നാരീണാം പ്രവരാ കാന്താ രൂപയൌവനഗര്വിതാ । സുപ്രിയാ വാസുദേവസ്യ വരചാമീകരപ്രഭാ
സ്ത്രീകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായും, സൗന്ദര്യത്തിലും യൗവനത്തിൽ അഭിമാനമുള്ളവളുമായും, വാസുദേവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളുമായും, ഉത്തമമായ പൊന്നുപോലെയുള്ള പ്രകാശം ഉള്ളവളായിരുന്നു അവൾ.
അന്തര്ഗൃഹം ഗതാ ദൃഷ്ട്വാ സിന്ധുജാം വ്യഞ്ജനാന്വിതാമ് । മയാ പൃഷ്ടോ ദേവദേവോ വനമാലീ ജഗത്പ്രഭുഃ
അവൾ അകത്തുള്ള മുറിയിൽ ചെന്നപ്പോൾ, ആഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞിരുന്ന സിന്ധുജയെ കണ്ടു. അതിനുശേഷം ഞാൻ വനംമാലി, ലോകനാഥനോടു ചോദിച്ചു.
ഭഗവന്ദേവദേവേശ പദ്മനാഭ സുരാരിഹന് । കഥം ച മാ ഗതാ ദൃഷ്ട്വാ മാമാഗച്ഛന്തമന്തികാത്
ദേവദേവനായ പദ്മനാഭാ, ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, ഞാൻ അടുത്തേക്ക് വരുന്നത് കണ്ടിട്ടും അവൾ എനിക്ക് സമീപം വരാതിരുന്നതെന്തുകൊണ്ടാണ്?
നാഹം വിടോ ന വാ ധൂര്തഃ താപസോഽഹം ജഗദ്ഗുരോ । ജിതേന്ദ്രിയോ ജിതക്രോധോ ജിതമായോ ജനാര്ദന
ഞാൻ ഒരു കപടനും വഞ്ചകനുമല്ല; ഞാൻ ഒരു തപസ്സുകാരനാണ്, ലോകഗുരുവേ. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവനും, കോപം കീഴടക്കിയവനും, മായയെ അതിജയിച്ചവനും ഞാൻ, ജനാർദ്ദനാ.
നാരദ ഉവാച നിശമ്യ വചനം കിഞ്ചിദ്ഗര്വയുക്തം ജനാര്ദനഃ । ഉവാച മാം സ്മിതം കൃത്വാ വീണാവന്മധുരാം ഗിരമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: എന്റെ വാക്കുകളിൽ കുറച്ച് അഹങ്കാരമുണ്ടെന്ന് കണ്ടു, ജനാർദ്ദനൻ പുഞ്ചിരിയോടെ, വീണയുടെ മാധുര്യത്തോടു ചേർന്ന വാക്കുകൾ എന്നോട് പറഞ്ഞു.
വിഷ്ണുരുവാച നാരദൈവംവിധാ നീതിര്ന സ്ഥാതവ്യം കദാചന । പതിം വിനാന്യസാനിധ്യേ കസ്യചിദ്യോഷയാ ക്വചിത്
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: നാരദാ, ഇങ്ങനെയുള്ള പെരുമാറ്റം ഒരിക്കലും ശരിയല്ല; ഭർത്താവില്ലാതെ ഒരു സ്ത്രീക്ക് മറ്റൊരു പുരുഷന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഒരിക്കലും നിൽക്കാൻ പാടില്ല.
മായാ സുദുര്ജയാ വിദ്വന് യോഗിഭിര്ജിതമാരുതൈഃ । സാംഖ്യവിദ്ഭിര്നിരാഹാരൈസ്താപസൈശ്ച ജിതേന്ദ്രിയൈഃ
മായയെ ജയിക്കാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമാണ്, ജ്ഞാനിയേ. പ്രാണായാമം ചെയ്ത യോഗികളും, ഉപവാസം ചെയ്യുന്ന സാംഖ്യശാസ്ത്രജ്ഞരും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച തപസ്സുകാരും പോലും അതിനെ അതിജയിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ദേവൈശ്ച മുനിശാര്ദൂല യത്ത്വയോക്തം വചോഽധുനാ । ജിതമായോഽസ്മി ഗീതജ്ഞ നൈവം വാച്യം കദാചന
മുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ദേവന്മാർക്കും പോലും നീ ഇപ്പോൾ പറഞ്ഞതുപോലെ—ഞാൻ സംഗീതം അറിയുന്നതിനാൽ മായയെ ജയിച്ചുവെന്നു പറയാൻ പാടില്ല.
നാഹം ശിവോ ന വാ ബ്രഹ്മാ ജേതും താം പ്രഭവോഽപ്യജാമ് । മുനയഃ സനകാദ്യാശ്ച കസ്ത്വം കേഽന്യേ ക്ഷമാ ജയേ
ഞാൻ ശിവനോ ബ്രഹ്മാവോ അല്ല, അവർക്കും അവരെ സൃഷ്ടിച്ചവർക്കും പോലും ആ അജമായയെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; സനകാദിമുനികൾക്കും കഴിയില്ല—നീ ആരാണ്, മറ്റാർക്ക് അതിനാവും?
ദേവദേഹം നൃദേഹം വാ തിര്യഗ്ദേഹമഥാപി വാ । ബിഭൃയാദ്യഃ ശരീരം ച സ കഥം താം ജയേദജാമ്
ദൈവശരീരമോ, മനുഷ്യശരീരമോ, മൃഗശരീരമോ ധരിക്കുന്നവൻ ആരായാലും, അജമായയായ അവളെ എങ്ങനെ ജയിക്കും?
ത്രിയുതസ്താം കഥം മായാം ജേതും ശക്തഃ പുമാമ്ഭവേത് । വേദവിദ്യോഗവിദ്വാപി സര്വജ്ഞോ വിജിതേന്ദ്രിയഃ
വേദവും യോഗവും അറിയുന്നവനും, എല്ലാം അറിയുന്നവനും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവനും ആയാലും, മൂന്ന് ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയ മായയെ ആരെങ്കിലും എങ്ങനെ ജയിക്കും?
കാലോഽപി തസ്യാ രൂപം ഹി രൂപഹീനഃ സ്വരൂപകൃത് । തദ്വശേ വര്തതേ ദേഹീ വിദ്വാന്മൂര്ഖോഽഥ മധ്യമഃ
രൂപമില്ലാത്ത കാലം പോലും അവളുടെ രൂപം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അതും അവളുടെ അധികാരത്തിൽ ആണ്. ജ്ഞാനിയോ, അജ്ഞാനിയോ, സാധാരണയോ ആയ ശരീരധാരികൾ അവളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം തന്നെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
കാലഃ കരോതി ധര്മജ്ഞം കദാചിദ്വികലം പുനഃ । സ്വഭാവാത്കര്മതോ വാപി ദുര്ജ്ഞേയം തസ്യ ചേഷ്ടിതമ്
കാലം ധർമ്മപരനായവനെയും ചിലപ്പോൾ ബലഹീനനാക്കും; സ്വഭാവത്താലോ, പ്രവർത്തിയാലോ, അവളുടെ പ്രവർത്തികൾ മനസ്സിലാക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്.
നാരദ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ വിരതോ വിഷ്ണുരഹം വിസ്മയമാനസഃ । തമബ്രവം ജഗന്നാഥം വാസുദേവം സനാതനമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വിഷ്ണു മൗനം പാലിച്ചു; അത്ഭുതഭരിതനായ മനസ്സോടെ ഞാൻ ആ സനാതനനായ ജഗന്നാഥനായ വാസുദേവനോട് ചോദിച്ചു.
രമാപതേ കഥംരൂപാ മായാ സാ കീദൃശീ പുനഃ । കിയദ്ബലാ ക്വ സംസ്ഥാനാ കസ്യാധാരാ വദസ്വ മേ
ലക്ഷ്മീപതിയായ ദേവാ, ആ മായയുടെ രൂപം എങ്ങനെയാണ്? അവൾ എങ്ങനെയാണു? അവളുടെ ശക്തി എത്രയാണു, അവൾ എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്, ആരിലാണ് അവൾ ആശ്രയിക്കുന്നത്? ദയവായി പറയൂ.
ദ്രഷ്ടുകാമോഽസ്മി താം മായാം ദര്ശയാശു മഹീധര । ജ്ഞാതുമിച്ഛാമി താം സമ്യക്പ്രസാദം കുരു മാപതേ
ഭൂമിയെ താങ്ങുന്നവനേ, ആ മായയെ ഞാൻ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി എനിക്ക് ഉടൻ കാണിക്കൂ. ഞാൻ അവളെ മുഴുവൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ദയവായി കൃപചെയ്യണം, പ്രഭോ.
വിഷ്ണുരുവാച ത്രിഗുണാ സാഖിലാധാരാ സര്വജ്ഞാ സര്വസമ്മതാ । അജേയാനേകരൂപാ ച സര്വം വ്യാപ്യ സ്ഥിതാ ജഗത്
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: അവൾ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞവളാണ്, എല്ലാറ്റിനും ആധാരവും, എല്ലാം അറിയുന്നവളും, എല്ലാവരാലും ആദരിക്കപ്പെടുന്നവളും, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവളും, അനേകം രൂപങ്ങൾ ഉള്ളവളും, സർവ്വവ്യാപിനിയായ് ലോകത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു.
ദിദൃക്ഷാ യദി തേ ചിത്തേ നാരദാരോഹണം കുരു । ഗരുഡേ മത്സമേതോഽദ്യ ഗച്ഛാവോഽന്യത്ര സാമ്പ്രതമ്
നിനക്ക് അവളെ കാണാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ, നാരദാ, ഇന്നുതന്നെ എന്നോടൊപ്പം ഗരുഡനിൽ കയറി വരിക; നമുക്ക് ഉടൻ മറ്റിടത്തേക്ക് പോവാം.
ദര്ശയിഷ്യാമി തേ മായാം ദുര്ജയാമജിതാത്മഭിഃ । ദൃഷ്ട്വാ താം ബ്രഹ്മപുത്ര ത്വം വിഷാദേ മാ മനഃ കൃഥാഃ
ആത്മസംയമനം ഇല്ലാത്തവർക്കു ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത ആ മായയെ ഞാൻ നിന്നെ കാണിക്കാം; ബ്രഹ്മയുടെ പുത്രനേ, അവളെ കണ്ട ശേഷം മനസ്സിൽ വിഷാദം വരുത്തരുത്.
ഇത്യുക്ത്വാ ദേവദേവോ മാം സസ്മാര വിനതാസുതമ് । സ്മൃതമാത്രസ്തു ഗരുഡസ്തദാഗാദ്ധരിസന്നിധൌ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവദേവൻ വിനതയുടെ പുത്രനെ ഓർത്തു; ഓർത്തയുടൻ തന്നെ ഗരുഡൻ ഹരിയുടെ സന്നിധിയിൽ എത്തി.
ആഗതം ഗരുഡം വീക്ഷ്യ ആരുരോഹ ജനാര്ദനഃ । സമാരോപ്യ ച മാം പൃഷ്ഠേ ഗമനായ കൃതാദരഃ
ഗരുഡൻ എത്തിയതറിഞ്ഞ് ജനാർദ്ദനൻ അതിൽ കയറി, യാത്രയ്ക്കായി എന്നെ ശ്രദ്ധയോടെ പിന്നിൽ ഇരുത്തി.
ചലിതോ വിനതാപുത്രോ വൈകുണ്ഠാദ്വായുവേഗവാന് । പ്രേരിതോ യത്ര കൃഷ്ണേന ഗന്തുകാമേന കാനനമ്
വിനതയുടെ മകൻ, കാറ്റുപോലെ വേഗത്തിൽ, വൈകുണ്ഠത്തിൽ നിന്ന് കൃഷ്ണന്റെ ആജ്ഞയാൽ, കാട്ടിലേക്ക് പോകാൻ പുറപ്പെട്ടു.
മഹാവനാനി ദിവ്യാനി സരാംസി സരിതസ്തഥാ । പുരഗ്രാമാകരാദീംശ്ച ഖേടഖര്വടഗോവ്രജാന്
നാം മഹത്തായ ദിവ്യമായ കാടുകളും തടാകങ്ങളും നദികളും, നഗരങ്ങൾ, ഗ്രാമങ്ങൾ, ഖനികൾ, ചെറു പള്ളികൾ, കുടിയിരിപ്പുകൾ, പശുപാലകരുടെ കൂട്ടങ്ങളും കണ്ടു.
മുനീനാമാശ്രമാന് രമ്യാന് വാപീശ്ച സുമനോഹരാഃ । പല്വലാനി വിശാലാനി ഹ്രദാന് പങ്കജഭൂഷിതാന്
മുനിമാരുടെ മനോഹരമായ ആശ്രമങ്ങളും ആകർഷകമായ കുളങ്ങളും, വിശാലമായ ചതുപ്പുകളും താമരകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച തടാകങ്ങളും കണ്ടു.
മൃഗാണാം ച വരാഹാണാം വൃന്ദാന്യപ്യവലോക്യ ച । ഗതാവാവാം കാന്യകുബ്ജസമീപം ഗരുഡാസനൌ
മാൻകൂട്ടങ്ങളും പന്നികളുടെ കൂട്ടങ്ങളും കാണുകയും, ഞങ്ങൾ ഇരുവരും ഗരുഡന്റെ മേൽ ഇരുന്ന് കാന്യകുബ്ജയുടെ അടുത്തെത്തുകയും ചെയ്തു.
തത്ര രമ്യം സരോ ദിവ്യം ദൃഷ്ടം പങ്കജമണ്ഡിതമ് । ഹംസകാരണ്ഡവാകീര്ണം ചക്രവാകോപശോഭിതമ്
അവിടെ നാം മനോഹരവും ദിവ്യവുമായ, താമരകളാൽ അലങ്കരിച്ച, ഹംസകളും മറ്റു ജലപക്ഷികളും നിറഞ്ഞ, ചക്രവാകപ്പക്ഷികൾ കൊണ്ടും ഭംഗിയാർന്ന ഒരു തടാകം കണ്ടു.
നാനാവര്ണൈഃ പ്രഫുല്ലൈശ്ച പങ്കജൈരുപരഞ്ജിതമ് । ശുചി മിഷ്ടജലം ഭൃങ്ഗയൂഥനാദവിരാജിതമ്
നാനാ വർണ്ണത്തിലുള്ള പുഷ്പിച്ച താമരകളാൽ അതു ചായം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; ശുദ്ധവും മധുരവുമായ വെള്ളം, തേനീച്ചകളുടെ ഗുഞ്ചലോടെ മുഴങ്ങുന്നു.
മാമാഹ ഭഗവാന് വീക്ഷ്യ തഡാഗം പരമാദ്ഭുതമ് । സ്പര്ധകം ചോദധേഃ ക്ഷീരം മിഷ്ടം വാരി വിശേഷതഃ
ആ അത്ഭുതകരമായ തടാകം കണ്ടു, ഭഗവാൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'ഇതിലെ വെള്ളം പ്രത്യേകിച്ച് മധുരമാണ്, സമുദ്രത്തിലെ പാൽപോലും ഇതിനെ അപേക്ഷിച്ച് കുറവാണ്'.
ശ്രീഭഗവാനുവാച പശ്യ നാരദ ഗമ്ഭീരം സരഃ സാരസനാദിതമ് । സര്വത്ര പങ്കജൈശ്ഛന്നം സ്വച്ഛനീരപ്രപൂരിതമ്
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'നാരദാ, ഈ ആഴമുള്ള തടാകം നോക്ക്; സാരസപക്ഷികളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്നു, എല്ലാടും താമരകൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, സുതാരമായ വെള്ളം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു'.
അത്ര സ്നാത്വാ ഗമിഷ്യാവഃ കാന്യകുബ്ജം പുരോത്തമമ് । ഇത്യുക്ത്വാ ഗരുഡാദാശു മാമുത്താര്യ വ്യതാരയത്
'ഇവിടെ കുളിച്ച് നാം കാന്യകുബ്ജ എന്ന മഹാനഗരത്തിലേക്ക് പോകാം.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഭഗവാൻ വേഗത്തിൽ എന്നെ ഗരുഡനിൽ നിന്ന് ഇറക്കി, കടത്തിക്കൊണ്ടുപോയി.