വരം വിഷധരഃ സര്പഃ ശ്രുത്വാ നാദം മനോഹരമ് । അശ്രോത്രോഽപി മുദം യാതി ധിക്സകര്ണാംശ്ച മാനവാന്
വിഷമുള്ള പാമ്പ് പോലും മനോഹരമായ ശബ്ദം കേട്ടാല് സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു, ചെവിയില്ലെങ്കിലും. പക്ഷേ, ചെവി ഉള്ള മനുഷ്യന് കേള്ക്കാതെ ഇരിക്കുമ്പോള് അവന് നാണം.
ബാലോഽപി സുസ്വരം ഗേയം ശ്രുത്വാ മുദിതമാനസഃ । ജായതേ കിന്തു തേ വൃദ്ധാ ന ജാനന്തി ധിഗസ്തു താന്
ചെറുപ്പക്കാരന് പോലും മനോഹരമായ ഗാനം കേട്ടാല് മനസ്സ് സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു. എന്നാല് മുതിര്ന്നവര് അതിന്റെ അര്ത്ഥം മനസ്സിലാക്കുന്നില്ലെങ്കില് അവരെക്കുറിച്ച് നാണം.
പിതാ മേ കിം ന ജാനാതി നാരദസ്യ ഗുണാന് ബത । ദ്വിതീയഃ സാമഗോ നാസ്തി ത്രിഷു ലോകേഷു തത്സമഃ
എന്തുകൊണ്ടാണ് അച്ഛന് നാരദന്റെ ഗുണങ്ങള് അറിയാത്തത്? ഈ മൂന്നു ലോകത്തും സമാനമായ മറ്റൊരു സാമഗാനി ഇല്ല.
തസ്മാദസൌ മയാ നൂനം വൃതഃ പൂര്വം സമാഗമാത് । പശ്ചാച്ഛാപവശാജ്ജാതോ വാനരാസ്യോ ഗുണാകരഃ
അതിനാല് ഞാന് ആദ്യം തന്നെ അവനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയായിരുന്നു. പിന്നീടാണ് ശാപത്തിന്റെ ഫലമായി ഈ ഗുണനിധി വാനരമുഖനായത്.
കിന്നരാ ന പ്രിയാഃ കസ്യ ഭവന്തി തുരഗാനനാഃ । ഗാനവിദ്യാസമായുക്താഃ കിം മുഖേന വരേണ ഹ
കിന്നരന്മാര്ക്ക് കുതിരമുഖം ഉണ്ടെങ്കിലും സംഗീതവിദ്യയുള്ളവരായതിനാല് ആരാണ് അവരെ ഇഷ്ടപ്പെടാത്തത്? ഭര്ത്താവിന് മനോഹരമായ മുഖം ഉണ്ടെങ്കില് അതിനൊന്നും പ്രയോജനം ഇല്ല.
പിതരം ബ്രൂഹി മേ മാതര്വൃതോഽയം മുനിസത്തമഃ । തസ്മാത്ത്വമാഗ്രഹം ത്യക്ത്വാ ദേഹി തസ്മൈ ച മാം മുദാ
അമ്മേ, ഈ മഹാമുനിയെ ഞാന് തന്നെ തിരഞ്ഞെടുത്തതായി അച്ഛനോട് പറയണം. അതിനാല് നീ നിര്ബന്ധം വിട്ട് സന്തോഷത്തോടെ എന്നെ അവനു നല്കണം.
നാരദ ഉവാച ഇതി പുത്ര്യാ വചഃ ശ്രുത്വാ രാജ്ഞീ രാജ്ഞേ ന്യവേദയത് । ആഗ്രഹം സുന്ദരീ ജ്ഞാത്വാ സുതായാ നാരദേ മുനൌ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: മകളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജ്ഞി, മകളുടെ ഉറച്ച ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി, ആ കാര്യങ്ങൾ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
വിവാഹം കുരു രാജേന്ദ്ര ദമയന്ത്യാഃ ശുഭേ ദിനേ । മുനിനാ സ ച സര്വജ്ഞോ വൃതോഽസൌ മനസാനയാ
ദമയന്തിയുടെ വിവാഹം നല്ല ദിനത്തിൽ നടത്തണം, രാജാവേ. കാരണം, ആ മഹർഷിയെ ദമയന്തി മനസ്സിൽ തന്നെ തിരഞ്ഞെടുത്തിരിക്കുന്നു.
നാരദ ഉവാച ഇതി സഞ്ചോദിതോ രാജ്ഞ്യാ സഞ്ജയഃ പൃഥിവീപതിഃ । ചകാര വിഥിവത്സര്വം വിധിം വൈവാഹികം തതഃ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: രാജ്ഞിയുടെ പ്രേരണയാൽ രാജാവ് സഞ്ജയൻ, വിവാഹത്തിന് വേണ്ട എല്ലാ ആചാരങ്ങളും നിർവ്വഹിച്ചു.
ഏവം ദാരഗ്രഹം കൃത്വാ വാനരാസ്യഃ പരന്തപ । സ്ഥിതസ്തത്രൈവ മനസാ ദഹ്യമാനേന ചാന്വഹമ്
ഇങ്ങനെ ഭാര്യയെ സ്വീകരിച്ച ശേഷം, ഞാൻ വാനരമുഖനായി അവിടെ തന്നെ തുടരുകയായിരുന്നു; എന്റെ മനസ്സ് ദിവസേന ദുഃഖത്തിൽ കത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
യദാഽഽഗച്ഛദ്രാജസുതാ സേവാര്ഥം മമ സന്നിധൌ । അഭവം ദുഃഖസന്തപ്തസ്തദാഹം വാനരാനനഃ
രാജകുമാരി എന്നെ സേവിക്കാൻ വരുമ്പോൾ, വാനരമുഖം ഉള്ള ഞാൻ അതിവിശേഷമായ ദുഃഖത്തിൽ ആകുകയായിരുന്നു.
ദമയന്തീ തു മാം വീക്ഷ്യ പ്രഫുല്ലവദനാമ്ബുജാ । ശോകം വാനരവക്ത്രത്വാന്ന ചകാര കദാചന
പക്ഷേ, ദമയന്തി എന്നെ കാണുമ്പോൾ, അവളുടെ മുഖം പുഷ്പിച്ച താമരപോലെ സന്തോഷത്തോടെ തിളങ്ങി; എന്റെ വാനരമുഖം കൊണ്ടു ഒരിക്കലും ദുഃഖം കാണിച്ചില്ല.
ഏവം ഗച്ഛതി കാലേ തു സഹസാ പര്വതോ മുനിഃ । കുര്വംസ്തീര്ഥാന്യനേകാനി ദ്രഷ്ടും മാം സമുപാഗതഃ
അങ്ങനെ സമയം കടന്നുപോയപ്പോൾ, അപ്രതീക്ഷിതമായി പർവതമഹർഷി പല തീർത്ഥാടനങ്ങൾ നടത്തി എന്നെ കാണാൻ അവിടെ എത്തി.
മയാതിമാനിതഃ പ്രേമ്ണാ പൂജിതശ്ച യഥാവിധി । ആസീന ആസനേ ദിവ്യേ വീക്ഷ്യ മാം ദുഃഖിതോ ഹ്യഭൂത്
ഞാൻ അദ്ദേഹത്തെ സ്നേഹപൂർവ്വം ആദരിക്കുകയും, യഥാവിധി പൂജിക്കുകയും ചെയ്തു. ദിവ്യമായ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്ന് എന്നെ കണ്ടപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ദുഃഖിതനായി.
കൃതദാരം വാനരാസ്യം ദീനം ചിന്താതുരം ഭൃശമ് । ദയാവാന്മാമുവാചേദം പര്വതോ മാതുലം കൃശമ്
വിവാഹം കഴിച്ചിട്ടും വാനരമുഖവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ മനസ്സും ഉള്ള എന്നെ കണ്ടു, കരുണയോടെ, അഗ്നിപരിചിതനായ പർവതൻ, ക്ഷീണിച്ച തന്റെ ഭാഗിനേയനായ എന്നോട് പറഞ്ഞു.
മയാ നാരദ കോപാത്ത്വം ശപ്തോഽസി മുനിസത്തമ । നിഷ്കൃതിം തസ്യ ശാപസ്യ കരോമ്യദ്യ നിശാമയ
നാരദാ, കോപത്തിൽ ഞാൻ നിന്നെ ശപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ ആ ശാപത്തിന് പരിഹാരം ചെയ്യാൻ പോകുന്നു, നോക്കൂ.
ഭവ ത്വം ചാരുവദനോ മമ പുണ്യേന നാരദ । ദൃഷ്ട്വാ രാജസുതാം ചിത്തേ കൃപാ ജാതാ മമാധുനാ
നാരദാ, എന്റെ പുണ്യഫലത്താൽ നീ മനോഹരമുഖനായ് മാറുക. രാജകുമാരിയെ കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ കരുണ ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു.
നാരദ ഉവാച മയാപി പ്രവണം ചിത്തം കൃത്വാ ശ്രുത്വാസ്യ ഭാഷിതമ് । അനുഗ്രഹഃ കൃതഃ സദ്യസ്തസ്യ ശാപസ്യ തത്ക്ഷണാത്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാൻ മനസ്സിൽ വിനയം വരുത്തി; ഉടൻ തന്നെ ആ ശാപത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ മോചിതനായി.
ഭാഗിനേയ തവാപ്യസ്തു ഗമനം സുരസദ്മനി । ശാപസ്യാനുഗ്രഹഃ കാമം കൃതോഽയം പര്വതാധുനാ
നിന്റെ ഭാഗിനേയനും ദേവലോകത്തിലേക്ക് പോകാം. പർവതൻ ഇപ്പോൾ ഈ ശാപത്തിന് അനുഗ്രഹം നൽകി.
നാരദ ഉവാച ജാതോഽഹം ചാരുവദനോ വചനാത്തസ്യ പശ്യതഃ । രാജപുത്രീ തു സന്തുഷ്ടാ മാതരം പ്രാഹ സത്വരമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാവരും കാണുമ്പോൾ തന്നെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഞാൻ മനോഹരമുഖനായായി. രാജകുമാരി സന്തോഷത്തോടെ ഉടൻ അമ്മയോട് പറഞ്ഞു.
മാതസ്തേ സുമുഖോ ജാതോ ജാമാതാ ച മഹാദ്യുതിഃ । വചനാത്പര്വതസ്യാദ്യ മുക്തശാപോ മുനേരഭൂത്
അമ്മേ, നിന്റെ മരുമകൻ ഇപ്പോൾ മനോഹരമുഖനും പ്രഭയുള്ളവനുമാണ്. പർവതന്റെ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് മഹർഷി ഇന്ന് ശാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി.
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം രാജ്ഞ്യാ കഥിതം തത്തു രാജനി । യയൌ ദ്രഷ്ടും മുനിം തത്ര സഞ്ജയഃ പ്രീതിമാംസ്തദാ
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജ്ഞി രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു. സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ജയൻ മഹർഷിയെ കാണാൻ അവിടെ എത്തി.
ധനം സമര്പിതം രാജ്ഞാ സന്തുഷ്ടേന തദാ മഹത് । മഹ്യം ച ഭാഗിനേയായ പാരിബര്ഹം മഹാത്മനാ
സന്തുഷ്ടനായ രാജാവ് വലിയ ധനം അർപ്പിച്ചു; തന്റെ ഭാഗിനേയനായ എനിക്ക് മനസ്സുതുറന്ന് ധാരാളം സമ്മാനങ്ങളും നൽകി.
ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം വര്തനം യത്പുരാതനമ് । മായായാ ബലമാഹാത്മ്യം ഹ്യനുഭൂതം യഥാ മയാ
അന്നത്തെ പഴയ സംഭവങ്ങൾ എല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു. ഞാൻ അനുഭവിച്ച മായയുടെ ശക്തിയും മഹത്വവും ഇതാണ്.
സംസാരേഽസ്മിന്മഹാഭാഗ മായാഗുണകൃതേഽനൃതേ । തനുഭൃത്തു സുഖീ നാസ്തി ന ഭൂതോ ന ഭവിഷ്യതി
മഹാഭാഗനേ, ഈ ലോകം മായയുടെ ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടു നിർമ്മിതമായതും, കപടത്വം നിറഞ്ഞതുമായതാണല്ലോ. ശരീരമുള്ളവരിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചിട്ടുള്ളവൻ ഒരുവനും ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഉണ്ടാകുകയുമില്ല.
കാമക്രോധൌ തഥാ ലോഭോ മത്സരോ മമതാ തഥാ । അഹങ്കാരോ മദഃ കേന ജിതാഃ സര്വേ മഹാബലാഃ
ആസക്തിയും കോപവും അതുപോലെ ലോഭവും അസൂയയും സ്വാർത്ഥതയും അഹങ്കാരവും മദവും — ഇത്രയും വലിയ ശക്തിയുള്ള ഈ എല്ലാ ദോഷങ്ങൾക്കും കീഴടങ്ങാതെ ജയിച്ചവൻ ആരാണ്?
സത്ത്വം രജസ്തമശ്ചൈവ ഗുണാസ്ത്രയ ഇമേ കില । കാരണം പ്രാണിനാം ദേഹസമ്ഭവേ സര്വഥാ മുനേ
സത്വം, രാജസ്, തമസ് — ഈ മൂന്നു ഗുണങ്ങളാണ് എല്ലാ ജീവികൾക്കും ശരീരം ഉണ്ടാകാനുള്ള കാരണം, മഹർഷേ.
കസ്മിംശ്ചിത്സമയേ വ്യാസ വനേഽഹം വിഷ്ണുനാ സഹ । ഗച്ഛന്ഹാസ്യവിനോദേന സ്ത്രീഭാവം ഗമിതഃ ക്ഷണാത്
ഏകദേശം ഒരു സമയത്ത്, വ്യാസാ, ഞാൻ വിഷ്ണുവിനൊപ്പം കാട്ടിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ ക്രീഡാഭാവത്തിൽ, ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് തന്നെ എനിക്ക് സ്ത്രീരൂപം ലഭിച്ചു.
രാജപത്നീത്വമാപന്നോ മായാബലവിമോഹിതഃ । പുത്രാഃ പ്രസൂതാ ബഹവോ ഗേഹേ തസ്യ നൃപസ്യ ഹ
മായയുടെ ശക്തിയിൽ ഞാനെല്ലാം മയക്കപ്പെട്ട് ഒരു രാജാവിന്റെ ഭാര്യയായി, ആ രാജാവിന്റെ വീട്ടിൽ അനേകം മക്കളെ പ്രസവിച്ചു.
വ്യാസ ഉവാച സംശയോഽയം മഹാന്സാധോ ശ്രുത്വാ തേ വചനം കില । കഥം നാരീത്വമാപന്നസ്ത്വം മുനേ ജ്ഞാനവാന്ഭൃശമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: മഹാനായ സദ്ഗുരുവേ, നിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ എനിക്ക് വലിയ സംശയം ഉണ്ടായി. ജ്ഞാനത്തിൽ സമ്പന്നനായ നീ എങ്ങനെ സ്ത്രീരൂപം സ്വീകരിച്ചു?