ന യുക്തമധുനാ യന്മാം വിഹായ ത്രിദിവം ഗതാ । വിലപന്തം പതിം ദീനം പുത്രസ്നേഹേന യന്ത്രിതാ
ഇപ്പോൾ, മക്കളോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ നീ എന്നെ, ദു:ഖിതനായ ഭർത്താവിനെ വിട്ട് സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയത് ശരിയല്ല.
ഉഭയം മേ ഗതം കാന്തേ പുത്രാസ്ത്വം പ്രാണവല്ലഭാ । തഥാപി മരണം നാസ്തി ദുഃഖിതസ്യ ഭൃശം പ്രിയേ
പ്രിയേ, എന്റെ മക്കളും, പ്രാണനേക്കാൾ പ്രിയമായ നീയും പോയി; എന്നിരുന്നാലും, ഞാൻ വളരെ ദു:ഖിതനായിട്ടും മരണം വരുന്നില്ല.
കിം കരോമി ക്വ ഗച്ഛാമി രാമോ നാസ്തി മഹീതലേ । രാമാവിരഹജം ദുഃഖം ജാനാതി രഘുനന്ദനഃ
എന്ത് ചെയ്യണം, എവിടെ പോകണം? ഭൂമിയിൽ രാമൻ ഇല്ല; രാമാവിരഹത്തിൽ ഉള്ള ദു:ഖം രഘുനന്ദനൻ മാത്രം അറിയുന്നു.
വിധിനാ നിഷ്ഠുരേണാത്ര വിപരീതം കൃതം ഭുവി । ദമ്പത്യോര്മരണം ഭിന്നം സര്വഥാ സമചിത്തയോഃ
വിദിയുടെ ക്രൂരതകൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ എല്ലാം വിപരീതമായി; മനസ്സിൽ ഒന്നായ ദമ്പതികൾക്ക് മരണം എപ്പോഴും വേർതിരിയലാണ്.
ഉപകാരസ്തു നാരീണാം മുനിഭിര്വിഹിതഃ കില । യദുക്തം ധര്മശാസ്ത്രേഷു ജ്വലനം പതിനാ സഹ
സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവിനൊപ്പം അഗ്നിയിൽ ചാടുക എന്നത് മുനികൾ നിർദേശിച്ചതാണ്; അതാണ് ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.
ഏവം വിലപമാനം തം രാജാനം ഭഗവാന്ഹരിഃ । നിവാരയാമാസ തദാ വചനൈര്യുക്തിയോജിതൈഃ
അങ്ങനെ രാജാവ് വിലപിക്കുമ്പോൾ, ഭഗവാൻ ഹരി യുക്തിയോടെ നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
ശ്രീഭഗവാനുവാച കിം വിഷീദസി രാജേന്ദ്ര ക്വ ഗതാ തേ പ്രിയാങ്ഗനാ । ന ശ്രുതം കിം ത്വയാ ശാസ്ത്രം ന കൃതോഽസൌ ബുധാശ്രയഃ
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: രാജേന്ദ്രാ, നീ എന്തിന് ദു:ഖിക്കുന്നു? നിന്റെ പ്രിയവധു എവിടേക്കാണ് പോയത്? നീ ശാസ്ത്രം കേട്ടിട്ടില്ലേ? ജ്ഞാനികളോട് ആശ്രയം തേടിയില്ലേ?
കാ സാ കസ്ത്വം ക്വ സംയോഗോ വിയോഗഃ കീദൃശസ്തവ । പ്രവാഹരൂപേ സംസാരേ നൃണാം നൌതരതാമിവ
അവൾ ആരാണ്? നീ ആരാണ്? ഈ സംഗമം എന്ത്? വേർപാട് എങ്ങനെയാണ്? ഈ ലോകത്തിൽ ജീവൻ ഒരു നദിയിലൂടെ ഒഴുകുന്ന മരച്ചില്ലുപോലെയാണ്.
ഗൃഹേ ഗച്ഛ നൃപശ്രേഷ്ഠ വൃഥാ തേ രുദിതേന കിമ് । സംയോഗശ്ച വിയോഗശ്ച ദൈവാധീനഃ സദാ നൃണാമ്
നരരാജാക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവേ, വീട്ടിലേക്കു പോയിക്കോ. നീ കരയുന്നതിൽ എന്ത് പ്രയോജനം? മനുഷ്യരുടെ കൂടിച്ചേരലും വേർപാടും എല്ലാം വിധിയുടെ അധീനമാണ്.
അനയാ സഹ തേ രാജന് സംയോഗസ്ത്വിഹ സംവൃതഃ । ഭുക്താ ത്വയാ വിശാലാക്ഷീ സുന്ദരീ തനുമധ്യമാ
രാജാവേ, നീ അവളോടൊപ്പം ഈ ലോകത്തിൽ കൂടിച്ചേർന്നത് പൂര്ത്തിയായി. നീ വിശാലമായ കണ്ണുകളും സുന്ദരമായ ശരീരവും ഉള്ള അവളെ അനുഭവിച്ചു.
ന ദൃഷ്ടൌ പിതരാവസ്യാസ്ത്വയാ പ്രാപ്താ സരോവരേ । കാകതാലീപ്രസങ്ഗേന യദ്ഭൂതം തത്തഥാ ഗതമ്
നീ അവളുടെ മാതാപിതാക്കളെ കണ്ടിട്ടില്ല; നീ അവളെ സരസ്സിൽ കണ്ടു. പക്ഷെ, പക്ഷിയുടെ തലയിൽ കായം വീഴുന്നതുപോലെ, യാദൃച്ഛികമായ സംഭവമാണ് അതു നടന്നത്.
മാ ശോകം കുരു രാജേന്ദ്ര കാലോ ഹി ദുരതിക്രമഃ । കാലയോഗം സമാസാദ്യ ഭുങ്ക്ഷ്വ ഭോഗാന് ഗൃഹേ യഥാ
രാജാധിരാജാവേ, ദുഃഖിക്കേണ്ട. കാലം ആരാലും അതിക്രമിക്കാനാവില്ല. വിധിയുടെ സമയമെത്തിയപ്പോൾ, വീട്ടിൽ പഴയപോലെ സുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കൂ.
യഥാഗതാ ഗതാ സാ തു തഥൈവ വരവര്ണിനീ । യഥാ പൂര്വം തഥാ തത്ര ഗച്ഛ കാര്യം കുരു പ്രഭോ
അവൾ വന്നതുപോലെയാണ് പോയതും, ആ മനോഹരവർണ്ണയുള്ള സ്ത്രീ. മുമ്പ് ചെയ്തതുപോലെ, അവിടെ പോയി നിന്റെ കടമകൾ നിർവഹിക്കൂ, പ്രഭുവേ.
രുദിതേന തവാദ്യൈവ നാഗമിഷ്യതി കാമിനീ । വൃഥാ ശോചസി പൃധ്വീശ യോഗയുക്തോ ഭവാധുനാ
നീ ഇന്ന് കരയുന്നതുകൊണ്ട് നിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ തിരികെ വരില്ല. ഭൂമിയുടെ അധിപതിയായ രാജാവേ, നീ വെറുതെ ദുഃഖിക്കുന്നു. ഇനി യോഗത്തിൽ മനസ്സ് ഏകാഗ്രമാക്കൂ.
ഭോഗഃ കാലവശാദേതി തഥൈവ പ്രതിയാതി ച । നാത്ര ശോകസ്തു കര്തവ്യോ നിഷ്ഫലേ ഭവവര്ത്മനി
സുഖം സമയത്തിന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം വരുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ പോകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ഫലമില്ലാത്ത ലോകജീവിതത്തിൽ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.
നൈകത്ര സുഖസംയോഗോ ദുഃഖയോഗസ്തു നൈകതഃ । ഘടികായന്ത്രവത്കാമം ഭ്രമണം സുഖദുഃഖയോഃ
സുഖം ഒരിടത്ത് മാത്രം ഉണ്ടാവുന്നില്ല, ദുഃഖവും ഒരിടത്ത് മാത്രം കൂടിയിരിക്കുന്നില്ല. ഘടികാരത്തിന്റെ ചലനമുപോലെ, സുഖവും ദുഃഖവും ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
മനഃ കൃത്വാ സ്ഥിരം ഭൂപ കുരു രാജ്യം യഥാസുഖമ് । അഥവാ ന്യസ്യ ദായാദേ വനം സേവയ സാമ്പ്രതമ്
രാജാവേ, മനസ്സ് ഉറപ്പാക്കി, ഇഷ്ടംപോലെ രാജ്യം ഭരിക്കൂ. അല്ലെങ്കിൽ, അതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വം മകനോ മകനുമക്കളോക്ക് വിട്ടു, ഇപ്പോൾ കാടിൽ സേവനം ചെയ്യൂ.
ദുര്ലഭോ മാനുഷോ ദേഹഃ പ്രാണിനാം ക്ഷണഭങ്ഗുരഃ । തസ്മിന്പ്രാപ്തേ തു കര്തവ്യം സര്വഥൈവാത്മസാധനമ്
മനുഷ്യശരീരം ജീവികൾക്ക് അപൂർവവും ക്ഷണികവുമാണ്. അതു ലഭിച്ചാൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ആത്മസാധനത്തിനായി ശ്രമിക്കണം.
ജിഹ്വോപസ്ഥരസോ രാജന് പശുയോനിഷു വര്തതേ । ജ്ഞാനം മാനുഷദേഹേ വൈ നാന്യാസു ച കുയോനിഷു
രാജാവേ, നാവിന്റെ രുചിയും ലൈംഗികസുഖവും മൃഗജന്മങ്ങളിൽ മാത്രം കാണപ്പെടുന്നു. ജ്ഞാനം മനുഷ്യശരീരത്തിൽ മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ, മറ്റു താഴ്ന്ന ജന്മങ്ങളിൽ അല്ല.
തസ്മാദ്ഗച്ഛ ഗൃഹം ത്യക്ത്വാ ശോകം കാന്താസമുദ്ഭവമ് । മായേയം ഭഗവത്യാസ്തു യയാ സമ്മോഹിതം ജഗത്
അതിനാൽ, പ്രിയപ്പെട്ടവളെ കുറിച്ചുള്ള ദുഃഖം ഉപേക്ഷിച്ച് വീട്ടിലേക്കു പോകൂ. ലോകത്തെ മയക്കുന്നത് ഈ ദേവിയുടെ മായയാണ്.
നാരദ ഉവാച ഇത്യുക്തോ ഹരിണാ രാജാ പ്രണമ്യ കമലാപതിമ് । കൃത്വാ സ്നാനവിധിം സമ്യഗ്ജഗാമ നിജമന്ദിരമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ഹരിയാൽ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട രാജാവ് കമലനയനായ ഭഗവാനെ നമസ്കരിച്ചു, ശുദ്ധമായി സ്നാനവിധി നടത്തി, സ്വന്തം അരമനയിലേക്കു പോയി.
ദത്ത്വാ രാജ്യം സ്വപൌത്രായ പ്രാപ്യ നിര്വേദമദ്ഭുതമ് । വനം ജഗാമ ഭൂപാലസ്തത്ത്വജ്ഞാനമവാപ ച
സ്വന്തം രാജ്യം മകനുമക്കളെ ഏല്പിച്ച്, അത്ഭുതകരമായ വൈരാഗ്യം പ്രാപിച്ച്, രാജാവ് കാടിലേക്ക് പോയി, അവിടെ സത്യം spരിചയിച്ചു.
ഗതേ രാജന്യഹം വീക്ഷ്യ ഭഗവന്തമധോക്ഷജമ് । തമബ്രവം ജഗന്നാഥം ഹസന്തം മാം പുനഃ പുനഃ
രാജാവ് പോയശേഷം, ഞാൻ അദ്ഭുതനായ ഭഗവാനെ കണ്ടു. ലോകനാഥൻ എന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിരിച്ചു നോക്കി, ഞാൻ അവനോട് പറഞ്ഞു.
വഞ്ചിതോഽഹം ത്വയാ ദേവ ജ്ഞാതം മായാബലം മഹത് । സ്മരാമി ചരിതം സര്വം സ്ത്രീദേഹേ യത്കൃതം മയാ
ദേവാ, നീ എന്നെ വഞ്ചിച്ചു. നിന്റെ മഹത്തായ മായാബലം ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി. സ്ത്രീശരീരത്തിൽ ഞാൻ ചെയ്ത എല്ലാ കാര്യങ്ങളും എനിക്ക് ഓർമ്മയുണ്ട്.
ബ്രൂഹി മേ ദേവദേവേശ പ്രവിഷ്ടോഽഹം സരോവരേ । വിഗതം പൂര്വവിജ്ഞാനം സ്നാനാദേവ കഥം ഹരേ
ദേവദേവനായ പ്രഭുവേ, ഞാൻ സരസ്സിൽ കടന്നപ്പോൾ, എങ്ങനെ സ്നാനത്താൽ എന്റെ പഴയ അറിവ് ഇല്ലാതായി എന്നു പറയൂ, ഹരിയേ?
യോഷിദ്ദേഹം സമാസാദ്യ മോഹിതോഽഹം ജഗദ്ഗുരോ । പതിം പ്രാപ്യ നൃപശ്രേഷ്ഠം പുലോമീ വാസവം യഥാ
ലോകഗുരുവേ, സ്ത്രീശരീരം ലഭിച്ചപ്പോൾ ഞാൻ മയക്കപ്പെട്ടു. ഭർത്താവായി രാജാക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠനേ ലഭിച്ചപ്പോൾ, പുലോമിയുടെപോലെ വാസവനെ ലഭിച്ചതുപോലെയായിരുന്നു.
മനസ്തദേവ തച്ചിത്തം ദേഹഃ സ ച പുരാതനഃ । ലിങ്ഗം തദേവ ദേവേശ സ്മൃതേര്നാശഃ കഥം ഹരേ
ദേവനേ, ആ മനസും, ആ ചിന്തയും, ആ പഴയ ശരീരവും എല്ലാം അതേപോലെയാണ്. അങ്ങനെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഹരിയേ, ഓർമ്മ നശിക്കുന്നത് എങ്ങനെ സാധിക്കും?
വിസ്മയോഽയം മഹാന്മേഽത്ര ജ്ഞാനനാശം പ്രതി പ്രഭോ । കഥയാദ്യ രമാകാന്ത കാരണം പരമം ച യത്
ലക്ഷ്മിയുടെ പ്രിയനേ, ഈ ജ്ഞാനം നഷ്ടപ്പെടുന്നത് എനിക്ക് അതിശയകരമാണ്. ഇതിന് ഏറ്റവും വലിയ കാരണം എന്താണെന്ന് ഇന്നവശ്യമായ് പറയണം.
നാരീദേഹം മയാ പ്രാപ്യ ഭുക്താ ഭോഗാ ഹ്യനേകശഃ । സുരാപാനം കൃതം നിത്യം വിധിഹീനം ച ഭോജനമ്
ഞാൻ സ്ത്രീശരീരം ലഭിച്ചപ്പോൾ, അനവധി സുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു; എപ്പോഴും മദ്യം കുടിച്ചു, നിയമങ്ങൾ നോക്കാതെ ഭക്ഷണം കഴിച്ചു.
മയാ തദേവ ന ജ്ഞാതം നാരദോഽഹമിതി സ്ഫുടമ് । ജാനാമ്യദ്യ യഥാ സര്വം വിവിക്തം ന തഥാ തദാ
എങ്കിലും, അപ്പോൾ ഞാൻ നാരായണനാണെന്നു വ്യക്തമായി അറിയില്ലായിരുന്നു. ഇന്നാണ് ഞാൻ എല്ലാം വ്യക്തമായി അറിയുന്നത്; അപ്പോൾ അങ്ങനെ ആയിരുന്നില്ല.