാഗ തസ്യാശ്ചരിതമദ്ഭുതമ്
ഇന്ന് നീ മായയെ കണ്ടു, അനേകം അനുഭവങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു; മഹാഭാഗവ, നീ അവളുടെ അത്ഭുതകരമായ പ്രവർത്തികൾ എന്തിനാണ് ചോദിക്കുന്നത്?
; ഭഗവതീമാഹാത്മ്യവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച നിശാമയ മഹാരാജ ബ്രവീമി വിശദാക്ഷരമ് । മാഹാത്മ്യം ഖലു മായായാ നാരദാത്തു മയാ ശ്രുതമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവേ, ഞാൻ വ്യക്തമായി പറയാം; മായയുടെ മഹത്വം ഞാൻ നാരദനിൽ നിന്ന് കേട്ടതാണ്.
മയാ പുനര്മുനിഃ പൃഷ്ടോ നാരദഃ സര്വവിത്തമഃ । ശ്രുത്വാ കഥാം മുനേസ്തസ്യ നാരീദേഹസമുദ്ഭവാമ്
ഞാൻ വീണ്ടും സകലവും അറിയുന്ന നാരദനോടു ചോദിച്ചു, ആ മുനിയുടെ സ്ത്രീരൂപത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ച കഥ കേട്ടശേഷം.
ബ്രൂഹി നാരദ പശ്ചാത്കിം കഥിതം ഹരിണാ തദാ । ക്വ ഗതശ്ച ജഗന്നാഥോ ഭവതാ സഹ മാധവഃ
നാരദാ, പിന്നെ ഹരിച്ഛൻ എന്താണ് പറഞ്ഞത്? ഭവാൻ കൂടെ, ലോകനാഥൻ എവിടേക്കാണ് പോയത്?
നാരദ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ ഭഗവാംസ്തസ്മിംസ്തഡാഗേഽതിമനോഹരേ । ആരുഹ്യ ഗരുഡം ഗന്തും വൈകുണ്ഠേ ച മനോ ദധേ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ആ മനോഹരമായ തടാകത്തിൽ ഭഗവാൻ ഗരുഡനിൽ കയറി, വൈകുണ്ഠത്തിലേക്കു പോകാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു.
മാമുവാച രമാകാന്തോ യഥേഷ്ടം ഗച്ഛ നാരദ । ഏഹി വാ മമ ലോകം ത്വം യഥാരുചി തഥാ കുരു
ലക്ഷ്മിയുടെ പ്രിയൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു: നാരദാ, നീ ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് പോകൂ, അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ ലോകത്തേക്ക് വരൂ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ചെയ്യൂ.
ബ്രഹ്മലോകം ഗതശ്ചാഹമാപൃച്ഛ്യ മധുസൂദനമ് । ഭഗവാനപി ദേവേശസ്തത്ക്ഷണാദ്ഗരുഡാസനഃ
മധുസൂദനനോട് വിടപറഞ്ഞ് ഞാൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി; അപ്പോൾ തന്നെ ദേവന്മാരുടെ നാഥൻ ഗരുഡാസനത്തിൽ ഇരുന്നു.
വൈകുണ്ഠമഗമത്തൂര്ണം മാമാദിശ്യ യഥാസുഖമ് । തതോഽഹം പിതൃസദനം ഗതോ യാതേ ജനാര്ദനേ
അവൻ എനിക്ക് ഇഷ്ടംപോലെ ചെയ്യാൻ പറഞ്ഞ്, അതിവേഗം വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് പോയി; പിന്നെ ജനാർദ്ദനൻ പോയശേഷം ഞാൻ പിതാവിന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി.
ചിന്തയന്സകലം ദുഃഖം സുഖം ച പരമാദ്ഭുതമ് । ഗത്വാ പ്രണമ്യ പിതരം സ്ഥിതോ യാവത്പുരഃ പിതുഃ
എല്ലാ ദുഃഖവും ആനന്ദവും അത്ഭുതമായി ഓർത്ത്, ഞാൻ പോയി പിതാവിനെ നമസ്കരിച്ചു, അവന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു.
താവത്പൃഷ്ടോ മുനേ പിത്രാ വീക്ഷ്യ ചിന്താതുരം തു മാമ് । ബ്രഹ്യോവാച ക്വ ഗതോഽസി മഹാഭാഗ കസ്മാച്ചിന്താതുരഃ സുത
അപ്പോൾ തന്നെ, ഞാൻ വിഷമിതനായി കാണപ്പെട്ടതുകൊണ്ട്, പിതാവ് എന്നോട് ചോദിച്ചു: മഹാഭാഗവ, നീ എവിടെയാണ് പോയത്? എന്തുകൊണ്ട് നീ ദുഃഖിതനാണ്, മകനേ?
സ്വസ്ഥം നൈവാദ്യ പശ്യാമി മനസ്തേ മുനിസത്തമ । കേനാപി വഞ്ചിതോഽസി ത്വം ദൃഷ്ടം വാ കിഞ്ചിദദ്ഭുതമ്
ഇന്ന് ഞാൻ നിന്നിൽ സമാധാനം കാണുന്നില്ല, മുനിശ്രേഷ്ഠാ; ആരെങ്കിലും നിന്നെ വഞ്ചിച്ചോ, അല്ലെങ്കിൽ എന്തെങ്കിലും അത്ഭുതം കണ്ടോ?
വിഷണ്ണം ഗതവിജ്ഞാനം പശ്യാമി ത്വാം കഥം സുത । നാരദ ഉവാച ഇതി പൃഷ്ടസ്തദാ പിത്രാ ബൃസ്യാം സമുപവേശ്യ ച
മകനേ, ഞാൻ നിന്നെ വിഷാദവും അറിവില്ലായ്മയും നിറഞ്ഞവനായി കാണുന്നു. നാരദൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പിതാവ് ചോദിച്ചതിനുശേഷം, ഞാൻ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു.
തമബ്രവം സ്വവൃത്താന്തം മായാബലസമുദ്ഭവമ് । വഞ്ചിതോഽഹം പിതഃ കാമം വിഷ്ണുനാ പ്രഭവിഷ്ണുനാ
ഞാൻ പിതാവിനോട് എന്റെ കഥ, മായയുടെ ശക്തിയിൽ നിന്നു സംഭവിച്ചതു, പറഞ്ഞു: പിതാവേ, ഞാൻ വാസ്തവത്തിൽ മഹാശക്തനായ വിഷ്ണുവാൽ വഞ്ചിതനായി.
സ്ത്രീഭാവം ഗമിതഃ കാമം വര്ഷാണി സുബഹൂന്യപി । അനുഭൂതം മഹദ്ദുഃഖം പുത്രശോകസമുദ്ഭവമ്
പിതാവേ, ഞാൻ സ്ത്രീരൂപം ഏറ്റു, അനേകം വർഷങ്ങൾ, മക്കളുടെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്നു വലിയ വേദന അനുഭവിച്ചു.
പ്രബോധിതോഽഹം തേനൈവ മൃദുവാക്യാമൃതേന ച । പുനഃ സരോവരേ സ്നാത്വാ ജാതോഽഹം നാരദഃ പുമാന്
അവൻ മൃദുവായ അമൃതസമമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് എന്നെ ഉണർത്തി; വീണ്ടും തടാകത്തിൽ കുളിച്ചു ഞാൻ വീണ്ടും നാരദൻ, പുരുഷൻ ആയി.