സഞ്ചിന്തിതം മയാ തത്ര നാരദോഽഹമിഹാഗതഃ । ഹരിണാ സഹ സ്ത്രീഭാവം പ്രാപ്തോ മായാവിമോഹിതഃ
അവിടെ ഞാൻ ആലോചിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ നാരദൻ ഇവിടെയെത്തി; ഹരിയോടൊപ്പം, മായയുടെ മായാജാലത്തിൽ പെട്ട്, സ്ത്രീരൂപം സ്വീകരിച്ചു.
ഇതി ചിന്താപരശ്ചാഹം യദാ ജാതസ്തദാ ഹരിഃ । മാമാഹ നാരദാഗച്ഛ കിം കരോഷി ജലേ സ്ഥിതഃ
അങ്ങനെയുള്ള ചിന്തകളിൽ മുഴുകിയിരിക്കെ, അപ്പോൾ ഹരി എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'നാരദാ, വാ! നീ ജലത്തിൽ നിന്നു എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്?''
വിസ്മിതോഽഹം തദാ സ്മൃത്വാ സ്ത്രീഭാവം ദാരുണം ഭൃശമ് । പുനഃ പുരുഷഭാവശ്ച സമ്പന്നഃ കേന ഹേതുനാ
അപ്പോൾ ഞാൻ അത്ഭുതത്തോടെ ആ ഭയങ്കരമായ സ്ത്രീഭാവം ഓർത്ത്, വീണ്ടും പുരുഷഭാവം പ്രാപിച്ചു. എങ്ങനെ ഇതുണ്ടായി എന്ന് ഞാൻ വിചാരിച്ചു.
; മായാപ്രാബല്യവര്ണനമ് നാരദ ഉവാച മാം ദൃഷ്ട്വാ നാരദം വിപ്രം വിസ്മിതോഽസൌ മഹീപതിഃ । ക്വ ഗതാ മമ ഭാര്യാ സാ കുതോഽയം മുനിസത്തമഃ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: എന്നെ, നാരദൻ എന്ന വൃദ്ധമുനിയെ കണ്ട രാജാവ് അത്ഭുതപ്പെട്ടു: 'എവിടേക്കാണ് എന്റെ ഭാര്യ പോയത്? ഈ മഹാനായ മുനി ആരാണ്?'
വിലലാപ നൃപസ്തത്ര ഹാ പ്രിയേതി മുഹുര്മുഹുഃ । ക്വ ഗതാ മാം പരിത്യജ്യ വിലപന്തം വിയോഗിനമ്
അവിടെ രാജാവ് വീണ്ടും വീണ്ടും വിലപിച്ചു: 'ഹാ പ്രിയേ! എവിടേക്കാണ് നീ പോയത്? എന്നെ ദുഃഖത്തിൽ വിട്ട് നീ എവിടേക്കാണ് പോയത്?'
വിനാ ത്വാം വിപുലശ്രോണി വൃഥാ മേ ജീവിതം ഗൃഹമ് । രാജ്യം കമലപത്രാക്ഷി കിം കരോമി ശുചിസ്മിതേ
നിന്റെ കൂടെ ഇല്ലാതെ, വിശാലശ്രോണി, എന്റെ ജീവിതവും വീടും ശൂന്യമാണ്; കമലനേത്രേ, ഈ രാജ്യം എനിക്ക് എന്തിനാണ്, സുന്ദരഹാസിനി?
ന പ്രാണാ മേ ബഹിര്യാന്തി വിരഹേണ തവാധുനാ । ഗതോ വൈ പ്രീതിധര്മസ്തു ത്വാമൃതേ പ്രാണധാരണാത്
ഇപ്പോൾ, നിന്റെ വേർപാടിൽ, എന്റെ പ്രാണൻ പുറത്തുപോകുന്നില്ല; സ്നേഹബന്ധം പോയി, എന്നാലും നിന്നില്ലാതെ ഞാൻ ജീവിക്കുന്നു.
വിലപാമി വിശാലാക്ഷി ദേഹി പ്രത്യുത്തരം പ്രിയമ് । ക്വ ഗതാ സാ മയി പ്രീതിര്യാഭൂത്പ്രഥമസങ്ഗമേ
വിശാലാക്ഷി, ഞാൻ വിലപിക്കുന്നു—ഒരു സ്നേഹപൂർവ്വമായ മറുപടി തരിക; നമ്മുടെ ആദ്യസംഗമത്തിൽ ഉണ്ടായ ആ സ്നേഹം എവിടേക്കാണ് പോയത്?
നിമഗ്നാ കിം ജലേ സുഭ്രൂര്ഭക്ഷിതാ മത്സ്യകച്ഛപൈഃ । ഗൃഹീതാ വരുണേനാശു മമ ദൌര്ഭാഗ്യയോഗതഃ
സുന്ദരഭ്രൂവളളളെ, നീ ജലത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോയോ? മീനുകളും ആമകളും നിന്നെ തിന്നുകളഞ്ഞോ? അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ ദുർഭാഗ്യത്താൽ വരുൺ നിന്നെ പെട്ടെന്ന് കൊണ്ടുപോയോ?
ധന്യാ സുചാരുസര്വാങ്ഗി യാ ത്വം പുത്രൈഃ സമാഗതാ । അകൃത്രിമസ്തു പുത്രേഷു സ്നേഹസ്തേഽമൃതഭാഷിണി
നിന്റെ എല്ലാ അവയവങ്ങളും മനോഹരമായ നീ, മക്കളോടൊപ്പം ചേർന്ന് ഭാഗ്യവതിയാണ്; മക്കളോടുള്ള നിന്റെ സ്നേഹം സത്യമായിരുന്നു, അമൃതംപോലെ മധുരമായ വാക്കുകളുള്ളവളേ.
ന യുക്തമധുനാ യന്മാം വിഹായ ത്രിദിവം ഗതാ । വിലപന്തം പതിം ദീനം പുത്രസ്നേഹേന യന്ത്രിതാ
ഇപ്പോൾ, മക്കളോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ നീ എന്നെ, ദു:ഖിതനായ ഭർത്താവിനെ വിട്ട് സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയത് ശരിയല്ല.
ഉഭയം മേ ഗതം കാന്തേ പുത്രാസ്ത്വം പ്രാണവല്ലഭാ । തഥാപി മരണം നാസ്തി ദുഃഖിതസ്യ ഭൃശം പ്രിയേ
പ്രിയേ, എന്റെ മക്കളും, പ്രാണനേക്കാൾ പ്രിയമായ നീയും പോയി; എന്നിരുന്നാലും, ഞാൻ വളരെ ദു:ഖിതനായിട്ടും മരണം വരുന്നില്ല.
കിം കരോമി ക്വ ഗച്ഛാമി രാമോ നാസ്തി മഹീതലേ । രാമാവിരഹജം ദുഃഖം ജാനാതി രഘുനന്ദനഃ
എന്ത് ചെയ്യണം, എവിടെ പോകണം? ഭൂമിയിൽ രാമൻ ഇല്ല; രാമാവിരഹത്തിൽ ഉള്ള ദു:ഖം രഘുനന്ദനൻ മാത്രം അറിയുന്നു.
വിധിനാ നിഷ്ഠുരേണാത്ര വിപരീതം കൃതം ഭുവി । ദമ്പത്യോര്മരണം ഭിന്നം സര്വഥാ സമചിത്തയോഃ
വിദിയുടെ ക്രൂരതകൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ എല്ലാം വിപരീതമായി; മനസ്സിൽ ഒന്നായ ദമ്പതികൾക്ക് മരണം എപ്പോഴും വേർതിരിയലാണ്.
ഉപകാരസ്തു നാരീണാം മുനിഭിര്വിഹിതഃ കില । യദുക്തം ധര്മശാസ്ത്രേഷു ജ്വലനം പതിനാ സഹ
സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവിനൊപ്പം അഗ്നിയിൽ ചാടുക എന്നത് മുനികൾ നിർദേശിച്ചതാണ്; അതാണ് ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.
ഏവം വിലപമാനം തം രാജാനം ഭഗവാന്ഹരിഃ । നിവാരയാമാസ തദാ വചനൈര്യുക്തിയോജിതൈഃ
അങ്ങനെ രാജാവ് വിലപിക്കുമ്പോൾ, ഭഗവാൻ ഹരി യുക്തിയോടെ നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
ശ്രീഭഗവാനുവാച കിം വിഷീദസി രാജേന്ദ്ര ക്വ ഗതാ തേ പ്രിയാങ്ഗനാ । ന ശ്രുതം കിം ത്വയാ ശാസ്ത്രം ന കൃതോഽസൌ ബുധാശ്രയഃ
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: രാജേന്ദ്രാ, നീ എന്തിന് ദു:ഖിക്കുന്നു? നിന്റെ പ്രിയവധു എവിടേക്കാണ് പോയത്? നീ ശാസ്ത്രം കേട്ടിട്ടില്ലേ? ജ്ഞാനികളോട് ആശ്രയം തേടിയില്ലേ?
കാ സാ കസ്ത്വം ക്വ സംയോഗോ വിയോഗഃ കീദൃശസ്തവ । പ്രവാഹരൂപേ സംസാരേ നൃണാം നൌതരതാമിവ
അവൾ ആരാണ്? നീ ആരാണ്? ഈ സംഗമം എന്ത്? വേർപാട് എങ്ങനെയാണ്? ഈ ലോകത്തിൽ ജീവൻ ഒരു നദിയിലൂടെ ഒഴുകുന്ന മരച്ചില്ലുപോലെയാണ്.
ഗൃഹേ ഗച്ഛ നൃപശ്രേഷ്ഠ വൃഥാ തേ രുദിതേന കിമ് । സംയോഗശ്ച വിയോഗശ്ച ദൈവാധീനഃ സദാ നൃണാമ്
നരരാജാക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവേ, വീട്ടിലേക്കു പോയിക്കോ. നീ കരയുന്നതിൽ എന്ത് പ്രയോജനം? മനുഷ്യരുടെ കൂടിച്ചേരലും വേർപാടും എല്ലാം വിധിയുടെ അധീനമാണ്.
അനയാ സഹ തേ രാജന് സംയോഗസ്ത്വിഹ സംവൃതഃ । ഭുക്താ ത്വയാ വിശാലാക്ഷീ സുന്ദരീ തനുമധ്യമാ
രാജാവേ, നീ അവളോടൊപ്പം ഈ ലോകത്തിൽ കൂടിച്ചേർന്നത് പൂര്ത്തിയായി. നീ വിശാലമായ കണ്ണുകളും സുന്ദരമായ ശരീരവും ഉള്ള അവളെ അനുഭവിച്ചു.
ന ദൃഷ്ടൌ പിതരാവസ്യാസ്ത്വയാ പ്രാപ്താ സരോവരേ । കാകതാലീപ്രസങ്ഗേന യദ്ഭൂതം തത്തഥാ ഗതമ്
നീ അവളുടെ മാതാപിതാക്കളെ കണ്ടിട്ടില്ല; നീ അവളെ സരസ്സിൽ കണ്ടു. പക്ഷെ, പക്ഷിയുടെ തലയിൽ കായം വീഴുന്നതുപോലെ, യാദൃച്ഛികമായ സംഭവമാണ് അതു നടന്നത്.
മാ ശോകം കുരു രാജേന്ദ്ര കാലോ ഹി ദുരതിക്രമഃ । കാലയോഗം സമാസാദ്യ ഭുങ്ക്ഷ്വ ഭോഗാന് ഗൃഹേ യഥാ
രാജാധിരാജാവേ, ദുഃഖിക്കേണ്ട. കാലം ആരാലും അതിക്രമിക്കാനാവില്ല. വിധിയുടെ സമയമെത്തിയപ്പോൾ, വീട്ടിൽ പഴയപോലെ സുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കൂ.
യഥാഗതാ ഗതാ സാ തു തഥൈവ വരവര്ണിനീ । യഥാ പൂര്വം തഥാ തത്ര ഗച്ഛ കാര്യം കുരു പ്രഭോ
അവൾ വന്നതുപോലെയാണ് പോയതും, ആ മനോഹരവർണ്ണയുള്ള സ്ത്രീ. മുമ്പ് ചെയ്തതുപോലെ, അവിടെ പോയി നിന്റെ കടമകൾ നിർവഹിക്കൂ, പ്രഭുവേ.
രുദിതേന തവാദ്യൈവ നാഗമിഷ്യതി കാമിനീ । വൃഥാ ശോചസി പൃധ്വീശ യോഗയുക്തോ ഭവാധുനാ
നീ ഇന്ന് കരയുന്നതുകൊണ്ട് നിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ തിരികെ വരില്ല. ഭൂമിയുടെ അധിപതിയായ രാജാവേ, നീ വെറുതെ ദുഃഖിക്കുന്നു. ഇനി യോഗത്തിൽ മനസ്സ് ഏകാഗ്രമാക്കൂ.
ഭോഗഃ കാലവശാദേതി തഥൈവ പ്രതിയാതി ച । നാത്ര ശോകസ്തു കര്തവ്യോ നിഷ്ഫലേ ഭവവര്ത്മനി
സുഖം സമയത്തിന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം വരുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ പോകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ഫലമില്ലാത്ത ലോകജീവിതത്തിൽ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.
നൈകത്ര സുഖസംയോഗോ ദുഃഖയോഗസ്തു നൈകതഃ । ഘടികായന്ത്രവത്കാമം ഭ്രമണം സുഖദുഃഖയോഃ
സുഖം ഒരിടത്ത് മാത്രം ഉണ്ടാവുന്നില്ല, ദുഃഖവും ഒരിടത്ത് മാത്രം കൂടിയിരിക്കുന്നില്ല. ഘടികാരത്തിന്റെ ചലനമുപോലെ, സുഖവും ദുഃഖവും ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
മനഃ കൃത്വാ സ്ഥിരം ഭൂപ കുരു രാജ്യം യഥാസുഖമ് । അഥവാ ന്യസ്യ ദായാദേ വനം സേവയ സാമ്പ്രതമ്
രാജാവേ, മനസ്സ് ഉറപ്പാക്കി, ഇഷ്ടംപോലെ രാജ്യം ഭരിക്കൂ. അല്ലെങ്കിൽ, അതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വം മകനോ മകനുമക്കളോക്ക് വിട്ടു, ഇപ്പോൾ കാടിൽ സേവനം ചെയ്യൂ.
ദുര്ലഭോ മാനുഷോ ദേഹഃ പ്രാണിനാം ക്ഷണഭങ്ഗുരഃ । തസ്മിന്പ്രാപ്തേ തു കര്തവ്യം സര്വഥൈവാത്മസാധനമ്
മനുഷ്യശരീരം ജീവികൾക്ക് അപൂർവവും ക്ഷണികവുമാണ്. അതു ലഭിച്ചാൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ആത്മസാധനത്തിനായി ശ്രമിക്കണം.
ജിഹ്വോപസ്ഥരസോ രാജന് പശുയോനിഷു വര്തതേ । ജ്ഞാനം മാനുഷദേഹേ വൈ നാന്യാസു ച കുയോനിഷു
രാജാവേ, നാവിന്റെ രുചിയും ലൈംഗികസുഖവും മൃഗജന്മങ്ങളിൽ മാത്രം കാണപ്പെടുന്നു. ജ്ഞാനം മനുഷ്യശരീരത്തിൽ മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ, മറ്റു താഴ്ന്ന ജന്മങ്ങളിൽ അല്ല.
തസ്മാദ്ഗച്ഛ ഗൃഹം ത്യക്ത്വാ ശോകം കാന്താസമുദ്ഭവമ് । മായേയം ഭഗവത്യാസ്തു യയാ സമ്മോഹിതം ജഗത്
അതിനാൽ, പ്രിയപ്പെട്ടവളെ കുറിച്ചുള്ള ദുഃഖം ഉപേക്ഷിച്ച് വീട്ടിലേക്കു പോകൂ. ലോകത്തെ മയക്കുന്നത് ഈ ദേവിയുടെ മായയാണ്.