പരസ്പരം കദാചിത്തു വിരോധോഽഭൂത്സുദാരുണഃ । പുത്രാണാം വാ വധൂനാം ച തേന സന്താപസമ്ഭവഃ
ഒരിക്കല് പുത്രന്മാര്ക്കിടയിലും മരുമക്കള്ക്കിടയിലും കടുത്ത വഴക്കുകളും തര്ക്കങ്ങളും ഉണ്ടായി. അതുകൊണ്ട് വലിയ ദുഃഖം ഉണ്ടായി.
സുഖദുഃഖാത്മകേ ഘോരേ മിഥ്യാചാരകരേ ഭൃശമ് । സങ്കല്പജനിതേ ക്ഷുദ്രേ മഗ്നോഽഹം മുനിസത്തമ
സന്തോഷവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ ഈ ഭയങ്കരമായ, വ്യാജമായ പെരുമാറ്റവും ചെറുതായ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറഞ്ഞ ജീവിതത്തില് ഞാന് മുഴുവനും മുങ്ങിപ്പോയി, മഹാമുനിയേ.
വിസ്മൃതം പൂര്വവിജ്ഞാനം ശാസ്ത്രജ്ഞാനം തഥാ ഗതമ് । യോഷാഭാവേ വിലീനോഽഹം ഗൃഹകാര്യേഷു സര്വഥാ
പഴയ അറിവും ശാസ്ത്രജ്ഞാനവും എല്ലാം മറന്നു. വിവേകമില്ലാതായി, ഞാന് പൂര്ണമായും ഗൃഹകാര്യങ്ങളില് ലയിച്ചു.
അഹങ്കാരസ്തു സഞ്ജാതോ ഭൃശം മോഹവിവര്ധകഃ । ഏതേ മേ ബലിനഃ പുത്രാഃ സ്നുഷാഃ സുകുലസമ്ഭവാഃ
എന്റെ മനസ്സില് വലിയ അഹങ്കാരമുണ്ടായി, അതിനാല് മോഹം കൂടി. 'ഇവരാണ് എന്റെ ശക്തനായ പുത്രന്മാര്, ഇവരാണ് നല്ല കുടുംബത്തില് ജനിച്ച മരുമക്കള്' എന്നായിരുന്നു എന്റെ ചിന്ത.
ഏതേ പുത്രാഃ സുസന്നദ്ധാഃ ക്രീഡന്തി മമ വേശ്മസു । ധന്യാഹം ഖലു നാരീണാം സംസാരേഽസ്മിന്നഹോ ഭൃശമ്
ഈ പുത്രന്മാര് ആയുധധാരികളായി എന്റെ വീട്ടില് സന്തോഷത്തോടെ കളിച്ചു. ഈ ലോകത്ത് സ്ത്രീകളില് ഏറ്റവും ഭാഗ്യശാലിയാണ് ഞാനെന്ന് ഞാന് കരുതി.
നാരദോഽഹം ഭഗവതാ വഞ്ചിതോ മായയാ കില । ന കദാചിന്മയാപ്യേവം ചിന്തിതം മനസാ കില
ഞാന് നാരദന്, ഭഗവാന്റെ മായയാല് വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടു. ഇങ്ങനെ ഒരിക്കലും എന്റെ മനസ്സില് ചിന്തിച്ചിട്ടില്ലായിരുന്നു.
രാജപത്നീ ശുഭാചാരാ ബഹുപുത്രാ പതിവ്രതാ । ധന്യാഹം കില സംസാരേ കൃഷ്ണൈവം മോഹിതസ്ത്വഹമ്
രാജകുമാരിയുടെ ജീവിതം നയിച്ച്, നല്ല പെരുമാറ്റവും ധാരാളം പുത്രന്മാരും ഭര്ത്താവിനോടുള്ള ഭക്തിയും ഉള്ളവളായി, ഈ ലോകത്ത് ഭാഗ്യശാലിയാണെന്ന് ഞാന് കരുതിയിരുന്നു. ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് കൃഷ്ണാ, ഞാന് മോഹിതയായത്.
അഥ കശ്ചിന്നൃപഃ കാമം ദൂരദേശാധിപോ മഹാന് । അരാതിഭാവമാപന്നഃ പതിനാ സഹ മാനദ
അപ്പോള് ദൂരദേശത്ത് നിന്നൊരു മഹാരാജാവ് എന്റെ ഭര്ത്താവിനോടു ശത്രുതയോടെ സമീപിച്ചു, മാന്യനേ.
കൃത്വാ സൈന്യസമായോഗം രഥൈശ്ച വാരണൈര്യുതമ് । ആജഗാമ കാന്യകുബ്ജേ പുരേ യുദ്ധമചിന്തയത്
സൈന്യവും രഥങ്ങളും ആനകളും കൂട്ടി, ആ രാജാവ് കാന്യകുബ്ജ നഗരത്തിലേക്ക് യുദ്ധത്തിനായി എത്തി.
വേഷ്ടിതം നഗരം തേന രാജ്ഞാ സൈന്യയുതേന ച । മമ പുത്രാശ്ച പൌത്രാശ്ച നിര്ഗതാ നഗരാത്തദാ
ആ രാജാവ് സൈന്യത്തോടെ നഗരം വളഞ്ഞു. അപ്പോള് എന്റെ പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും നഗരത്തില് നിന്ന് പുറത്തേക്കു പോയി.
സംഗ്രാമസ്തുമുലസ്തത്ര കൃതസ്തൈസ്തേന പുത്രകൈഃ । ഹതാ രണേ സുതാഃ സര്വേ വൈരിണാ കാലയോഗതഃ
അവിടെ ആ പുത്രന്മാര് ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടത്തി. ശത്രുക്കളുടെ കൈകൊണ്ടു, വിധിയുടെ പ്രകാരം, എന്റെ എല്ലാ പുത്രന്മാരും യുദ്ധഭൂമിയില് വീണു.
രാജാ ഭഗ്നസ്തു സംഗ്രാമാദാഗതഃ സ്വഗൃഹം പുനഃ । ശ്രുതം മയാ മൃതാഃ പുത്രാഃ സംഗ്രാമേ ഭൃശദാരുണേ
രാജാവ് യുദ്ധത്തില് തോറ്റു വീണ്ടുമവന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി. ആ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധത്തില് എന്റെ പുത്രന്മാര് മരിച്ചതായി ഞാന് അറിഞ്ഞു.
സ ഹത്വാ മേ സുതാന്പൌത്രാന്ഗതോ രാജാ ബലാന്വിതഃ । ക്രന്ദമാനാ ഹ്യഹം തത്ര ഗതാ സമരമണ്ഡലേ
എന്റെ മക്കളെയും മുമ്മക്കളെയും കൊന്ന്, ശക്തിയോടെ രാജാവ് അവിടെ എത്തി. ഞാന് കരയിക്കൊണ്ട് ആ യുദ്ധഭൂമിയിലേക്കു പോയി.
ദൃഷ്ട്വാ താന്പതിതാന്പുത്രാന്പൌത്രാംശ്ചദുഃഖപീഡിതാ । വിലലാപാഹമായുഷ്മഞ്ഛോകസാഗരസംപ്ലവേ
എന്റെ മക്കളെയും മുമ്മക്കളെയും വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോള്, ദുഃഖത്തില് മുഴുകി ഞാന് കരഞ്ഞു, ദീർഘായുസ് നല്കുന്നവനേ, ദുഃഖത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി.
ഹാ പുത്രാഃ ക്വ ഗതാ മേഽദ്യ ഹാ ഹതാസ്മി ദുരാത്മനാ । ദൈവേനാതിബലിഷ്ഠേന ദുര്വാരേണാതിപാപിനാ
ഹായ്, എന്റെ മക്കളേ, ഇന്ന് എവിടേക്കാണ് പോയത്? ഹായ്, ഞാൻ നശിച്ചുപോയി, ദുഷ്ടനാൽ, അത്യന്തം ശക്തിയുള്ള, തടയാനാവാത്ത, പാപിയായ ദൈവത്താൽ.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ തത്ര ഭഗവാന്മധുസൂദനഃ । കൃത്വാ രൂപം ദ്വിജസ്യാഗാദ്വൃദ്ധഃ പരമശോഭനഃ
അത്തസമയം തന്നെ, മഹത്വമുള്ള മധുസൂദനൻ, ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ രൂപം dhരിച്ച് അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—വളരെ പ്രായമായ, അത്യന്തം ഭംഗിയുള്ളവനായി.
സുവാസാ വേദവിത്കാമം മത്സമീപം സമാഗതഃ । മാമുവാചാതിദീനാം സ ക്രന്ദമാനാം രണാജിരേ
നന്നായി വസ്ത്രം ധരിച്ച, വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, സ്വമേധയാ എന്റെ അടുത്തേക്ക് വന്നു, ഞാൻ അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി കരയിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള് ആ യുദ്ധഭൂമിയിൽ.
ബ്രാഹ്മണ ഉവാച കിം വിഷീദസി തന്വങ്ഗി ഭ്രമോഽയം പ്രകടീകൃതഃ । മോഹേന കോകിലാലാപേ പതിപുത്രഗൃഹാത്മകേ
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: നീ എന്തിന് ദുഃഖിക്കുന്നു, സുന്ദരിയായവളേ? ഭ്രമം ഇതാണ്, ഭർത്താവിനോടും മക്കളോടും വീട്ടിനോടുമുള്ള മായയിൽ നിന്നുള്ള മോഹം, കൊകിലയുടെ മധുരമായ ഭാഷയിൽ പ്രകടമായിരിക്കുന്നു.
കാ ത്വം കസ്യാഃ സുതാഃ കേഽമീ ചിന്തയാത്മഗതിം പരാമ് । ഉത്തിഷ്ഠ രോദനം ത്യക്ത്വാ സ്വസ്ഥാ ഭവ സുലോചനേ
നീ ആരാണ്? ആരുടെ മകളാണ്? ഇവരാരാണ്? നിന്റെ ഉന്നതമായ ആത്മാവിനെ കുറിച്ച് ആലോചിക്കു. എഴുന്നേല്ക്കു, കരയുന്നത് ഉപേക്ഷിച്ചു മനസ്സിലൊത്തവളാവു, കനിഞ്ഞ കണ്ണുകളുള്ളവളേ.
സ്നാനം ച തിലദാനം ച പുത്രാണാം കുരു കാമിനി । പരലോകഗതാനാം ച മര്യാദാരക്ഷണായ വൈ
നിന്റെ മക്കൾക്കായി, കാമിനിയേ, നീ സ്നാനവും എള്ള് ദാനവും ചെയ്യണം. പരലോകത്തേക്ക് പോയവരുടെ കർമ്മങ്ങൾ പാലിക്കാൻ വേണ്ടിയാണ് ഇത്.
കര്തവ്യം സര്വഥാ തീര്ഥേ സ്നാനം തു ന ഗൃഹേ ക്വചിത് । മൃതാനാം കില ബന്ധൂനാം ധര്മശാസ്ത്രവിനിര്ണയഃ
എപ്പോഴും തീർത്ഥത്തിൽ തന്നെ സ്നാനം ചെയ്യണം, വീട്ടിൽ ഒരിക്കലും അല്ല—മരിച്ച ബന്ധുക്കൾക്കായുള്ള കർമ്മങ്ങളിൽ ഇതാണ് ധർമ്മശാസ്ത്രത്തിന്റെ വിധി.
നാരദ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ തേന വിപ്രേണ വൃദ്ധേന പ്രതിബോധിതാ । ഉത്ഥിതാഹം നൃപേണാഥ യുക്താ ബന്ധുഭിരാവൃതാ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ ആ പ്രായമായ ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞതോടെ ഞാൻ ഉണർന്നു; പിന്നെ രാജാവിനോടൊപ്പം ബന്ധുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ഞാൻ എഴുന്നേറ്റു.
അഗ്രതോ ദ്വിജരൂപേണ ഭഗവാന്ഭൂതഭാവനഃ । ചലിതാഹം തതസ്തൂര്ണം തീര്ഥം പരമപാവനമ്
മുൻപിൽ ബ്രാഹ്മണന്റെ രൂപത്തിൽ ഭവങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവായ ഭഗവാൻ നടന്നു; ഞാൻ അതിവേഗം അത്യന്തം വിശുദ്ധമായ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോയി.
ഹരിര്മാം കൃപയാ തത്ര പുംതീര്ഥേ സരസി പ്രഭുഃ । നീത്വാഹ ഭഗവാന്വിഷ്ണുര്ദ്വിജരൂപീ ജനാര്ദനഃ
അവിടെ, ദയവാൽ, ഹരി എന്ന ഭഗവാൻ, ജനാർദ്ദനൻ, ബ്രാഹ്മണന്റെ രൂപത്തിൽ, എന്നെ പും എന്ന വിശുദ്ധ സരസ്സിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
സ്നാനം കുരു തഡാഗേഽസ്മിന്പാവനേ ഗജഗാമിനി । ത്യജ ശോകം ക്രിയാകാലഃ പുത്രാണാം ച നിരര്ഥകമ്
ഈ പുണ്യമായ കുളം, ഗജഗാമിനിയേ, നീ ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യു. ദുഃഖം ഉപേക്ഷിക്കു; മക്കളുടെ കർമ്മങ്ങൾക്ക് ഇനി ഫലമില്ല.
കോടിശസ്തേ മൃതാഃ പുത്രാ ജന്മജന്മസമുദ്ഭവാഃ । പിതരഃ പതയശ്ചൈവ ഭ്രാതരോ ജാമയസ്തഥാ
നിനക്ക് കോടിക്കണക്കിന് മക്കൾ, അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ ജനിച്ച് മരിച്ചിട്ടുണ്ട്; അങ്ങനെ തന്നെ പിതാക്കന്മാർ, ഭർത്താക്കന്മാർ, സഹോദരന്മാർ, മരുമക്കളും.
കേഷാം ദുഃഖം ത്വയാ കാര്യം ഭ്രമേഽസ്മിന്മാനസോദ്ഭവേ । വിതഥേ സ്വപ്നസദൃശേ താപദേ ദേഹിനാമിഹ
ഈ മനസ്സിൽ ഉദിച്ച ഭ്രമത്തിൽ, വ്യർത്ഥവും സ്വപ്നംപോലെയും വേദനയുള്ള ഈ ലോകത്തിൽ, നീ ആര്ക്കാണ് ദുഃഖിക്കേണ്ടത്?
നാരദ ഉവാച ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ തീര്ഥേ പുരുഷസംജ്ഞകേ । പ്രവിഷ്ടാ സ്നാതുകാമാഹം പ്രേരിതാ തത്ര വിഷ്ണുനാ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, പുരുഷ എന്ന പേരുള്ള തീർത്ഥത്തിൽ കുളിക്കാൻ ഞാൻ വിഷ്ണുവാൽ പ്രേരിതയായി പ്രവേശിച്ചു.
മജ്ജനാദേവ തീര്ഥേഷു പുമാഞ്ജാതഃ ക്ഷണാദപി । ഹരിര്വീണാം കരേ കൃത്വാ സ്ഥിതസ്തീരേ സ്വദേഹവാന്
തീർത്ഥജലത്തിൽ മുങ്ങിയാൽ തന്നെ ഒരാൾ ക്ഷണത്തിൽ ശുദ്ധനാകും; ഹരി, തന്റെ കൈയിൽ വീണയുമായി, തന്റെ സ്വരൂപത്തിൽ തീരത്ത് നിന്നു.
ഉന്മജ്ജ്യ ച മയാ തീരേ ദൃഷ്ടഃ കമലലോചനഃ । പ്രത്യഭിജ്ഞാ തദാ ജാതാ മമ ചിത്തേ ദ്വിജോത്തമ
ജലത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തു വന്നപ്പോൾ, ഞാൻ തീരത്ത് കമലനയനനേ കണ്ടു; അപ്പോൾ തന്നെ, ഉത്തമബ്രാഹ്മണനേ, എന്റെ മനസ്സിൽ തിരിച്ചറിയൽ ഉണ്ടായി.